Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Romantische wetenschap

Romantische wetenschap

Medewerkerscolumn

Prometheus geldt als de beschermheilige van de exacte wetenschappen en de technologie. Hij was het immers die, tegen de uitdrukkelijke wil van Zeus in, het vuur van de goden naar de mensen bracht. Op dat moment zag de homo technicus het daglicht. Prometheus is dus een dubbelzinnige figuur. Enerzijds een romantische rebel die maling heeft aan het heersende gezag en eigenzinnig zijn eigen koers vaart. Anderzijds een nederig en belangeloos dienaar van de mensheid: “Hier is vuur, doe ermee wat je wilt; ik reik slechts middelen aan, jullie stellen de doelen.” 
Die schizofrenie zie je ook terug in ons nieuwe Strategische Plan. Daarin wordt natuurlijk ruim baan gemaakt voor excellent, innovatief, baanbrekend, grensverleggend en – had ik het al gezegd?  - excellent onderzoek. Aan de andere kant gaan we nauw samenwerken met bedrijfsleven en (regionale) overheid - een samenwerking die wordt aangeduid met de term ‘triple helix’. (Burgers – de quadruple helix – ontbreken vooralsnog)

Van enige spanning tussen beide idealen, daarover geen woord. Wat wetenschappelijk top is, heeft automatisch de hoogste maatschappelijke waarde. Maar is dat zo? Valorisatie en prestigieus onderzoek kunnen haaks op elkaar staan. De roemruchte artikelenserie in The Lancet over verspilling van talent en geld aan overbodig medisch onderzoek, maakte precies dat punt. De bezwering dat fundamenteel onderzoek op lange termijn altijd vruchten afwerpt, berust meer op geloof (de Waarheid Maakt Ons Vrij, Hallelujah!) dan op feiten.
Wie gaat winnen wanneer wetenschappelijke prestige en maatschappelijke relevantie botsen? Prometheus-de-dienaar of Prometheus-de-romantische-rebel? Ik wed de laatste. De wetenschappelijke cultuur is namelijk ten diepste romantisch. Ooit beschermde academische vrijheid tegen het type bemoeienis van buitenaf dat aanzette tot wetenschappelijke fraude; nu functioneert het vooral ter bescherming van de eigen zelfontplooiing. Veel onderzoek is inmiddels zeer grootschalig en technologie-gedreven. Toch koesteren we nog steeds het ideaal van het eenzame genie dat tegen de stroom oproeit. Overal weet men dat teamwerk berust op een juiste mix van talenten. Wij daarentegen selecteren voor benoemingen steevast hetzelfde menstype: het publicatie-kanon. Als je – zoals het Rathenau Instituut - wetenschappers vraagt naar hun drijfveren, antwoordt 44% procent ‘excellent onderzoek’ en 22% ‘excellente collega’s’. Slechts een luttele 16% zegt ‘maatschappelijk belang’. Van de triple of quadruple helix worden ze vooral draaierig en misselijk.

Als de UM zich niet kritisch bezint op haar eigen romantische inborst – op de normen, waarden, idealen, eisen, incentives die we met zijn allen dag in dag uit reproduceren – blijft die Prometheus-de-dienaar een schijn-heilige.

Tsjalling Swierstra, hoogleraar wijsbegeerte aan de faculteit Arts & Social Sciences

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: