Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Pesten, treiteren, machtsspelletjes

Pesten, treiteren, machtsspelletjes

Photographer:Fotograaf: Stock Xchange illustratie

Rapport over 2010 van vertrouwenspersoon meldt meer incidenten

Hoe leuk is het eigenlijk om bij de Universiteit Maastricht te werken? Of er te studeren? Te oordelen naar het jongste rapport van de UM-vertrouwenspersoon is het niet altijd voor iedereen even lollig. De aantallen meldingen van ongewenst gedrag stijgen, en sommige zijn ronduit ernstig. Wat te denken van een docent die een student verkracht en ermee weg komt? Of was dat verhaal verzonnen?

Meer meldingen en daaronder uiterst verontrustende gevallen: dat zou kunnen wijzen op een verkilling van het klimaat aan de UM. Is dat zo? Vertrouwenspersoon Marloes Rikhof interpreteert het anders.“Ik heb de indruk dat de drempel wat lager is geworden”, zegt ze. Toch bevat haar rapportage, waarin deze keer een hele reeks gevalsbeschrijvingen is opgenomen, een casus die bij de lezer alle alarmbellen doet afgaan: een mishandeling annex verkrachting van een student door een docent. Mannelijk of vrouwelijk, dat laat Rikhof in het midden, ofschoon ergens een keer het woord studente valt. (Voor de leesbaarheid van dit artikel is de statistisch meest voorkomende situatie genomen: man verkracht vrouw.) Wat heeft zich afgespeeld? Een docent vraagt een van zijn studenten om hem “ergens buiten de universiteit” (Rikhof), wellicht bij hem thuis, te ontmoeten. Hij wil een extra herkansing voor een tentamen bespreken, of hij belooft haar een extra herkansing als ze komt, de tekst is daar niet eenduidig in. Het meisje gaat erheen maar de ontmoeting loopt kennelijk uit de hand, de man mishandelt en verkracht haar. De studente meldt zich vervolgens bij de universitaire vertrouwenspersoon, zichtbaar in de war. Het meest voor de hand liggende advies: ga naar de politie en doe aangifte, wijst ze af. Ze wil dat de faculteit de docent tot de orde roept. Ze schaamt zich, voelt zich schuldig en zegt zelfmoord te willen plegen. Pogingen van Rikhof om haar in de crisisopvang te krijgen mislukken, ze weigert om de adviezen op te volgen. Rikhof trekt uiteindelijk de conclusie dat ze op deze manier niets meer kan doen en zet een punt achter dit dossier.

 

Geschorst? Ontslagen?

Ziedaar de casus, en ziedaar ook meteen het onbevredigende van de cryptische gevalsbeschrijvingen in het rapport. Want de lezer wil hier toch graag een paar dingen weten. Om te beginnen of de beschreven feiten inderdaad zijn voorgevallen. En zo ja, wat is er daarna met deze docent gebeurd? Berispt? Geschorst? Ontslagen? En de student met “suïcidale neigingen”, leeft die nog? Rikhof doet er, met een beroep op de geheimhouding die ze als vertrouwenspersoon moet betrachten, het zwijgen toe. Wel zegt ze dat ze in haar functie “niet aan waarheidsvinding doet”. Maar moet ook een vertrouwenspersoon bij een geval van verkrachting, toch een zwaar misdrijf, niet eventueel zelf aangifte doen? Rikhof: “De wet gebiedt het aan degene die kennis draagt van een strafbaar feit, maar de politie komt dan toch weer terug bij het slachtoffer met de vraag of ze verder moeten gaan met die aangifte.” Of Rikhof naar de politie is gestapt blijft dus ongewis.

 

Promovendus

Terug naar het rapport, dat gelukkig laat zien dat de meeste meldingen in 2010 minder ernstige vormen van ongewenst gedrag betreffen; maar ongewenst blijven ze. Het aantal zaken steeg van 57 in 2009 naar 82 een jaar later: 59 medewerkers en 23 studenten. Alle medewerkers zijn Nederlanders, en zoals gebruikelijk is het ondersteunende personeel in de meerderheid, dubbel zo veel zelfs als het wetenschappelijk personeel. Ongeveer een derde van het wp dat bij de vertrouwenspersoon aanklopte betreft promovendi, een categorie die traditioneel zwak staat in de relatie met de begeleidende wetenschappelijke staf. Rikhof licht een paar tipjes van de sluier op. Zo is er één aio die behoorlijk last heeft van verbale agressie en intimidatie door een promotor. Aanleiding is een conflict over een publicatie, meldt het rapport. Op een bepaald moment is er zelfs sprake van volledige radiostilte in de communicatie tussen de promotor en de aio, de promotie loopt gevaar. Rikhof verwijst de aio door naar de speciale vertrouwenspersoon voor promovendi en houdt de zaak daarna nog in de gaten, tot tevredenheid van de aio, meldt ze. Een ander geval begon minder prozaïsch: een vrouwelijke aio (hier wordt het geslacht wel vermeld) en haar promotor worden verliefd op elkaar. Kennelijk bekoelt de liefde en wat resteert is een gespannen verhouding. Complicerende factor blijkt een “geheim” te zijn waar Rikhof niet over uitwijdt maar dat er kennelijk wel toe leidt dat de promotor alles in het werk stelt om de aio het zwijgen op te leggen. Ook hier loopt het goed af: de decaan van de faculteit wordt ingeschakeld en de aio durft de confrontatie met haar voormalige geliefde aan te gaan.

