Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Brexit is slechts een van de problemen voor Europa

Brexit is slechts een van de problemen voor Europa

Photographer:Fotograaf: archief

Opinie Mathieu Segers

Voor of tegen Europa? Op 23 juni beslissen de Britten in een referendum of ze in de Europese Unie blijven of niet. De Brexit-vraag is belangrijk, maar valt in het niet bij de andere problemen waar het nieuwe Europa voor staat, zegt Mathieu Segers, hoogleraar eigentijdse Europese geschiedenis en Europese integratie en dean van University College. Denk alleen al aan de Oost-Europese landen die na decennia van onderdrukking weinig zin hebben om hun herwonnen natiestaten te laten verwateren door regels en wetten van Europa.

Margaret Thatcher had een bloedhekel aan eurotoppen die steevast uitmondden in slapeloze nachten en machismo van ingebeelde staatsmannen: “These men! All they do is anecdote away. Never get down to business!” Ze vond het allemaal hoogst frustrerend. Want om de ‘business’ was het Thatcher juist te doen. Voor het VK moest Europa een gemeenschappelijke markt worden, zijn en blijven. Niemand was hier duidelijker over dan de Iron Lady. Daarom is Thatcher nog altijd de maat der dingen als het gaat om de Britten en de Europese integratie.

Kern van de Britse visie is de ‘negatieve integratie’: het weghalen van handelsbelemmeringen, minder regels in plaats van meer. Ronkende idealen en morele aanvechtingen passen daar niet bij. Dat geldt ook voor ‘positieve integratie’ (harmonisatie van beleid om Europese normen te stellen voor de marktwerking). Bij Thatcher wekte dit soort integratie geen hoop, maar woede en wantrouwen.

Woede over het politieke gekonkel waar de Britten zo in meegezogen werden, en dat de marktintegratie voortdurend dreigde te misvormen tot een politiek instrument in handen van Fransen en Duitsers. Een fenomeen waar bij Britten werden buitengesloten.

De co-regierol van de Duitsers hierin wekte haar wantrouwen. Thatcher vroeg zich meerdere malen hardop af: de integratie was toch juist bedoeld om de Duitsers eronder te houden!? Dit wantrouwen verklaart ook Thatchers afgrijzen van hoogdravende Duitse emoties bij Europese integratie. Helmut Kohl vond ze de ergste. Boris Johnsons vergelijking van de EU met Hitler boort naar dit sentiment. Destijds zat de Nederlandse premier Ruud Lubbers op dezelfde lijn. Volgens hem was Kohl “een Teutoonse romanticus, in staat tranen te laten vloeien zonder dat het serieus is”.

Niet toevallig werden Lubbers en Thatcher de motor achter de vervolmaking van de Europese markt, die ter hand werd genomen na ondertekening van de Single European Act (SEA) in de jaren tachtig. Voor de Britse regering moest dit het sluitstuk worden. Voor de Nederlandse mocht het dat zijn, maar behalve een markt, kwam er ook een munt.

Het illustreert de Europese tragiek van Thatcher dat de kiem voor de muntunie gelegd was in de preambule van de SEA. Ze was er toch ingetuind! Vervolgens beleefde zij een partijtje Europees buitensluiten in de overtreffende trap. Achteraf noemde Thatcher haar handtekening onder de SEA haar grootste fout. 

Maar onder deze frustraties zit een diepere verklaring voor de Britse houding in Europa. De onomstreden Europese integratie-idealen van ‘nooit meer oorlog’ kunnen de Britten maar moeilijk echt serieus nemen. Daarmee ‘an ever closer union’ legitimeren, vinden zij bizar. De Britten voelen weinig voor de integratieromantiek tegen het nationalisme. De belangrijkste reden daarvoor is dat de Britten dit Europese ideaal zelf helemaal niet nodig hebben. Zij zijn de enige Europeanen die de nazi’s vanaf 1940 eerst weerstaan, en in 1945 vervolgens verslagen hebben. Het Britse patriottisme was geen bedreiging voor Europa, maar een best practice

Hiermee komen we op een fundamentele kwestie: voor de Britten geldt het primaat van patriottisme, omdat de geschiedenis hen dat leert. Dit is ook de reden dat zij huiveren bij alles dat riekt naar meer ‘Brussel’. Zij staan hierin bovendien niet alleen.

Dankzij een geheel andere geschiedenis denkt men in de Oost-Europese EU-lidstaten langs vergelijkbare lijnen. Met van bovenaf opgelegde internationale solidariteit heeft men in die landen praktijkervaring opgedaan in de twintigste eeuw. Hun herwonnen natiestaten moeten hen beschermen tegen een herhaling van die geschiedenis. De EU is er om dat te faciliteren. Maar dus niet om de herwonnen natiestaat te verwateren door Europese centralisatie.

Onder invloed van deze Britse en Oost-Europese opvattingen verschijnen de contouren van een nieuw oud Europa. Een Europa dat kan rekenen op sympathie onder de ongedurige bevolkingen in de staten die de integratie begonnen en nu twijfelen over de nationale prijs die daarvoor betaald wordt.

De hamvraag is welk ‘Europa’ het Europa van de integratie hiertegenover weet te plaatsen, en of de verschillende Europa’s zich met elkaar kunnen verzoenen. In deze existentiële kwestie is Nederland een cruciale 'swing state'. De Brexit-vraag valt erbij in het niet.

Mathieu Segers

 

 

Deze opinie verscheen eerder in het FD

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: