Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Iedereen is gevoelig voor onderbuikappèl van het populisme”

“Iedereen is gevoelig voor onderbuikappèl van het populisme”

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Paneldebat in Centre Céramique

Het is the morning after en Georgi Verbeeck, hoogleraar moderne geschiedenis aan de UM, is er niet gerust op. Gisteren sprak hij in het Centre Céramique nog bezwerende woorden als panellid in een debat over populisme. Als populisten al ooit aan de macht komen, zei hij, bakken ze er over het algemeen niets van. Hij legt uit: “De enige in Europa die je misschien nog enigszins succesvol zou kunnen noemen is Berlusconi, een beetje dan. Bij Reagan verwachtte men destijds ook allerlei toestanden, maar in de praktijk werd het beleid door zijn ministers gemaakt. Daar hoop ik nu bij Trump dan ook maar op. Want als hij gaat doen wat hij gezegd heeft: die muur bouwen, vijftien miljoen mensen deporteren, het isolationisme, enzovoorts, dan wordt het een ramp.”

De avond daarvoor, verkiezingsdag in de Verenigde Staten. In Maastricht organiseert Debatcentrum Sphinx een paneldiscussie over ‘Trump, het populisme en de democratie’. Een tamelijk academisch thema, en de toon deze avond is dienovereenkomstig. Uitslagen zijn er immers nog niet, en onder het publiek is er niemand die denkt dat Trump zal winnen.

Populisme onderscheidt zich van het democratische gedachtegoed, betoogt Verbeeck, door de nadruk die democraten leggen op afspraken, op regels en procedures. Hoe moet het volk vertegenwoordigd worden, wat zijn de spelregels? “De populist heeft dat allemaal niet nodig, die meent te weten wat er onder het volk leeft, wat de man in de straat voelt. Overigens is populisme niet per definitie fout en gevaarlijk, het geeft ook stem aan de scepsis over de democratie, levert kritiek op de verkokering. Het is een zekere correctie. Alleen, een politieke clown als Trump is daar veel te ver in gegaan. ”

Het tweede panellid, Trouw-journalist (en theoloog) Lodewijk Dros, is positiever dan Verbeeck: “Ik ben blij met de rol die populisten spelen, ze leggen iets bloot waar de gevestigde politiek vaak geen oog voor heeft.” Neem een Jan Marijnissen - vanuit het publiek komt de opmerking dat populisme niet alleen maar van rechts komt - “die had er in de jaren tachtig al oog voor dat immigratie ook haar grenzen kent. Hij had voeling met de groep mensen die zich daar druk over maakte. Trump ziet de rottigheid in Amerika, de banen die naar China vertrekken, de slachtoffers van de globalisering.”

En, vervolgt Dros even later, vergeet ook niet dat populisme met succes aan het ‘buikgevoel’ van de mensen appelleert. En niet alleen van de spreekwoordelijke boze laagopgeleide blanke man. Zelfs hij, kritisch journalist bij een nette christelijke krant, ontkomt niet aan die charme. Dros: “Ik ging naar een theatervoorstelling in de Leidse Pieterskerk, waar Nederlandse acteurs Trump versus Clinton speelden. Ik merkte dat we daar met z’n vijfhonderden allemaal zaten mee te bewegen met de verhalen van deze ‘Trump’, het voelde ‘lekker’. Iedereen kent dat wel, iedereen wil graag glimmen, ergens trots op zijn, dat is waar Rita Verdonk haar partij op stoelde. Aan de andere kant was er de actrice die Clinton speelde. Zij hield een keurige D66-toespraak en je zag: dit werkt niet, het komt niet over. Voor mij was het zowel een verrijkende als een gênante ervaring.”

Mogen we een parallel met de jaren dertig trekken, met de nazi’s, met Hitler? Het publiek vindt in overgrote meerderheid van wel, maar de twee panelleden zijn onverbiddelijk: die analogie leidt nergens toe. Verbeeck: “Het vertroebelt het debat. Je schiet met een kanon op en mug, en het is nog contraproductief ook want je speelt in op de underdoghouding, het Calimero-gevoel, en daar spinnen ze weer garen bij.”

Bovendien, zegt hij, kun je de VS niet zo maar met Europa vergelijken. “Al in de negentiende eeuw ontstond er in de VS een soort linksig populisme dat aansloot bij de afkeer van de overheid daar. In de twintigste eeuw kreeg het een meer rechtsconservatief en xenofoob karakter, dat zich nu heeft ingevreten bij de Republikeinen. In die context moet je Trump plaatsen.”

Verbeeck noch Dros zijn wat betreft Europa erg pessimistisch. Verbeeck refereert aan het cordon sanitaire rond het Vlaams Blok/Vlaams belang in zijn geboorteland België. Een boycotbeleid van de traditionele politiek “dat heeft gewerkt. De traditionele partijen hebben gezocht naar manieren om te herbronnen, zich te herpositioneren, en een democratisch alternatief voor rechts extremisme gevonden.”

Dros: “We dealen er wel mee als het zo ver is, daar ben ik niet zo bang voor. Wat Trump betreft, hij heeft het een stem gegeven aan de categorie kiezers die tot nu toe kansloos is. Maar wat hij wil? Het is een schot hagel, hij heeft geen verhaal. Om daar een rode draad in te ontdekken, dat is een soort taakstraf.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)