Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

De A2-tunnel of het onbegrip tussen wetenschap en politiek

De A2-tunnel of het onbegrip tussen wetenschap en politiek

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes Fotografie

Prof. Onno van Schayck wordt steeds cynischer

Hij is uitermate teleurgesteld in de politiek en de manier waarop men daar met wetenschappelijke inzichten omspringt. En hij kent die politiek intussen maar al te goed, want voor deskundig advies kloppen ze bij hèm aan. Prof. Onno van Schayck, directeur van onderzoeksinstituut Caphri: “Ik viel van mijn stoel toen ik het A2-tunnelplan las.”

Een tunnel ter vervanging van de snelweg die dwars door Maastricht loopt, wat kan een milieubewuste hoogleraar die zich druk maakt over fijn stof en gezondheidsrisico’s zich nog meer wensen? Dat is snel duidelijk: een tunnel waarin kwalijke deeltjes en gassen worden weg gefilterd zodat niet alles er bij de tunnelmonden uitkomt. En dat is nu precies de oplossing waar niet voor gekozen is.

Van Schayck is al vanaf het begin bij het dossier betrokken. “Rond 2000 deden we onderzoek naar de gezondheid van kinderen op scholen die in de strook langs de A2 liggen en vergeleken die met de situatie aan de andere kant van de stad, tegen de Belgische grens. In Maastricht is het overal slecht, maar langs de A2 was de samenstelling van het fijn stof beduidend schadelijker. De gemeente was heel blij met dat onderzoek want hiermee konden ze Den Haag onder druk zetten dat die ondertunneling echt nodig was. Gerd Leers, burgemeester in die tijd, haalde allerlei kopstukken naar Maastricht, ik heb het de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat, Tineke Netelenbos, nog eens uitgelegd, het NOS-Journaal was er, het zou een flink item worden. Ik weet nog precies wanneer dat was, op 6 mei 2002. De bijeenkomst was nog niet afgelopen of Pim Fortuijn wordt vermoord in Hilversum. Dus ons onderwerp sneuvelde natuurlijk in het journaal.”

 

Filtering

Het heeft de aandacht voor de ondertunneling uiteindelijk niet minder gemaakt. “Er golden drie argumenten voor: de mindere leefbaarheid vanwege die snelweg door de stad, de economische schade vanwege de files, en de gezondheidsaspecten. De gemeente vroeg ons om voor dat laatste de argumenten te leveren, om ze te helpen; ik was zeer gemotiveerd om dat te doen. Later werd er in de Tweede Kamer mede op basis van ons onderzoek Kamerbreed een CDA-motie aangenomen dat de normen voor fijn stof blootstelling meer gebaseerd moesten worden op de echt schadelijke deeltjes in het stof.”

Van Schayck had dus goede hoop dat er een gunstig resultaat uit zou komen. Maar toen het tunnelplan eenmaal voorlag “viel ik van mijn stoel”, zegt hij. Het gezondheidsaspect werd niet serieus behandeld, de luchtvervuiling zou verminderen doordat er over de hele lengte van de tunnel geen uitstoot meer zou zijn, en dat was het dan. “Maar dat is een zeer zwakke argumentatie, bij de tunnelmonden krijg je juist veel hogere concentraties fijn stof en stikstofoxyde doordat de auto’s het meenemen. Er ontstaat een enorme ophoping, de bewoners rond die tunnelmonden hebben daar echt last van, en precies bij de zuidelijke tunnelmond ligt ook nog eens een aantal onderwijsinstellingen: ROC De Leeuwenborgh, middelbare scholen, even verderop de universiteit en het ziekenhuis. Terwijl er in Nederland al geen scholen meer binnen 300 meter van een snelweg mogen worden gebouwd. Kijk, als men besluit om die tunnel veel langer te maken, en dan echt tot ver voorbij het AZM, dan zijn er minder problemen. Als je dat niet doet moet je zorgen voor afzuiging en filtering. Ik was er altijd van uitgegaan dat dat ingecalculeerd was.”

 

Blootstelling

De redenen voor een filtersysteem liggen voor het oprapen, betoogt hij. Het meetstation dat de Provincie heeft opgesteld naast de A2 bij de Kennedybrug, vlakbij de plaats van de toekomstige tunnelmond, laat nu al zien dat de luchtkwaliteit zeer te wensen over laat. “Zonder filters wordt dat straks minimaal twee keer zo erg.” Een berekening van de gegevens van 1 januari tot 1 april 2011 toont een gemiddelde blootstelling die hoger is dan de 40 microgram per kubieke meter die als norm geldt. Een dagwaarde van meer dan 50 microgram werd in diezelfde periode gedurende 24 dagen gemeten. De prognose voor het hele jaar komt dan op 96 dagen, terwijl niet meer dan 35 dagen is toegestaan.  

