Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Als Europa uit elkaar valt, is dat uw schuld”

“Als Europa uit elkaar valt, is dat uw schuld”

Schumanlezing over de Europese crisis

Een mudvolle zaal en vermoedelijk geen enkele Wilders-aanhanger, afgelopen maandag tijdens de Schumanlezing van Timothy Garton Ash. De hoogleraar European Studies te Oxford, columnist van The Guardian en schrijver van talloze boeken over de jongste Europese geschiedenis, trof een welwillend gehoor. Dat vervolgens stevig werd toegesproken.

De bekende Britse historicus, of beter: contemporain historicus, is een verklaard voorstander van Europese integratie, iets wat hem in zijn eigen land, zo meldde hij halverwege zijn lezing, tot een “bedreigde soort” maakt. Tot hilariteit van het publiek onthulde hij de uitkomst van een recente peiling onder de Britten: of die bereid waren het pond in te ruilen voor de euro? “Never”, was het ondubbelzinnige antwoord van 80 procent van de ondervraagden. Ja-stemmen waren er ook: 4 procent.

Maar in deze zaal, de aula aan de Tongersestraat, lag de sympathie duidelijk omgekeerd. En niet alleen omdat Maastricht de stad is waar in 1992 het bekende verdrag is opgesteld dat tot een monetaire unie en de euro zou leiden, maar toch zeker ook omdat hier opleidingen bestaan die kennelijk nogal wat geestdriftige en geïnteresseerde Europa-supporters leveren; de vragen uit de zaal werden vaak ingeleid met een “ik ben die en die en studeer European Studies”.

In dat opzicht speelde Garton Ash dus een thuiswedstrijd. Maar hij was hier duidelijk niet om zijn publiek gerust te stellen. De crisis in Europa, zei hij, is een crisis van Europa, een existentiële crisis die, als het antwoord erop onvoldoende effectief is, wel eens tot desintegratie zou kunnen leiden.

In Maastricht, analyseerde Garton Ash, is destijds de kiem voor de huidige problemen al gelegd. “Daar is het paard achter de wagen gespannen door eerst een monetaire unie te introduceren zonder een politiek-fiscale unie die eventuele problemen zou kunnen aanpakken. Iedereen wist het, alle critici zeiden het. Bovendien wilden ook de leidende politici van die dagen, de Duitse bondskanselier Helmut Kohl voorop, het een niet zonder het ander. ‘Het is onlosmakelijk verbonden; we kunnen niet onze monetaire soevereiniteit opgeven als de politieke unie een luchtkasteel blijft’, vond Kohl.”

En toch kwam er alleen die monetaire unie. Waarom? Daar blijft Garton Ash een beetje vaag over. Wel maakt hij duidelijk dat Europa haast had, vooral als gevolg van ‘1989’: de val van de Muur, en daarna de Duitse eenwording. “De Franse president Mitterand was niet enthousiast over die eenwording, net zo min als de Britse premier Thatcher.”

En de Nederlandse premier Lubbers, had hij kunnen toevoegen: als gevolg van die episode bekoelde de relatie tussen Lubbers en daarmee ook Nederland met de bondskanselier voor lange tijd tot onder het vriespunt. Wat de Europese leiders in ieder geval wensten was een Duitsland dat stevig zou zijn ingebed in een economische en monetaire unie, iets wat overigens Kohl zelf ook ambieerde. Garton Ash is vol lof over Kohl. “Hij toonde uitzonderlijk leiderschap, zowel bij de eenwording als tijdens de top in Maastricht. En hij vroeg het volk niets, hij vertelde het ze. Wat de euro betreft, de Duitsers aarzelden erg, ze waren zeer verknocht aan de D-mark.”

 

Zwak en verdeeld

Waarom wordt de eurocrisis nu zo halfhartig tegemoet getreden? Waarom zijn de Europese leiders zo terughoudend, zo voorzichtig als het om verdere integratie gaat? Garton Ash: “Omdat deze generatie geen persoonlijke herinnering meer heeft aan hoe het voordien was in Europa, met oorlogen, genocide, dictaturen. Mensen zoals Kohl, zoals Mitterand, hadden die herinnering nog wel. Inmiddels is het gewoon geschiedenis geworden.”

En Garton Ash noemt nog een paar andere elementen. Zoals het wegvallen van de Sovjet-dreiging, het einde van de Europese deling in oost en west. “Wie is, met alle respect, nog bang voor Vladimir Poetin? Zelfs de Polen niet meer.”

Een derde punt: de houding van de Verenigde Staten. Voorheen een grote stimulans voor Europese integratie maar nu, mede door het einde van de Koude Oorlog, nog slechts een lauwe supporter. Obama vindt het idee van Europa “wel leuk, en onderhandelen met 27 staten

is nu eenmaal niet zo aantrekkelijk, maar hij behandelt Europa zoals hij het aantreft: zwak, verdeeld, hypocriet.”

Ten slotte, een welbekend thema in het werk van Garton Ash, die lange tijd in Oost- en West-Duitsland woonde, zowel voor als na de val van de Muur: de rol van de Bondsrepubliek. “Die was een grote motor voor integratie. Na het nazisme zag men alleen nog een toekomst die ingebed was in Europa. Maar de BRD is inmiddels een ‘normaal’ land geworden dat zijn eigen belangen volgt en die via Europa behartigt als het moet, maar op eigen houtje opereert als het kan. Ze sluiten energiedeals met de Russen, handelsovereenkomsten met China.”

 

Uitbreiding

Toch is de noodzaak van een sterk geïntegreerd Europa er in de loop der jaren niet minder op geworden, betoogde Garton Ash. “Tussen reuzen als de VS en Rusland, China en India, is zelfs het grootste Europese land een dwerg. Dat is de dwingende beweegreden. Daarom is het beter zelf ook een reus te zijn.”

En daarom ook, zei hij even later in antwoord op een vraag over de wenselijkheid van uitbreiding van de Unie, is er geen alternatief: “Wie met de reuzen wil oplopen moet zelf groeien. Dit is een competitieve wereld. Uitbreiding in de Balkan, en ook met Turkije, is essentieel.”

En wat doen we met Griekenland? “Europa moet handelen. Als de Grieken uit de euro stappen komt de Unie zelf in gevaar, er komt een run op de banken en de zaak stort in. Je kunt niet Griekenland verliezen en de rest redden.”

 

Zou het kunnen zijn, vroeg Garton Ash zich af, dat de EU inderdaad op haar retour is? “Zullen de historici straks zeggen: tussen Maastricht 1992 en 2008, het begin van de crisis, beleefde de integratie haar hoogtepunt om daarna bergafwaarts te gaan? Als dat zo is, dan is dat aan u te wijten”, hield hij zijn gehoor voor, “want u deed dan niet genoeg om het te redden. Dit is het beste Europa dat er ooit geweest is. Zeker, er is gebrek aan leiderschap, maar de toekomst hangt af van de burgers. Dus van u. Als u het niet wilt redden houdt het op, dan volgt de desintegratie.”

Het leverde hem later een daverend applaus op.

 

 

 

Wammes Bos

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Name (required)

Email (required)