In Zadie Smiths The Autograph Man (2002) leven de dingen. Een melkkannetje valt om en de melk “had iedereen verrast door in twee richtingen te reizen”. Het neon uithangbord van een bar “worstelt om op te lichten”. Een metro “spuugt” een reiziger uit, en in een oude straat in Brooklyn “tillen de huizen hun rokken op”.
De Chinese Jood met de onwaarschijnlijke naam Alex-Li Tandem groeit op in een Londense buitenwijk. Op zijn twaalfde gaat hij met zijn vader, Li-Jin, naar een bokswedstrijd. Na afloop, op het moment dat hij een handtekening van de winnaar weet te bemachtigen, overlijdt Li-Jin.
Vijftien jaar later woont Alex-Li nog altijd in die buitenwijk en is hij handtekeningenman van beroep: hij verzamelt en verhandelt handtekeningen en andere memorabilia van beroemdheden. Hij is ook een beetje te dik en hij drinkt te veel en hij staat op het punt zijn relatie met de bloedmooie Esther voor eens en altijd grondig te verpesten. En dan is er nog die ene Italiaans-Russische filmster van weleer, Kitty Alexander, aan wie hij jaar in jaar uit wekelijks een brief stuurt in de hoop op een handtekening.
Dat is het verhaal van The Autograph Man, de tweede roman van Smith (1975), die in 2000 debuteerde met het alom geprezen White Teeth. Het is een aardig verhaal, waarin Smith, die Engelse literatuur studeerde, een hoop thema’s verwerkt, zoals verzamelwoede, faam, religie, aura, vriendschap, liefde en heldenverering. Er zijn knipogen naar ‘the popular wise guy’ Walter Benjamin, en naar Nabokovs Lolita. Wanneer Alex-Li in een nieuwe auto door Londen scheurt en “Hello, Beautiful!” roept naar een schoolmeisje, antwoordt zij gevat: “Piss off, Humbert.”
Maar tegelijkertijd is dat verhaal een terzijde. Want wat The Autograph Man de moeite waard maakt is de wonderlijke wereld die Smith erin optrekt, waarin objecten een eigen leven leiden. Het is als een parallelle realiteit waarin de energie nét even anders is verdeeld dan bij ons.
Iemand met een onoprechte glimlach heeft “van iemand een lach geleend en het was de verkeerde maat”.
Smith kan heel goed kijken; zo goed, dat haar blik de wereld die ze aanschouwt betovert – en daarmee ook de lezer.