Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Waarom hamburgerkruiden geen optie waren

Waarom hamburgerkruiden geen optie waren

Photographer:Fotograaf: Mark Post - rechts - in het lab (foto David Parry)

Kweekvleesonderzoeker Mark Post verwachtte meer tegengas na de kookshow in Londen

Het onderzoek van Mark Post – een biotechnologisch hoogstandje - is geprezen als een oplossing voor het wereldvoedselprobleem. Aan de andere kant zou Post een wetenschapper zijn met gevoel voor show, die veel te hoge verwachtingen schept. Ook heeft hij zelf alle eer opgestreken en oud-collega’s gepasseerd. In de media volgde lof én kritiek na de hamburgerpresentatie in Londen. Ook het college van bestuur van de UM was er niet gerust op. Hoe kijkt de Maastrichtse fysioloog terug op zijn optreden op het wereldtoneel?

Het is 5 augustus. De presentatie van de kweekhamburger, in het mediapark in Londen, is achter de rug. Alles is naar wens verlopen wat Post betreft. De rest van de middag volgen interviews met journalisten uit alle werelddelen. Ook de dag erna staat volledig in het teken van de media. Tegen etenstijd vertrekt Post naar zijn hotel. In alle drukte is hij een collega kwijtgeraakt. Hij besluit om alleen te eten, werpt een blik op de menukaart en bestelt… een hamburger.

Dat kan geen toeval zijn, u verlangde naar een echte burger.

“Nee hoor, ik kwam toevallig bij een hamburger uit, ik had daar geen speciale gedachte bij. Het was trouwens een angus beefburger. Viel tegen.”

Inmiddels is een maand verstreken. Welk gevoel overheerst na het Londense avontuur?

“Grote tevredenheid. Ik had me voorgenomen om drie boodschappen voor het voetlicht te brengen en dat is volgens mij gelukt. Eén: het is technisch mogelijk om zo’n hamburger te maken. Twee: kweekvlees kan uitkomst bieden voor ons gigantische vleesprobleem. Nu al gebruiken we volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie 70 procent van alle landbouwgronden voor veevoer. Er komt een moment waarop we ons moeten afvragen: gaan we mensen of dieren voeren? En drie: kweekvlees is een milieuvriendelijke bijdrage aan de voedselzekerheid in de wereld.”

Over de smaak waren de panelleden minder te spreken, ze vonden ‘m droger dan normaal en zachter qua bite.

“Dat is waar, maar de smaak is voor mij altijd bijzaak geweest. Ik had de hamburger net zo lief alleen willen laten zien, zonder 'm te bakken. Maar ik snap ook dat iedereen wil weten hoe die smaakt. We hebben hier in het lab een keer geëxperimenteerd met hamburgerkruiden, maar dan krijg je een soort Mora-product. De kruiden zijn bovendien toegesneden op de Nederlandse smaak, met meer nootmuskaat dan ze in het buitenland gewend zijn. Dat is niet handig als een Amerikaanse journalist en een Oostenrijkse voedingsdeskundige de burger gaan testen. Ik heb ‘m zelf al een paar keer geproefd. Qua smaak zit-ie wat mij betreft tussen een traditionele en een vegetarische burger in.”

U had altijd al gevoel voor show, riep een oud-collega in de media.

“Ik zit al 25 jaar in het vak, ik heb nog nooit in de schijnwerpers gestaan en ben daar nooit ongelukkig over geweest. Ik heb weleens interviews gegeven, maar ook sporadisch. In Nederland kennen we niet zo’n cultuur waarin wetenschappers meteen naar de media rennen, niet als in de VS althans. Nu vond ik dat wel toepasselijk. Een onderwerp als kweekvlees met dergelijk maatschappelijke consequenties kun je niet binnen de muren van een universiteit houden. Dat moet je in de samenleving bespreken. Ik had het evenement eigenlijk al in april achter me willen hebben.”

 Dat klinkt alsof u er tegenop zag.

“Een beetje wel ja, want je steekt toch je nek uit. Ik was niet zozeer bang om persoonlijk afgebrand te worden, ik sta gewoon achter hetgeen ik doe en dan kan je eigenlijk niet veel gebeuren. Maar ik vreesde een soort Buckler-moment waarop iemand de hamburger zo belachelijk zou maken dat het einde oefening zou zijn. En daar zou ik me verantwoordelijk voor voelen. Ik wist ook niet hoe het publiek er tegenover stond. Je hoorde weleens toespelingen als Frankenburger, maar verder was het vrij stil. Ik hield er rekening mee dat na de presentatie meer tegengas zou komen, door de vleesindustrie bijvoorbeeld. Dan was immers duidelijk dat Google-oprichter Sergey Brin erachter zat en dat het project dus een stevige drive had en geen stunt was. Maar goed, misschien komt het tegengas nog en zitten we nu nog in de wittebroodsweken, wie zal het zeggen.”

Het college van bestuur, meldde u in Dagblad De Limburger, was evenmin gerust op een goede afloop.

“Zo’n grootschalig evenement, eigenlijk een combinatie van een persconferentie en een kookshow, met een dergelijke aandacht, was voor iedereen nieuw. Ook voor het bestuur, dat in de week vooraf zijn zorgen uitte over de mogelijke controverses die de presentatie kon oproepen en dus ook over de reputatie van de UM. Het nieuws zou bij sommige groepen in de samenleving slecht kunnen vallen, boeren bijvoorbeeld, wat protesten kon uitlokken. Als ik me in de collegeleden verplaats, kan ik me bij hun ongerustheid iets voorstellen. Aan de andere kant vind ik, misschien wat elitair gedacht maar toch, dat een bestuur alleen moet ingrijpen als de wetenschappelijke integriteit in het geding is, en verder niet. Na afloop heeft het college champagne bij me thuis laten bezorgen.”

Uw vroegere collega Willem van Eelen voelt zich, als pionier van het kweekvleesonderzoek, miskend en had verwacht dat u hem meer credits zou geven. Dat zei hij tegen NRC Handelsblad.

“In de persmap heb ik alles uit de doeken gedaan: de voorgeschiedenis, de pioniersrol van Van Eelen, de manier waarop ik bij het kweekvleesonderzoek betrokken ben geraakt, het hele verhaal. Ik heb alle oud-collega’s ook uitgenodigd voor het evenement, maar Van Eelen is negentig en heeft een zwakke gezondheid, dus ik snap dat hij niet is gekomen. Bij de NRC heb ik trouwens een klacht ingediend want de betreffende journalist had dit allemaal kunnen weten als ze de persmap had ingekeken.”

Heeft Van Eelen nu wel of geen patent op het kweken van vlees?

“Hij heeft patent op het idee om van stamcellen en skeletspiercellen vlees te maken, dezelfde technologie die ik heb gebruikt. Zijn patent strekt zich uit tot Europa, al is hij alleen in Nederland gerechtigd om het patent commercieel uit te baten. De licentieovereenkomsten zijn niet openbaar, maar dit is wat ik uit betrouwbare bron heb vernomen. We zijn nu aan het uitzoeken of dat een belemmering vormt voor het academische werk en voor eventuele inkomsten in de toekomst. Ik heb me nooit verdiept in patenten. Het is ook niet mijn bedoeling om er grof geld mee te verdienen.”

Mij lijkt dat de UM toch een graantje wil meepikken.

“Dat kan alsnog, langs andere wegen. De UM kan patent aanvragen op apparatuur die we eventueel in de toekomst ontwikkelen, of op de fijne kneepjes van het onderzoek.”

Is uw techniek niet tot in detail bekend?

“Voor het grootste deel wel, we zijn daar altijd heel open in geweest. Maar goed, iedereen kan appeltaart maken maar toch is die van oma het lekkerst.”

Van Eelen wilde graag met u om de tafel. Is dat al gebeurd?

Nee. We hebben wel contact gehad maar daar wil ik nu nog niets over kwijt.

Hoe nu verder? Hebben zich al nieuwe financiers gemeld?

“Ja, meerdere. Al drie weken vóór de presentatie hebben venture capitalists contact opgenomen, die flink wat geld willen investeren. Dat doen ze niet uit charitatieve motieven maar om geld te verdienen. Ik ben daar niet in geïnteresseerd, althans nu niet. Ik heb met Brin afgesproken dat ik eerst bij hem aanklop. Zo werkt dat. Hij heeft al zeven ton geïnvesteerd en heeft daarom de eerste rechten. Van begin af aan had hij een langdurige relatie voor ogen maar eerst moest er vertrouwen groeien. We hebben nog niks besloten. Er is in ieder geval genoeg animo, ook in die zin is de presentatie geslaagd.”

Sommige collega-onderzoekers menen dat u te hoge verwachtingen schept.

“Kijk, de technologie zoals we die nu toepassen, is niet geschikt voor massaconsumptie. Dat is helder. We voegen antibiotica toe aan de celkweek om besmetting van bacteriën te voorkomen, daar moeten we vanaf. We gebruiken serum (foetaal vocht van een koe, red.) om de stamcellen te laten groeien, moeten we ook vanaf. Niet duurzaam. De vraag luidt: is dit onmogelijk of is het een kwestie van geld, tijd en energie? Ik denk het laatste. Voor de groei bijvoorbeeld, cruciaal voor het welslagen, is bij veel cellen al geen serum meer nodig, bij de onze nog wel. Dat is een kwestie van tijd. Over de termijn waarop het vlees in de schappen ligt, valt niets te zeggen. Tien jaar, twintig jaar, of twee jaar zoals Brin denkt, het zijn allemaal flauwekultermijnen.”

Al nagedacht over een naam die vriendelijker associaties oproept?

“Ja, we hebben daarover gediscussieerd. Als je het mij vraagt, ik zou helemaal geen onderscheid willen maken tussen traditioneel vlees en zoiets als kunstvlees of alternatief vlees. Onze hamburger is net zo goed vlees, alleen is dat buiten de koe tot stand gekomen. Het is geen vleesvervanger op basis van eiwitten maar het heeft een dierlijke oorsprong. Ik geef toe, het lijkt nog niet helemaal op vlees zoals wij het kennen, maar gaat wel gebeuren. Moet je in de tussentijd dan een nieuwe naam gaan verzinnen? Ik ben daar niet voor. Die zal de acceptatie misschien eerder hinderen dan bevorderen. Suggesties als ‘kunstvlees’ of ‘alternatief vlees’ vind ik ook niet bepaald aangenaam klinken.”

“Het is niet mijn bedoeling om vlees uit de wereld te helpen”

Hij woog 140 gram, telde 40 miljard cellen en kostte bijna 300 duizend euro. Het duurde drie maanden om hem in het lab te maken. Dat klinkt misschien lang maar het betreft hier fastfood in de letterlijke zin van het woord, zegt Mark Post. “Een koe doet er beduidend langer over om vlees aan te maken.”

Het begon met stamcellen, uit de rug- of nekspieren van een koe. Die lieten de UM-onderzoekers delen tot stukjes weefsel van een halve millimeter. Dat gebeurt met behulp van groeibevorderende eiwitten uit het bloed van ongeboren kalveren. Vervolgens werden twintigduizend van deze sliertjes aan elkaar gelijmd tot een hamburger.

Post: “Ik heb steeds meer bewondering gekregen voor vlees. Een mooi voedingsmiddel. Let wel, mijn inspanningen zijn dan ook niet bedoeld om vlees uit de wereld te helpen. Ik wil het juist behouden maar dan zonder de negatieve effecten.”

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Name (required)

Email (required)