Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Straks zeggen de nee-stemmers: worden we alwéér bedonderd”

“Straks zeggen de nee-stemmers: worden we alwéér bedonderd”

Debat over Oekraïne-referendum

MAASTRICHT. Als er iets duidelijk wordt tijdens een minisymposium over het Oekraïnereferendum is het wel dat zelfs een hoogopgeleid en geïnteresseerd publiek meer nìet dan wèl weet over de kwestie. “Moet politiek Den Haag niet veel dringender informatie verstrekken, tegenover al de nonsens die bijvoorbeeld door Geen Peil wordt beweerd?” klonk het uit het publiek.

Woensdagavond 23 maart organiseerde de Maastrichtse poot van het het Montesquieu Instituut een bijeenkomst over het referendum in de Statenzaal van de rechtenfaculteit. In het forum achter de tafel twee UM-alumni: jurist Manon Fokke, Tweede-Kamerlid voor de PvdA en een der indieners van de wet die het komende referendum mogelijk maakt, en jurist/politicoloog Joost van den Akker, VVD-fractievoorzitter in de Limburgse Provinciale Staten maar vooral ook hier vanwege zijn promotieonderzoek naar EU-gerelateerde referenda. Verder Andrea Ott, docent Europees recht en leerstoelhouder van de Jean Monnet Chair in EU Law.

Moderator Aalt Willem Heringa, hoogleraar staatsrecht, zet in de aftrap de zaken al op scherp: het associatieverdrag van de Europese Unie met Oekraïne wordt voor het overgrote deel niet geraakt door de uitkomst van het Nederlandse referendum. Het gaat hier om een zogenoemd gemengd verdrag: voor een deel is de EU zelf bevoegd, voor een deel de afzonderlijke lidstaten. Het EU-deel, dat vooral de handelsafspraken betreft, beslaat misschien wel 95 procent van het verdrag, meldt hij, en later zal Andrea Ott het over 80 procent hebben. Het zijn niet helemaal adequate cijfers, erkent Heringa later, want hoe verdeel je percentagegewijs de inhoud van een verdrag, maar de boodschap is overduidelijk: slechts een zeer klein deel van het verdrag gaat over de politieke component van de samenwerking met Oekraïne. En alleen daarover zal Nederland straks naar de stembus gaan.

Voor de eventuele aanstaande tegenstemmers - in de zaal zaten er twee op zo’n honderd à honderdvijftig bezoekers, bleek tijdens een rondje handopsteken – had Ott nog een tweede domper in petto: een verdrag dat nog niet door alle betrokken landen is geratificeerd gaat wel een fase van ‘voorlopige uitvoering’ in. Dat heeft Europa zo besloten. In de praktijk, zei Ott, is het associatieverdrag met Oekraïne al enige tijd gewoon in werking. Wat gebeurt er dan als Nederland nog nee zegt? Ott: “Ik denk niet dat dat grote consequenties zal hebben.” Later wordt ze specifieker: dan zal de zaak aan het Europese Hof moeten worden voorgelegd, en dat zal dan bepalen welke verdragsbepalingen precies door het Nederlandse referendum geraakt worden. Ott: ‘Dan ben je weer jaren verder.”

Ott blijkt allesbehalve een voorstander van het aanstaande referendum. Het onderwerp is er niet geschikt voor, vindt ze. Daarmee streek ze zowel Van den Akker als Fokke tegen de haren in. Van den Akker: “Er zijn al 58 referenda geweest in Europa, Ierland heeft er al negen gehad, Denemarken acht. Nederland is een uitzondering. Ik beschouw het houden van referenda als een onvermijdelijke ontwikkeling, wil je de Europese integratie kunnen blijven legitimeren. En wat is ingewikkeld? Het eerdere ‘raadplegende’ referendum over de Europese grondwet was ingewikkelder. Gewone verkiezingen zijn ook ingewikkeld. Als de vraagstelling maar helder is en de informatievoorziening adequaat. Daar heb ik hier wel twijfels bij.”

Fokke vindt daarentegen “dat er meer dan genoeg informatie is. Je moet het alleen wel zelf even opzoeken. Ga maar naar de site van de referendumcommissie.”

Maar het publiek en ook Ott had toch meer activiteit vanuit Den Haag verwacht. Ott: “Ik krijg wel een foldertje van Geen Peil in mijn brievenbus, de tegenstanders dus. Die hebben een serie punten opgesteld waarvan er letterlijk niet één klopt.”

Nog een prangende vraag aan de politici, en vooral aan Fokke omdat die in de Tweede Kamer zit: “De PvdA is vóór het verdrag, dus wat doet de partij als de uitslag straks ‘nee’ wordt?”

De vraag is zowel politiek als staatsrechtelijk interessant, want het gaat hier uitdrukkelijk om een raadgevend en niet om een correctief referendum. Bij dat laatste kan het parlement door de kiezer overruled worden; die heeft dan het laatste woord. ‘Raadgevend’ is vrijblijvender: de politiek kan de uitslag volgen of niet. Fokke: “Wij hebben als fractie besloten dat we deze keer – dat moet je niet elke keer doen - de uitslag volgen.”

Waarop Heringa haar het mes op de keel zet: waarom al van te voren zo’n uitspraak? Wat doe je dan bij een volgend referendum? Wordt dit niet een precedent? En als de politiek klakkeloos de uitslag volgt, wat is dan nog het verschil met een correctief referendum?.

Fokke hield zich, ook na aandringen vanuit het publiek, op de vlakte. “Deze keer volgt de PvdA de uitslag, volgende keer maken we opnieuw een afweging.”

Waarom deze keer wel en later misschien weer niet; het werd helaas niet helder. Em. prof internationaal recht Cees Flinterman, PvdA-lid en in het publiek bij dit symposium, toonde zich na afloop ontevreden. “Ik ga Diederik [Samsom] hier een brief over schrijven.”

Heringa toonde zich tot slot niet gerust op de afloop van het referendum, althans bij de fanatieke tegenstemmers. “Wat gaan de nee-stemmers doen als ze winnen en dan horen dat het verdrag eigenlijk gewoon doorgaat? Bij de Europese grondwet in 2005 was dat ook zo: afgestemd maar in iets andere vorm, zonder volkslied en zo, daarna ingevoerd. Dan gaat men zeggen: we worden alwéér bedonderd.”

Wie meer wil weten: het Montesquieu Instituut heeft een boek uitgebracht onder redactie van A.W. Heringa: 'Het eerste raadgevend referendum ' (Montesquieu reeks nr. 7)

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

2016-03-25: Map
Waarom wordt hier zonder argumentatie gesteld dat er van de argumenten van Geen Peil niet één klopt? Impliceert dit ook dat álle tegenargumenten tegen het verdrag niet kloppen of alleen die van Geen Peil?

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)