Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Bij misbruik in kelders, met clowns, gaan bij mij alarmbellen af”

“Bij misbruik in kelders, met clowns, gaan bij mij alarmbellen af”

Interview met prof. Merckelbach, lid van de commissie Deetman

Hoe betrouwbaar waren de meldingen die de commissie Deetman ontving? Welke interessante leads zijn niet uitgezocht? Een gesprek met commissielid Harald Merckelbach, rechtspsycholoog. “Wat opviel was dat seksueel misbruik vaak vergezeld ging met lichamelijk geweld.”

Hoe gaat dat, hangt op een goede dag Deetman aan de lijn?

“Ja . Op een dag belde Deetman. Of ik lid wilde worden van zijn commissie. Ik weet niet precies hoe hij bij mij uitkwam, wel hoorde ik dat hij her en der zijn licht heeft opgestoken, bij de Raad van State, de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Bovendien realiseerde hij zich dat er nog al wat rechtspsychologische aspecten kleven aan die vloed van meldingen die hij toegestuurd kreeg. Hoe betrouwbaar zijn die verhalen die zich vaak tientallen jaren geleden hebben afgespeeld?”

 

Wat heb je gedaan?

“Ik heb samen met de andere commissieleden zo’n 1200 meldingen van seksueel misbruik doorgespit. Dat waren e-mails, brieven, cassettebandjes, maar ook de verhalen die mensen vertelden op speciaal belegde bijeenkomsten. Het zijn vaak vreselijke verhalen maar als rechtspsycholoog ben je wel wat gewend. Ik krijg de meest gruwelijke dossiers inclusief foto’s en soms video’s op mijn bureau, tot en met babymoorden aan toe. De commissie Deetman was geen aanslag op mijn gevoelsleven maar wel op mijn beschikbare tijd. Het onderwijs, het onderzoek, alles loopt gewoon door. Het was vaak nachtwerk. Maar ik vind dat dit tot de taken van een wetenschapper hoort. We worden betaald met belastinggeld en zo’n commissie is een mooie gelegenheid om iets terug te doen.”

 

Wat deed jij met die meldingen?

“Als rechtspsycholoog heb je een raster in je hoofd waarmee je dit soort verhalen beoordeelt op hun aannemelijkheid. Als iemand zegt dat-ie vóór zijn derde is misbruikt, in kelders, in het bijzijn van clowns, dan rinkelen bij mij de alarmbellen. Ook als het hele verhaal ineens in therapie is komen bovendrijven.”

 

Hoe betrouwbaar waren deze verhalen?

“Meer dan 95 procent van de meldingen gaf geen reden tot wantrouwen. Het waren gebalanceerde verhalen van mensen die het inmiddels een plek hadden gegeven, er overheen waren, niet uit zijn op schadevergoeding. Al bleken niet alle details te kloppen. Soms was een jaartal onjuist, soms de naam van de priester. Dat bleek uit archiefonderzoek. We hebben de meldingen niet alleen bestudeerd maar ook naast archiefstukken gelegd.”

 

En jullie hebben een grootschalige enquête verspreid.

“Samen met TNS/NIPO hebben we een vragenlijst opgesteld om te zien in hoeverre het beeld dat uit die meldingen oprees representatief was voor de hele bevolking. Daar heb ik me flink tegenaan bemoeid, om de vragen zo neutraal mogelijk te krijgen. Hieruit bleek dat 10 procent van de Nederlanders onder de achttien seksueel is benaderd door een niet-familielid. Ik schrok daar niet van. Het komt overeen met cijfers die we kennen. Het grensoverschrijdende gedrag varieert van een ontmoeting met een potloodventer tot ernstige verkrachtingen. De percentages liggen hoger bij kinderen die in instellingen verbleven. We vonden hier geen verschil tussen internaten met en zonder katholieke signatuur. Toch vind ik dat je de katholieke kerk in het bijzonder mag aanspreken op het misbruik, juist omdat ze aanspraak maakt op moreel gezag.”

 

Het onderzoek heeft ook internationaal aardig wat aandacht gekregen.

“Ja, dat is misschien vreemd omdat Nederland eigenlijk ver achterloopt bij landen als Ierland en Duitsland, in de VS is dat vijftien jaar geleden allemaal al uitgezocht. Maar daar hebben ze niet gekeken naar de representativiteit van de meldingen. Over onze opzet ben ik zeer tevreden, en met name over de combinatie en de onderlinge samenhang van de inventarisatie, het archiefonderzoek en de grootschalige vragenlijst.”

 

Wat vond je van de reactie van de katholieke kerk?

“Uiterst welwillend en constructief. De representanten van de kerk hebben goed ingeschat hoe bedreigend de uitkomsten kunnen zijn voor hun reputatie. Ze gingen ook meteen akkoord met de follow-up die de commissie voorstelde. Om te voorkomen dat het rapport onderin een kast beland, hebben we afspraken gepland om na te gaan wat er met onze aanbevelingen is gebeurd.”

 

Waar ben je minder tevreden over?

“We kwamen interessante dingen tegen die minder tot hun recht zijn gekomen, omdat die niet binnen het mandaat van de commissie vielen. Zo viel ons op dat seksueel misbruik vaak gepaard gaat met lichamelijke mishandeling. De daders waren in zekere zin generalisten, ze nemen het niet zo nauw met de moraal wat zich uit in allerlei grensoverschrijdend gedrag. Het zijn van die types die er bij wijze van spreken ook nog met de kas vandoor gaan. Anders dan vaak wordt gedacht waren de pedagogische richtlijnen vanaf de Tweede Wereldoorlogen heel strikt. En heel modern eigenlijk, in het onderwijs en de instellingen was de corrigerende tik toen ook al over de grens. Het kwam wel voor maar het was niet zoals het hoorde.”

 

Is er nog meer blijven liggen?

“Wat ook opviel, en wat we ook kennen uit ander onderzoek, is dat het ene slachtoffer erin slaagt om een leven op te bouwen, met een gezin, een carrière en harmonieuze sociale relaties. En de ander niet. Hoe komt dat? De een beschikt kennelijk over meer veerkracht dan de ander, maar welke karaktertrekken zijn daarbij van belang? Mensen die flexibel zijn, lijken in het voordeel, maar het fijne weten we er niet van. Als we daar beter zicht op krijgen, kunnen we een hoop ellende voorkomen.”

 

Maurice Timmermans

Het eindrapport van de commissie Deetman is te downloaden op www.onderzoekrk.nl

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Name (required)

Email (required)