Van Schayck heeft tevergeefs getracht de toenmalige milieuwethouder Wim Hazeu (GroenLinks) te overtuigen, hij heeft ‘ingesproken’ in de gemeenteraad en hij trad vorig jaar nog op als deskundige bij een bijeenkomst van de actiegroep Kloar Loch (schone lucht). Daar legde toen een ingenieursbureau een plan voor om de tunnels zo in te richten dat de vuile lucht wordt gefilterd en de warmte wordt doorgeleid naar omliggende gebouwen. Kosten: zo’n 40 miljoen extra die met de verwarming op langere termijn wordt terugverdiend. Van Schayck: “De gemeente vindt het te duur, en dat op een miljardeninvestering. Het andere argument was tijd, het zou de bouw vertragen, maar minister Schultz van Haegen heeft net besloten om een aantal tunnelprojecten stil te leggen totdat er meer duidelijkheid is over tunnelveiligheid. De bouw bij de A2-Maastricht wordt er mogelijk een jaar door opgehouden.”

 

Ruimschoots voldoende

De huidige wethouder (PvdA) met zowel de A2 als het milieu in zijn portefeuille heet Albert Nuss. Net als zijn voorganger is hij niet van plan om van de filtering een groot punt te maken. Want zegt hij, dat kan de bouw van de tunnel als zodanig wel eens in gevaar brengen. “De plannen voldoen aan alle wettelijke normen en die zijn heel precies. De tekeningen laten geen ruimte voor aanpassingen in de tunnelbuizen, dus dan zou je erbuiten moeten gaan werken en dat betekent in feite een nieuw tracébesluit en nieuwe bestemmingsplannen. Inclusief de inspraak kost dat jaren en dan weet je wat er gebeurt: dan gaat de hele tunnel niet door en dan zijn we nog verder van huis.”

Bovendien, zegt hij, gaat de gemeente er helemaal niet over. “Besluiten over het tunneltracé zijn aan de minister. En er zijn wettelijke normen voor de luchtkwaliteit. Die kan je natuurlijk pas echt meten als de tunnel er ligt, dus nu moet je het doen met een model. Op basis daarvan is berekend dat deze A2-tunnel heel goed scoort, in de beste van vier categorieën die lopen van slecht naar ruimschoots voldoende. Dan kan de wetenschap vinden dat er van alles niet deugt, dat snap ik, maar ik ben wèthouder, ik moet me aan de wet houden. Pas als die wordt aangescherpt zou ik wat kunnen doen.”

De wetenschap in de persoon van Onno van Schayck vindt inderdaad dat er van alles niet deugt. Dat geldt voor de wettelijke normen - die zouden strenger moeten zijn - maar ook voor de berekeningen: “Ze gaan uit van gegevens die niet kloppen. Op dìt moment al worden de normen overschreden, dus straks zéker. En wat betreft het aanbrengen van een filtersysteem, dat doen ze ook in bestaande tunnels, dat kan best. Zonder het ontwerp te veranderen en dus zonder die enorme vertraging. Ik ben bang dat Nuss te kort in dit dossier zit om het helemaal te overzien.”

 

Cynisch

Van Schayck wordt steeds cynischer over politici en bestuurders die het over duurzaamheid hebben maar de volksgezondheid veronachtzamen. Hij noemt minister Schultz die bij Pauw en Witteman de hogere maximumsnelheden verdedigt met een beroep op onderzoek dat zou aantonen dat harder rijden minder files betekent en dùs ook minder uitstoot. Van Schayck: “Terwijl dat onderzoek juist laat zien dat over een heel etmaal gemeten de situatie niet beter wordt, die blijft gelijk of wordt slechter. Zij kijkt alleen naar het moment van de files en dat is natuurlijk onjuist.”

Het probleem is wel dat directe causale verbanden tussen uitstoot en bijvoorbeeld sterfte moeilijk te leggen zijn. “Als gevolg van fijn stof – en dat is niet alleen het verkeer – sterven er in Nederland jaarlijks ongeveer tweeduizend mensen. Maar je gaat nooit uitsluitend aan fijn stof dood. Toch heeft The Lancet in februari nog over een studie gepubliceerd dat een keihard verband legt tussen fijn stof en het overlijden aan een hartinfarct.”

 

Wammes Bos

Aanstaande zaterdag 16 april besteedt het programma Zembla aandacht aan de volksgezondheid langs de snelwegen, onder meer bij de geplande A2-tunnel. Onno van Schayck en Albert Nuss zijn beiden geïnterviewd. ‘Stikken langs de snelweg’, Nederland 2, 22.35 uur

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)