Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Oordeel niet te snel

Oordeel niet te snel

Verplichte literatuur

Wie: Erik Driessen, universitair hoofddocent vakgroep onderwijsresearch en –ontwikkeling

Boek: Leven en Lot, van Vasili Grossman

Voor wie: studenten geneeskunde

“Ik ben opgeleid als onderwijskundige, mijn vakgebied gaat over leren en geheugen. In mijn studietijd – begin jaren negentig – ging men er in veel theorieën vanuit dat wij individueel leren. We bedachten computermodellen om het denken en het leren van het individu na te bootsen.” Het was bizar om de invloed van de groep zo te verwaarlozen, vindt Erik Driessen achteraf. “Wij zijn in en in sociale wezens en ons denken en leren wordt voor een belangrijk deel gevormd door de omgeving en tijd waarin we leven. De Russische schrijver Vasili Grossman maakt dit in Leven en Lot op hartverscheurende wijze duidelijk.”

In Leven en Lot volgt Grossman een aantal personages vlak na de inval van de Duitsers in Rusland in 1941 tot aan de val van Berlijn. “Hij laat zien hoe mensen in een totalitair systeem – in dit geval het nazi en communistische regime-  op rationele gronden proberen keuzes te maken, maar dat de beoordeling van die keuze verandert wanneer na verloop van tijd de opinie in de groep verandert. Grossman kon putten uit zijn eigen leven. Als oorlogscorrespondent aan het Oostfront was hij een held, hij schreef in 1943 als allereerste over de concentratiekampen, maar als hij terug komt is hij als joods schrijver uit de gratie. Na het verschijnen van Leven en Lot in 1961 wordt hij zelfs door zijn vrienden gemeden. Hij zal in 1963 eenzaam en verbitterd sterven. Dezelfde mens: eerst vriend, dan vijand.”

“Voor Grossman is ieder mens zowel beul als slachtoffer. Het hangt er maar vanaf wie over je praat, op welk moment en waar het over gaat. Neem de wielrenners die de afgelopen decennia doping hebben gebruikt. In de media waren ze tot voor kort helden, nu worden ze afgeschilderd als hufters en klootzakken. Stel dat je zelf in die tijd een goede wielrenner was geweest, had je dan geen doping genomen? Had je de druk van de ploegleiding en het peloton kunnen weerstaan? Deze vragen zijn niet te beantwoorden. De omgeving en tijd zijn zo bepalend voor de keuzes die je maakt.”

Grossman zelf veroordeelt uiteindelijk niemand. “Ook de Duitsers niet die zijn joodse moeder hebben afgevoerd en gedood. Oordeel niet te snel, lijkt hij te zeggen. Zijn mensen die doping gebruiken in en in slecht? En de wetenschapper die plagiaat pleegt?”

Grossmans boek kreeg in eigen land het stempel ‘gevaarlijk’. Leven en Lot (niet de schrijver) werd in 1961 door de Russische KGB ‘gearresteerd’: alle getypte versies, afschriften, zelfs het schrijfmachinelint werden vernietigd. Pas in 1989 na de val van de Berlijnse muur verscheen de eerste complete versie in Rusland.

In deze rubriek bevelen docenten een roman aan die een ander licht werpt op het vakgebied dan de studieboeken

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)