Archief Observant
Maastrichts onderzoek naar lichaamsontevredenheid

Marilyn Monroe: 64 kilo, maat 42

14-6-2012 - 

Vrouwen zouden meer naar hun lichaam moeten kijken zoals mannen dat doen: niet louter gericht op hoe het eruitziet maar met oog voor wat het allemaal kan. Daardoor voelen ze zich minder ontevreden over zichzelf, blijkt uit onderzoek van de Maastrichtse promovenda Jessica Alleva, zoals vorige maand beschreven in vakblad De Psycholoog, geheel gewijd aan lichaamsontevredenheid onder vrouwen.

De helft van alle vrouwen in Nederland is ontevreden over hun uiterlijk en vindt zichzelf te dik. Een enquête onder lezers van het populaire tijdschrift Psychology Today wees uit dat 90 procent van de 3500 ondervraagde vrouwen wilde afvallen. Sommigen waren zelfs bereid om vijf jaar eerder te sterven in ruil  voor een ideaal gewicht. Het ongenoegen begint al op jonge leeftijd: internationale wetenschappelijke studies laten zien dat de helft van de meisjes van 8 tot 12 jaar piekert over hun gewicht en ‘altijd al dunner had willen zijn’. Zelfs een aanzienlijk percentage van meisjes van vijf denkt na over een dieet, zegt Jessica Alleva, die opgegroeid is in Canada en sinds zes jaar in Nederland woont.

De onvrede – niet zelden: afkeer - is mede zo wijdverspreid  omdat de afstand tot de ideale maten nog nooit zo groot is geweest, zegt Alleva. Slechts 2 procent van de vrouwen voldoet aan het westerse slankheidsideaal. “Marilyn Monroe was 166 cm lang en woog 64 kilo, maatje 42 dus. Wat overeenkomt met de huidige gemiddelde vrouwenmaat. Modellen zijn tegenwoordig 178 cm lang en wegen 53 kilo. Kwalijk aan deze hele ontwikkeling, met name in de VS, is de onderliggende suggestie: iedereen kan afvallen, als je maar wilt; wie faalt heeft dat aan zichzelf te danken.”

Het overspannen slankheidsideaal is niet de enige bron van onvrede. Dochters kunnen die ook van moeders met eetproblemen ‘erven’, en van de onderlinge fat talk – geklaag over diëten, blubberbillen en calorieën - voelen vrouwen zich ook niet beter. Ontevredenheid met het eigen lijf kan ook te maken hebben met verkeerde ideeën; sommige vrouwen denken dat mannen het liefst graatmagere vrouwen willen. Ten onrechte, blijkt uit onderzoek: mannen geven de voorkeur aan een normale heup-taille-verhouding. Een kwestie van evolutie, menen sommigen, omdat deze verhouding wijst op een betere gezondheid en hogere vruchtbaarheid.

Wat ook kan, is dat deze vrouwen een vertekend beeld koesteren van zichzelf. Ze ervaren zichzelf als lelijker en dikker dan anderen vinden. Deskundigen denken dat veel patiënten met eetstoornissen lijden aan zo’n verstoord lichaamsbeeld. Experimenten van UM-hoogleraar Anita Jansen wijzen echter in een totaal andere richting.

Jansen vroeg een groep vrouwen, met en zonder eetstoornissen, om hun lichaam een cijfer van 1-10 te geven. Deze cijfers werden later vergeleken met die van een onafhankelijk panel dat de vrouwen beoordeelde op grond van foto’s. Het idee: hoe dichter de beoordelingen van de vrouwen en het panel bijeen liggen, hoe realistischer het beeld. Wat bleek: juist de gezonde vrouwen zaten ernaast. Zij gaven zichzelf een zeven terwijl het panel een mager zesje in gedachten had. De cijfers van de ontevreden vrouwen daarentegen overlapten opvallend vaak met de mening van het panel. Wat Jansen als “depressief realisme” heeft bestempeld. Conclusie: kennelijk is enige zelfverheffing nodig om psychisch gezond te blijven.

 

Afkeurende blikken

Het is verbazingwekkend, zegt Alleva, hoe weinig onderzoek er is gedaan naar mogelijke behandelingen. “Wel weten we dat oppervlakkige psycho-educatie, waarbij je mensen bijvoorbeeld uitlegt hoe onrealistisch het slankheidsideaal is, weinig uithaalt. Wat wel vruchten afwerpt zijn zogeheten spiegelinterventies. In een Maastrichts experiment kregen adolescenten met obesitas de opdracht om zichzelf in neutrale termen te beschrijven terwijl ze in de spiegel keken. Elke neerbuigende beschrijving werd gecorrigeerd door de onderzoeker. Al na zes sessies van vijftig minuten bleken de meisjes met obesitas minder angstig en  wel tevredener over hun lijf."

De meeste interventies richten zich op het uiterlijk, maar wat als je vrouwen op een heel andere manier naar hun lichaam kunt leren kijken? Zoals mannen doen bijvoorbeeld? De meeste vrouwen zijn tevreden met zichzelf als ze zich aantrekkelijk voelen. Het zelfbeeld van mannen is minder gerelateerd aan het uiterlijk, zij vinden het belangrijker dat hun lijf van alles kan, sporten, werken, noem maar op. Al op jonge leeftijd beschrijven jongens hun lichaam als een instrument waarmee ze hun omgeving beheersen, terwijl meisjes hun lichaam zien als een object om anderen mee te behagen. De objectificatietheorie stelt dat vrouwen leren om als een buitenstaander naar zichzelf te kijken. De eigenwaarde is dan gebaseerd op wat anderen van hen vinden. Het lichaam kan zo een bron van schaamte en angst worden en leiden tot depressie en eetstoornissen. 

Alleva verdeelde 120 vrouwen tussen de 30 en 50 jaar, die in de mening waren dat het experiment over tevredenheid met hun leven ging, in drie groepen. De eerste groep kreeg de opdracht om zichzelf te beschrijven in termen van uiterlijk, de tweede beschreef wat hun lichaam allemaal kon en de controlegroep maakte een beschrijving van de route naar het instituut. Daarna vulden ze een vragenlijst in over hoe tevreden ze waren over hun uiterlijk en over de capaciteiten van hun lichaam. Vrouwen in de tweede groep bleken meer tevreden over hun lichaam dan vóór de test.

“Het was voor sommigen een ware eye-opener om op die manier naar hun lichaam te kijken. Ze waardeerden het des te meer toen ze beseften wat ze er allemaal mee konden: lopen, sporten, maar ook zoiets als kinderen baren of het feit dat het lichaam, in het geval van zeg een schaafwond, zichzelf geneest. De meesten hadden daar nog nooit bij stilgestaan.”

Bij de dertigplussers had de schrijftaak meer effect dan bij studenten, die Alleva al eerder had onderzocht. “Deze vrouwen waarderen de functies van hun lichaam meer, simpelweg omdat ze er meer ervaring mee hebben. Sommigen hebben kinderen gekregen en anderen voelen al de beperkingen van het ouder worden. Deze groep vond zichzelf ook aantrekkelijker na het experiment, al was dit niet significant. Dat kan het misschien wel worden als ze de schrijftaak vaker zouden doen. We gaan dit experiment binnenkort toepassen bij vrouwen met eetstoornissen.”

Verder is het niet alleen belangrijk hoe vrouwen denken over hun lichaam maar ook hoe ze denken dat andere vrouwen hen beoordelen. “Stel, je bent op een feest en je ziet dat andere gasten, zoals altijd gebeurt, naar je kijken. Hoe interpreteer je die blikken? Vrouwen die ontevreden zijn met hun lijf zullen de blikken al snel interpreteren als afkeurend. We zullen proberen deze negatieve “bias”, zoals we dat noemen, te neutraliseren.

 

Jennifer Lopez

Ook steeds meer mannen worden ontevreden over hun lichaam. Dat geldt voor heteroseksuele maar meer nog voor homoseksuele mannen. Die  voelen net als vrouwen de druk om aantrekkelijk te zijn en te voldoen aan een onrealistisch ideaal. Lesbische vrouwen daarentegen voelen zich over het algemeen tevreden over hun lichaam. “Kennelijk is de kans op onvrede groter als een vrouw aantrekkelijk wil zijn voor een man dan voor een vrouw. Waarom is niet duidelijk. Daar is nauwelijks onderzoek naar gedaan.

De media krijgen vaak de schuld van de slankheidsrace en dat is niet geheel ten onrechte, zegt Alleva. “Het tijdschriftenrek bij de Albert Heijn waar ik weleens kom, toont de onnozelste covers met kreten als: Hoe raak je vóór de zomer nog tien kilo kwijt? Of: Lees meer over de afslanktrucs van Jennifer Lopez. Het probleem is mede zo hardnekkig omdat vrouwen van alle kanten bestookt worden met tips en kritiek.”

In Israël is in maart een wet aangenomen die modellen met een BMI minder dan 18,5 beschouwd als ‘ondervoed’. De vrouwen moeten voortaan via een medische verklaring aantonen dat ze boven deze norm zitten – afgeleid van de maatstaven van de Wereldgezondheidsorganisatie. De bureaus verwachten dat de helft van de 300 professionele modellen in Israël zich moeten laten bijvoeden.

Sluit venster
Verzend

oude artikelen

Bussemaker: “Universiteit Leiden overtreedt de wet”

NEDERLAND.  De Universiteit Leiden mag vijfdejaars bachelorstudenten niet de deur wijzen. Onderwijsminister Bussemaker heeft de Leidse rechtenfaculteit gesommeerd de regels aan te passen, zei ze vandaag in de Tweede Kamer. “Dat de Leidse ...

blonde staartjes/ruige jongens

De meest begeerde vrijgezel van Les Must

De meest begeerde vrijgezel van Les Must

Ze heeft net de aspirantentijd van haar dispuut Les Must (Tragos) achter de rug. En dat was geen sinecure. Het was zwaar, een ware uitputtingsslag – meer mag ze er niet over loslaten – waardoor ze nauwelijks aan zichzelf toekwam. Laat sta...

zing, bid, vecht, huil, lach, werk en bewonder

“Leggings! Daar kan ik niet tegen”

“Leggings! Daar kan ik niet tegen”

Marlies In de Braekt (59), Mheer

Beheerder bij Observant sinds 1989, vertrekt per 1 september met keuzepensioen

Getrouwd met Jan

Woont in Mheer

meer dan bier alleen

Hortend en stotend

Ook voor de leek is het te zien: de poëzie van het roeien, wanneer een team zich als één man beweegt, de boot in lange halen en in een afgestemd ritme over het water glijdt. De driehonderd meter open water worden, met stroming en al, verslonden. Vier...

bergbroeder neemt er niets van terug

De Bergbroeder 11-collentocht (!!!)

De Bergbroeder 11-collentocht (!!!)

Hoe moet dat nou? Voor mijn pensioen al doodgeknuffeld! Daar blijf je als eerzame beleidsambtenaar annex columnist toch niet onberoerd onder? Erger, daar zou zelfs een standvastiger geest dan ik van naast zijn schoenen gaan lopen. Mevrouw B. heeft me...

verplichte literatuur

T.S. Eliot op je iPod

T.S. Eliot op je iPod

Wie: Guido Goossens, kunstanalist bij cultuur- en maatschappijwetenschappen

Boek: Het barre land, door T.S. Eliot

Voor wie: cultuurwetenschappers

muziek

Anneke is weg

In een eerder stukje schreef ik er al over: mijn fijne herinneringen aan een alternatief podium in Wageningen, Bevrijdingsdag, onder een paraplu in de zeikende regen, een glas aangelengd festivalbier in de hand en je klamme sigaret tussen je tanden. ...

toneel

Lugubere verhalen

De straf voor Madonna’s overspel is hard. “Vermink haar lichaam en gooi haar dan van de hoogste toren” – dat is wat haar man eist. Madonna (onschuldig) weet de knecht die haar moet vermoorden ervan te overtuigen dat ze verlief...

wetenschap