 

Bazen en baasjes

Het zijn niet alleen promovendi die last hebben van ongelijke machtsverhoudingen. Opvallend in het rapport is de bestendige klacht – elk jaar schrijft Rikhof erover –  dat leidinggevenden aan deze universiteit over de schreef gaan. Dat het aantal meldingen zelfs is toegenomen doet vragen rijzen over de effectiviteit van de leiderschapscursussen die al jaren worden aangeboden. De helft van alle klachten van medewerkers, wp en zeker obp, gaat over de universitaire bazen en baasjes: intimidatie in de vorm van insinuaties en bedreigingen, “in alle gevallen vanuit een gezags- of afhankelijkheidsverhouding waarbij de leidinggevende een medewerker dusdanig onder druk zet dat deze zich niet meer veilig voelt”, heet het.

In de casuïstiek vinden we dan weer de voorbeelden: “…dat de medewerker wordt getreiterd en weggepest”, “…vernederd en er worden machtsspelletjes gepeeld”, “…medewerker wordt buitengesloten, er wordt relevante informatie achtergehouden...” en ga zo maar door. Overigens betreffen de meldingen niet alleen leidinggevenden: ook collega’s blijken in staat om met “rotgeintjes” iemand het werken onmogelijk te maken.

 

Hoe erg is het nu gesteld aan de UM? Op een totaal van zo’n 3500 personeelsleden zijn 59 meldingen niet veel. Maar uit een recente enquête onder 1200 employees die als bijlage bij het rapport van Rikhof is gevoegd (Ongewenst gedrag aan de UM 2010/2011: onderzoek onder medewerkers) blijkt dat 40 procent wel eens “ongewenst gedrag heeft opgemerkt” dat bovendien als (tamelijk) ernstig werd ervaren. (Het getal was tijdens een vorig onderzoek in 2006 overigens hoger, toen ging het om tweederde.) Een kwart van de ondervraagden had er zelf mee te maken gehad, als mikpunt wel te verstaan. Van hevig pesten is niettemin weinig sprake, althans niet dagelijks. Bijna 4 procent meldt wel wekelijks gepest te worden. Probleem is dat hier een foutmarge geldt van 3 procent naar boven en beneden: het kan dus gaan over circa 35 tot 245 mensen. Hoe dan ook concluderen de onderzoekers dat de UM “voor de meeste medewerkers een relatief veilige omgeving” is.

 

Homo weggepest

Voor studenten geldt dat waarschijnlijk ook, maar uiteraard is niet alles koek en ei. Er waren 23 meldingen op ruim 15.000 studenten, en aan te nemen valt dat lang niet alle problemen op het bord van de vertrouwenspersoon belanden. Wat daar wel belandt, is soms diep treurig. Wat te denken van het geval waarbij een homoseksuele student het studentenhuis uit wordt gepest, volgens hem mede vanwege zijn geaardheid? De jongen heeft het pand op een gegeven moment zelfs moeten “ontvluchten”.

Toch gaat het in de meeste gevallen die Rikhof apart beschrijft niet om problemen tussen studenten onderling. Meermalen zijn er docenten in het spel: de bovenvermelde verkrachtingszaak, maar ook een geval van “in hinderlijke mate achtervolgen”, stalking dus, door een docent, of van een tutor die een studente “heeft verleid tot seksuele handelingen”. Waar mogelijk, zo blijkt uit het rapport, zijn docenten aangesproken op hun gedrag.

 

Buiten de UM

Het rapport van de vertrouwenspersoon is intussen besproken in een commissie van de universiteitsraad. Daar werd zorgelijk gereageerd op de uitkomsten van een enquête onder coassistenten, afgelopen voorjaar al in Observant aangehaald en nu weer bijgevoegd bij het rapport, waaruit bleek dat een kwart van de vrouwen last heeft van seksuele intimidatie (meestal puur verbaal, opmerkingen over uiterlijk of liefdesleven) door begeleiders of patiënten. Het probleem speelt overigens landelijk. De faculteit reageert door zowel studenten als docenten/begeleiders alert te maken op dit fenomeen.

Een tweede issue betrof de vraag of de UM een rol te spelen heeft als ongewenst gedrag zich buiten haar gebouwen en terreinen afspeelt. Het college van bestuur vindt van wel, zei vicevoorzitter André Postema, “zeker als mensen ons erop aanspreken, dan ligt het op ons bord”.

Ten slotte rees de vraag hoe om te gaan met problemen die ontstaan door culturele verschillen vanwege de uiteenlopende herkomst van studenten. De School of Business and Economics heeft daar een speciaal introductieprogramma voor, iets wat Rikhof graag UM-breed zou doen “in de vorm van een theaterprogramma. Maar het is moeilijk om de faculteiten er van te overtuigen dat zoiets belangrijk is”. Met andere woorden: ze hebben er kennelijk geen geld voor over.

 

 

Wammes Bos

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)