Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Vrijheid boosheid

Vrijheid boosheid

Medewerkerscolumn

Nieuw-Zeelandse onderzoekers hebben vastgesteld dat Lego-figuurtjes de laatste jaren steeds grimmiger zijn gaan kijken en zich steeds zwaarder zijn gaan bewapenen. Daarmee kunnen we concluderen dat nu echt iedereen en alles boos is.

Ik voel me tegenwoordig regelmatig schuldig als ik weer eens niet boos genoeg ben. Ik kan me niet herinneren dat boosheid vroeger ook al zo’n dominante sociale omgangsvorm en een min of meer verplicht stijlmiddel was. In mijn jeugd was alleen de Buurman Boos, en dat pleitte toen nog niet voor hem. Toch schortte er destijds ook al enorm veel aan de wereld, en was er dus alle reden voor boosheid.

Wat me vooral boeit is het contrast tussen de wild woekerende woede van vandaag en hoe mijn studenten denken en praten. Ze vertellen me steevast dat je niet moet moraliseren en betuttelen, dat het niet aan hen is om te oordelen over anderen, en dat iedereen zijn eigen leven vooral naar eigen inzicht moet inrichten. Ethiek is in deze communis opinio hoogst persoonlijk en bestaat op zijn best uit tijd- en plaatsgebonden conventies, waar men zichzelf te ontwikkeld, werelds, en post-conventioneel voor acht. Kortom, ze bepleiten een easy going houding van tolerantie en vrijheid-blijheid. Niet een levensinstelling om snel boos op anderen te worden, lijkt het. En toch zullen die studenten qua zelfbeeld niet zo veel afwijken van de boze burger. Zou het kunnen zijn dat juist die vrijheid-blijheid bijdraagt aan de boosheid? Als ik hen vraag of dus alles mag, dan geven ze na enig kreunen en steunen nog net toe dat je niet mag schaden. Het is volgens hen niet legitiem om anderen op hun gedrag aan te spreken met een beroep op God, de moraal of de goede zeden. Dat mag alleen wanneer ze jou (of desnoods derden) schaden.

Sociale, ethische en politieke kwesties kunnen zo alleen nog aan de orde worden gesteld in termen van het schadebeginsel. Deze schrale liberale moraal doet ons de wereld begrijpen in termen van aanval en tegenaanval. En is boosheid niet de emotie die bij uitstek past bij het aangevallen worden? Dan ontbloten we onze tanden, en slaan we terug, want boosheid is immers onlosmakelijk verbonden met de wil te straffen. Zo bezien is het geen toeval dat juist de politieke partijen die Vrijheid fier in hun vaandel voeren, zich in hun retoriek onveranderlijk het meest agressief en straflustig tonen. Vrijheid blijheid? Vrijheid boosheid!

Tsjalling Swierstra, hoogleraar wijsbegeerte aan de faculteit Arts & Social Sciences

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: