Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Constant hoesten in zwartgeblakerde krotten

Constant hoesten in zwartgeblakerde krotten

Photographer:Fotograaf: Archief Van Schayck

Hoe verbeter je de luchtkwaliteit in sloppenwijken?

MAASTRICHT. Longziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Indiase sloppenwijken, waar moeders met kinderen urenlang in de rook zitten bij de bereiding van maaltijden. Maastrichtse onderzoekers bezochten de slums in Bangalore en bedachten een mogelijke oplossing: schoorsteentjes van twee euro. De eerste prototypes worden nu getest.

“Ik vond het ronduit schokkend toen ik door een Indiase sloppenwijk liep”, zegt prof. Onno van Schayck. Niet dat hij voor het eerst in derdewereld-achtige omstandigheden verkeerde. “Ik heb eerder in Egypte en Mali gewerkt, maar in de slums is het een onvoorstelbare puinhoop. Overal afval, open rioleringen, stank, en het krioelt van de mensen. Je geneert je, voelt je een toerist. Je durft ook geen mensen aan te spreken. Het zijn knappe mensen, mooie gelaatstrekken, helemaal niet droevig. Ze kijken, raken je aan en lopen met je mee. Sommigen vragen om geld, maar niet op een hinderlijke manier.”

Het verhaal – “het hangt van toeval aan elkaar” - begint in 2011. Van Schayck bezoekt enkele van zijn promovendi in Bangalore, waar de UM een ‘kantoor’ heeft. Via hen komt hij in contact met onderzoekers van het lokale instituut ISEC, die hem rondleiden in de sloppenwijken. “Kort daarvoor had Caphri onderzoeksgeld van DSM gekregen om te achterhalen wat gezondheid betekent voor de krottenbewoners, om eventueel voedingsmiddelen te ontwikkelen voor deze onderklasse. Conclusie: gezondheid heeft voor hen niets te maken met afwezigheid van ziekte, maar alles met functioneren. Mannen zijn gezond als ze kunnen werken, en vrouwen als ze voor hun kinderen kunnen zorgen. Het is een kwestie van overleven.”

En ziekte? Dat hoort bij het leven. “Deze mensen worden gemiddeld niet ouder dan 45. Ze gaan dood aan longkanker, een auto-ongeluk of TB. That’s life. Ze hebben weliswaar ambitie maar beschikken niet over de mogelijkheden om hun verlangens te verwezenlijken. Het kastensysteem is wat dat betreft funest. De overheid doet in de slums wel wat aan scholing maar niet veel. De bewoners zijn overigens niet dom. Bij wijze van experiment zijn er laptops zonder instructies uitgedeeld aan kinderen. Een paar maanden later wisten ze precies hoe het apparaat werkte.”

 

Landlords

Van Schayck schrok vooral van de krotwoningen. “Samen met Luc de Witte (UM-hoogleraar technologie in de zorg, red.) en een paar promovendi liep ik een huisje binnen van drie bij drie, waar een moeder met vier à vijf kinderen verbleef. Op die paar vierkante meters gebeurt alles, koken, eten, slapen. Het is laag, mensen zijn klein, ik kan er niet rechtop staan. Sommige woningen zijn gebouwd van takken met leem, andere van stenen en karton. Het dak is van plastic of van asbest golfplaten, super ongezond natuurlijk. Er is geen stromend water en geen wc in de directe omgeving. Wat mij meteen trof, waren de zwartgeblakerde binnenmuren van de woningen.”

Luchtvervuiling is een belangrijke doodsoorzaak in de sloppen. “Veel kinderen hebben last van luchtweginfecties en de moeders lijden aan COPD of longkanker. Ze zitten met hun kroost vele uren in de rook, ze koken op een stenen plateau’tje, boven houtvuur. Ze hoesten constant. Er is geen ventilatie, geen ramen en soms zelfs geen deur, alleen een gordijn. Buiten koken kan ook niet, het is er zo smal dat je er nauwelijks kunt lopen. Wat te doen? We waren tot in onze botten gemotiveerd om een oplossing te zoeken.”

De Witte heeft daarna samen met de technische afdeling van Zuyd Hogeschool een prijsvraag uitgeschreven voor studenten. De opdracht: maak een stevig schoorsteentje van gerecycled materiaal dat niet meer kost dan twee euro, liefst voorzien van een filter, zodat de rook niet meteen bij de buren naar binnen vliegt. Er zijn een paar prototypes uitgerold die we nu aan het testen zijn (zie tekening). Het is niet veel meer dan een pijp met een klep. Belangrijk is een optimale verbranding en een pijp die lang genoeg is om goed te kunnen trekken, wat problematisch kan zijn omdat de huisjes zo laag zijn.”

Er zijn nog meer redenen waarom het project kan mislukken. “Het is nauwelijks te geloven maar veel woningen, ook al is het niet meer dan wat steen, karton en een paar palen, zijn eigendom van zogenoemde landlords. Die moeten dus toestemming geven om er een schoorsteentje te plaatsen. En misschien zijn ze bang voor lekkages of wat dan ook. Daarnaast kan blijken dat de filter niet goed werkt of dat onze plannen om wat voor reden dan ook niet aanslaan binnen de culturele setting. Dit zal niet voor het eerst zijn. Lokale dokters wezen ons erop dat het aantal besmettingen met malaria waarschijnlijk omhoog zou schieten. De rook in de woningen doodt volgens hen de malariamuggen. We hebben dat uitgezocht, maar volgens de  Wereldgezondheidsorganisatie houdt de kritiek geen steek. Men kookt overdag, terwijl de muggen na zonsondergang pas in actie komen.”              

 

Philips

Van Schayck heeft contact gehad met de Bill Gates Foundation, die interesse toonde. Alleen gaat deze liefdadigheidsinstelling pas in zee met initiatiefnemers als de testfase achter de rug is. En dat is in het Maastrichtse project nog niet het geval. “Het zal zeker nog een paar jaar duren. Eerst moet technisch alles kloppen, en moeten de mensen in de sloppenwijken het idee omarmen, dan gaan we onderzoek doen, de luchtvervuiling meten en de effecten op de gezondheid beschrijven. En tot slot willen we lokaal een bedrijfje opzetten om de waar aan de man te brengen. En niet in de laatste plaats moet je ervoor zorgen dat de Indiërs niet afhankelijk blijven van ons maar dat ze op eigen houtje verder kunnen.”

Philips heeft eerder een goedkoop oventje ontworpen dat ook de rook via een schoorsteen naar buiten leidt. Deze zogeheten Chulha is verspreid in India, niet in de krottenwijken van grote steden maar op het platteland. Van Schayck: “Het is een mooi ding, verkrijgbaar in een stenen en metalen versie, maar niet geschikt voor de sloppen. Het kost 40 à 50 euro en neemt te veel plaats in beslag, het is een meter bij een meter. Ik heb met Philipsmedewerkers erover gesproken, zij zitten ook in Bangalore.”

De hoogleraar zou willen dat dit idee net zo aanslaat als de duurzame lampen die de Braziliaanse monteur Alfredo Moser bedacht in 2002, een ontdekking die sindsdien in sloppen over de hele wereld wordt toegepast. Het draait om een doorzichtige plastic fles, gevuld met water en soda, die half uitsteekt in het dak. De zonnestralen breken in de vloeistof en verlichten de woning met 40 tot 60 watt. “Heel slim. Het heeft ervoor gezorgd dat kinderen in huis kunnen leren en lezen. Modern missiewerk, ja zo zou je het kunnen noemen.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: