Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Vijf dagen leefde hij op koekjes en ranja”

“Vijf dagen leefde hij op koekjes en ranja”

Photographer:Fotograaf: Thinkstock

Cursus Zicht op Evenwicht

“Vallen wordt steeds meer ouderen fataal”, kopte Trouw vorige week. Het dagblad attendeert de lezer op het recente incident waarbij een vrouw van 83 uit het Gelderse Klarenbeek vier dagen en drie nachten in haar tuin had gelegen na een val. Vallen, opstaan en weer doorgaan, zoals Herman van Veen zong: voor veel zeventigplussers is het een bijna onmogelijke taak. Fysiek doordat ze vaak letsel oplopen, maar ook mentaal. Om de bezorgdheid weg te nemen, ontwikkelde de Universiteit Maastricht een valpreventiecursus voor ouderen, Zicht op Evenwicht.

Vijf dagen leefde hij op koekjes en ranja. Hij had een beroerte gehad en kon niet meer zelfstandig overeind komen. Wel kon hij nog naar een keukenkastje kruipen. Lise Buma, fysiotherapeute bij Cicero Zorggroep, herinnert het zich nog goed. “Deze mijnheer woonde alleen, maar kreeg twee keer per week visite van zijn broer. Hij was net die ochtend langs geweest.”
Vallen is een groot probleem voor ouderen. Vaak gaat een uitglijder gepaard met behandelingen op een eerstehulppost of, erger, ziekenhuisopnames vanwege breuken of hersenletsel. Op 31 oktober publiceerde Trouw cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over het stijgende aantal ouderen dat valt en overlijdt. Ging het in 2010 nog om 2117 vijfenzestigplussers, vorig jaar waren het er 3267: een stijging van meer dan 50 procent. Volgens de website zorgvoorbeter.nl, een kennisplein met allerlei thema’s over ouderenzorg, gebeuren de meeste valincidenten in de slaapkamer, gevolgd door de woonkamer. Fysiotherapeute Buma: “Ik sprak een dame die op haar bed wilde gaan zitten, maar een verkeerde inschatting maakte, haar rollator losliet en naast het bed belandde.” En wie eenmaal is gevallen, is vaak bang dat het nog een keer gebeurt, gaat daardoor minder ondernemen, wordt minder mobiel, raakt spierkracht en balans kwijt, zal daardoor weer sneller kunnen vallen, maar raakt tegelijkertijd ook in een sociaal isolement.


Schuivende toiletmatjes
Een maand geleden volgde Buma de eendaagse cursus Zicht op Evenwicht, een initiatief van de Universiteit Maastricht en het Trimbos Instituut in Utrecht. Zicht op Evenwicht grijpt in op cognitief en gedragsniveau, bij ouderen thuis en in groepsverband. Fysio- en ergotherapeuten en hbo-geschoolde verpleegkundigen leren hoe ze de bezorgdheid onder de ouderen kunnen wegnemen, hoe ze negatieve gedachten kunnen omzetten in positieve, hoe ze het zelfvertrouwen helpen vergroten. “Het is een van de weinige val-gerelateerde interventies in Nederland op psychosociaal gebied”, zegt Ruud Kempen, hoogleraar sociale gerontologie aan de Universiteit Maastricht, die aan de basis staat van Zicht op Evenwicht. De meeste preventieprogramma’s zijn vooral gericht op bewegen: balans terugvinden, spierkracht opbouwen, veilig leren vallen met behulp van judo-oefeningen. Ook wordt er vaak gekeken naar risico’s in en om het huis, denk aan schuivende toiletmatjes, vloerkleden, gladde parketvloeren, losse snoeren en een trap zonder trapleuning.
Kempen zag jaren geleden heil in een valpreventiemethode uit Amerika, A Matter of Balance, een achtweekse groepscursus. “Die hebben we met geld van ZonMw [subsidie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie van onderzoeksfinancier NWO] vertaald naar een Nederlandse variant.” Aan Rixt Zijlstra, een van Kempens oud-promovenda en inmiddels universitair docent, om de Nederlandse variant te evalueren. Zijlstra: “We wilden in eerste instantie weten hoeveel mensen echt bang zijn om te vallen. We schreven 7431 mensen aan van 70 jaar of ouder uit Zuid-Limburg en uit de gegevens van vierduizend teruggestuurde vragenlijsten bleek dat meer dan de helft bezorgd was. Bijna 40 procent zei daardoor dagelijkse activiteiten te vermijden. Geen bezoek meer aan de supermarkt, niet meer met de bus naar de stad, bang dat de chauffeur alweer optrekt voordat je goed en wel zit.”
Fysiotherapeute Buma: “Als ik met mensen praat, gaat het vooral over dingen die ze wel nog kunnen. Juist de activiteiten die ze vermijden, worden over het hoofd gezien. En ja, dat was wel een eyeopener tijdens de cursus: we moeten als professionals veel meer aandacht hebben voor dat vermijdingsgedrag. Gemakkelijk is het niet, omdat die generatie vaak niet alles wil of durft te vertellen. Dat heeft tijd nodig.”

Wie betaalt?
Ouderen en valpreventiecursussen: hebben ze er überhaupt behoefte aan, en zo ja, maken ze de reeks trainingen vervolgens af? Toen in 2008 uit het proefschrift van Rixt Zijlstra bleek dat deelnemers aan de groepscursus  Zicht op Evenwicht (toentertijd Beter in Balans) minder bang waren om te vallen, meer bewogen en bovendien meer zelfvertrouwen hadden, leek het programma geslaagd. Maar de opkomst viel behoorlijk tegen. Ruim 40 procent van de 280 cursisten waren minder dan vijf van de acht bijeenkomsten geweest. Zelfs voor de start van het programma kwam een kwart al niet opdagen. Gezondheidsproblemen was een veelgenoemde reden. Of ze verloren hun interesse. Het was aan de Maastrichtse promovenda Tanja Dorresteijn om een alternatief te onderzoeken voor de meest kwetsbare ouderen. Een thuisvariant werd ontwikkeld en gestart met 194 deelnemers. En weer waren de resultaten positief: minder valincidenten, zelfs na een jaar. Toch haakte ook in deze cursus een aanzienlijk deel af. Dorresteijn begreep van de cursusbegeleiders dat “meer dan een derde van de deelnemers niet tot de doelgroep behoorden”. Conclusie: een volgende keer moest er beter worden geselecteerd, niet met schriftelijke vragen maar met een intakegesprek. Zijlstra: “Daar wordt nu aandacht aan besteed in de landelijke training voor professionals.”
Zicht op Evenwicht is bekroond met een parel van ZonMw (“een schoolvoorbeeld van de ontwikkeling, evaluatie en landelijke implementatie van een effectieve zorginterventie voor thuiswonende ouderen”) en gecertificeerd door het Centrum Gezond Leven. “Tanja’s proefschrift is eigenlijk het sluitstuk van 15 jaar onderzoek op het terrein van bezorgdheid om te vallen. Qua interventieonderzoek is dit een unicum”, zegt Kempen.
“De continuïteit is een groot probleem”, reageert Zijlstra. Wie betaalt €700 voor de cursus? Deelnemers zelf? Buma: “Momenteel valt Zicht op Evenwicht volgens de zorgverzekeraar onder het kopje ‘preventieve programma’s’ en kunnen we dit niet als behandeling declareren. Het grootste probleem is dat de vergoeding voor de cursus niet in verhouding staat tot de daadwerkelijke kosten.” Zorgaanbieders, zoals Cicero Zorggroep, proberen met behulp van gemeentes en zorgverzekeringen een oplossing te vinden.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: