Het is voor het eerst dat er onderzoek is gedaan naar de langetermijneffecten van ernstig zuurstoftekort bij de geboorte – meestal het gevolg van een loslatende placenta, verstrengelde navelstreng of gecompliceerde bevalling. Asfyxie, zoals het in vakjargon heet, is een van de grootste problemen waar verloskundigen mee kampen. Het veroorzaakt bijna een kwart van alle sterfgevallen onder pasgeborenen en leidt tot ernstige hersenbeschadigingen bij 1 procent van alle baby’s. Dat kan op relatief korte termijn uitmonden in mentale achterstand, leerproblemen, epilepsie, motorische stoornissen.
Om de gevolgen op volwassen leeftijd in kaart te brengen bootste neurowetenschapper Eveline Strackx asfyxie na bij pasgeboren ratten. Negentien maanden later – te vergelijken met de vijftigjarige leeftijd bij mensen – bleken deze ratten zich angstig en depressief te gedragen. Een bevinding die werd bevestigd door een breinstudie: de helft van de cellen in de relevante hersengebieden waren afgestorven. Bovendien veranderde het aantal verbindingen tussen de cellen en waren de muizen minder actief, wat overeenkwam met de massale celdood in de ‘motorische’ gebieden.
Het verlies van deze hersencellen (neuronen voor dopamine en serotonine) is een belangrijke ontdekking, zegt Strackx, want “dat zie je ook bij mensen met Parkinson of Alzheimer. Het is het eerste bewijs dat een ernstig zuurstoftekort mogelijk bijdraagt aan de ontwikkeling van neurodegeneratieve aandoeningen als de ziekte van Parkinson of Alzheimer.”
Strackx heeft uitgewerkte plannen voor een epidemiologische studie die de proef op de som moet leveren. “Ik wil depressieve en angstige proefpersonen van rond de twintig een vragenlijst voorleggen om te achterhalen of ze hebben geleden aan ernstige asfyxie bij de geboorte. Het is een studie met een wat langere looptijd omdat je, om statistische redenen, duizenden mensen moet ondervragen.”
Meer op korte termijn hoopt de Belgische neurowetenschapper bij te dragen aan de ontwikkeling van geneesmiddelen. Uit haar promotieonderzoek bleek al dat de hersenen, bij een mild zuurstoftekort, in actie komen om de celdood te beperken. “Als we ontdekken hoe ze dat doen, kan dit de basis vormen voor een medicijn. Ofwel om asfyxie te voorkomen of om achteraf de schade te beperken. Dat laatste is mogelijk omdat de kwalijke gevolgen pas zes uur later optreden. Dus tijd genoeg om te handelen.”
Bij een milde vorm van asfyxie is onlangs wel een efficiënte behandeling ontdekt: koeling van het lichaam of het hoofd. In dat geval laat men de lichaamstemperatuur van de baby binnen zes uur zakken naar 33 graden, en wel drie dagen lang. Dat blijkt het afsterven van hersencellen tegen te gaan.