Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

"Handel met Oekraïne is ook politiek!"

"Handel met Oekraïne is ook politiek!"

Photographer:Fotograaf: 123rf.com

Opinie alumnus Fasos

Het associatieverdrag met Oekraïne gaat deels over handel, deels over politiek. Maar ook handel is politiek, schrijft Ben Van de Wall, alumnus (2014) cultuurwetenschappen.

In het debat rondom het referendum over het associatieakkoord met Oekraïne domineert vooral het discussiepunt of het gaat om een politiek verdrag of om een handelsverdrag. Hoewel dit op zich niet onbelangrijk is, gaat het voorbij aan iets veel essentiëlers, namelijk de mate waarin een handelsverdrag politiek kan zijn.

Enkele weken geleden omschreef Jan Muijtjens in de Observant het verdrag als een stimulans voor wederzijdse handel. En “daar kan niemand wat tegen hebben”. ‘Handel’ wordt voorgesteld als een neutraal domein dat voor iedere partij enkel voordelen kan bieden. Tegenstanders van het verdrag wijzen erop dat er ook artikelen over politieke en militaire samenwerking in het verdrag staan, maar hiermee aanvaarden ze impliciet de neutraliteit van handel.

Het is een slechte zaak het handelsdomein uit sluiten van verdere discussie. Het doet denken aan de ‘alternativlosigkeit’ van Merkel en leidt ertoe dat mensen zonder kritiek aanvaarden wat hen wordt voorgeschoteld. Niemand kan iets tegen handel hebben; iedere criticus wordt dus al bij voorbaat de mond gesnoerd.

En toch is dat vreemd, gezien de grote ophef die het TTIP-verdrag vorig jaar nog veroorzaakte. In veel Europese steden leidde dit tot protesten en toen waren het juist de politieke implicaties van het handelsverdrag die tot discussie leidden. Frans Timmermans zei in een toespraak in Washington zelfs expliciet dat TTIP helemaal geen handelsverdrag was, maar een politiek en geostrategisch verdrag. Hij beklemtoonde dat met dit verdrag de Verenigde Staten en de Europese Unie voortaan de spelregels van het wereldtoneel zouden bepalen.

Het ‘geostrategische’ element dat Timmermans noemde is cruciaal om dit te begrijpen. De Verenigde Staten kennen een lange geostrategische traditie die om handel draait. Centraal hierbij staat het concept van de zeemacht. Alfred Thatcher Mahan (1840-1914) was de eerste die, naar Brits voorbeeld, het verwerven van macht op zee als dé overlevingsstrategie zag voor de Verenigde Staten om zich te handhaven in de strijd der naties.

Mahan bouwde voort op de aloude logica die illustrerend wordt samengevat in het adagium van Sir Walter Raleigh (1554-1618): “Wie de zeeën beheerst, beheerst de handel van de wereld, en wie de handel van de wereld beheerst, beheerst de rijkdommen van de wereld, en wie dat beheerst, beheerst de wereld zelf”.

Het was aan Halford John Mackinder (1861-1947) om te wijzen op het toenemende belang van de landmacht. De zeemacht zou zich volgens Mackinder moeten heroriënteren om het gevaar dat uitging van het ‘heartland’ (de grote Euraziatische landmassa) binnen de perken te houden. Hij ontwikkelde daartoe het concept van de ‘Midland Ocean’. Dit gebied omvatte grofweg de huidige EU, een deel van Noord-Amerika, Midden-Amerika en delen van Noord-Afrika en moest als geheel een politiek en militair tegenwicht bieden aan het ‘heartland’. Het liep vooruit op wat later de NAVO zou worden.

Oost-Europa nam hierbij een sleutelpositie in. De Pools-Amerikaanse politiek adviseur en commentator Zbigniew Brzezinski is duidelijk beïnvloed door de ideeën van Mackinder. In de jaren negentig schreef hij in The Grand Chessboard over het belang van invloed in Oekraïne om Rusland klein te houden. Zonder Oekraïne, aldus Brzezinski, houdt Rusland op een Euraziatisch rijk te zijn. Daarom moest ook Oekraïne betrokken worden in het proces van Europese integratie, dat voor hem voornamelijk een instrument voor Amerikaanse invloed was.

Als we het belang van Oekraïne voor de controle over het Russische ‘heartland’ voor ogen hebben en wanneer we de cruciale rol zien, die handel inneemt in de Westerse en met name Amerikaanse geostrategie; dan wordt duidelijk dat het naïef zou zijn om onze keuze bij het referendum te laten leiden door het argument dat het hier ‘slechts’ om handel gaat. Het is aan de kiezer om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn keuze. Een bewustwording van onze eigen geopolitieke situatie en de consequenties van ons geostrategische handelen is daarvoor essentieel.

Ben Van de Wall

 

 

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: