Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Over stress en waarom de een er beter tegen kan dan de ander

Over stress en waarom de een er beter tegen kan dan de ander

Photographer:Fotograaf: Thinkstock

UM Star Lecture door hoogleraar neuropsychologie Rob Markus

Terwijl collega X tegen een burn-out aan hikt, sjeest collega Y vrolijk door. Mensen verschillen van elkaar. In alles. Ook in stressgevoeligheid. Hoe kan dit? De Maastrichtse hoogleraar Rob Markus zoekt verklaringen in het samenspel van iemands persoonlijke gedachten en het functioneren van het brein. Donderdag 2 februari geeft hij in Breda een lezing over stress, gedrag en voeding in het kader van de UM Star Lectures.

Schrijfster Bregje Hofstede kreeg op haar 24ste een burn-out. Haar ervaringen tekende ze op in essays die vorig jaar werden gebundeld in De herontdekking van het lichaam. In een interview met NRC omschrijft ze haar ziekte “als een gebrek aan leegte”. Volgens haar is het niet zozeer fysieke uitputting die leidt tot een burn-out. “Het is meer de voortdurende aanspraak die wij doen op ons hoofd. Het is mentale moeheid.” Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek voelt een op de zeven werkende Nederlanders zich minstens een paar keer per maand emotioneel uitgeput. Uitgeput door stress, of beter: chronische stress.
“Geen burn-out zonder chronische of disfunctionele stress. Idem dito voor een depressie”, zegt hoogleraar neuropsychologie Rob Markus die al jaren onderzoek doet naar stress, gedrag en voeding. Maar stress op zich hoeft niet negatief te zijn. “Als je gaat bungeejumpen, komen er stresshormonen vrij, dan ben je bang en twijfel je. Maar heb je het eenmaal gedaan, dan ben je blij, voel je je goed.” In een stresssituatie ervaren we veranderingen in onze omgeving, worden er dingen van ons geëist waaraan we graag willen voldoen, gaat Markus verder. “We willen controle. Tegelijkertijd vragen we ons af of we het wel aankunnen. Dagelijks willen we evenwicht tussen de gestelde eisen en onze eigen capaciteiten en wensen. Is er te veel druk en worden de eisen ons te veel, dan raakt onze weerbaarheid en emotiehuishouding verstoord, ervaren we somberte, worden we huilerig of angstig en slapen we slechter.” Een depressie of burn-out ligt op de loer.

Elektrische schok

Frappant: mensen die echt gedeprimeerd zijn, ervaren juist nauwelijks tot geen stress meer. “Die hebben de hoop grotendeels opgegeven.” Markus verwijst naar een experiment met dieren die in een kooi werden geplaatst waarin ze via een lage afscheiding naar de andere kant konden ‘vluchten’. Kregen ze een elektrische schok, dan konden ze wegspringen van het gevaar. Op het moment dat de onderzoekers de vluchtroute afsloten, moesten de dieren de schokken machteloos ondergaan. Werd na een tijdje de vluchtroute hersteld, dan bleven ze toch passief en hulpeloos zitten. “Dat noemen we aangeleerde hulpeloosheid, het niet meer geloven dat je iets nog positief kunt beïnvloeden omdat je te vaak bent teleurgesteld.”
Komen we op een van de belangrijkste veroorzakers van stress: de manier waarop mensen in het leven staan en naar de wereld om hen heen kijken. “Mensen die een sterke controledrang hebben, daar hun zekerheid en eigenwaarde sterk van af laten afhangen, maar tegelijkertijd erg vaak twijfelen over hun eigen capaciteiten op dit vlak zijn de meest stressgevoeligen in onze maatschappij.”
Toch is er meer aan de hand, want niet alle ‘cognitief’-kwetsbare types gaan gebukt onder stress. Markus: “De literatuur laat zien dat we er met alleen het cognitief-psychologische model niet komen. We moeten ook oog hebben voor de biochemie – de werking van het brein, hormonen, genen – en hoe die ons kwetsbaarder kan maken.”
Een verstoord serotoninesysteem in de hersenen is een van de belangrijkste boosdoeners bij stress. Wat er precies gebeurt? Markus schetst een technisch verhaal dat nodig is om te begrijpen waar het mis gaat in ons hoofd en wat voeding daarin kan doen. Het begint met serotonine, een neurotransmitter, een signaalstofje dat in ons brein van de ene naar de andere zenuwcel wordt overgebracht en van groot belang is bij de communicatie over stress, stemming, slaapproblemen, agressie en depressie. Die communicatie kan alleen maar goed werken als de onderdelen die daarbij betrokken zijn, zogeheten serotoninetransporteurs en receptoren, hun werk doen. Markus: “Heb je voldoende serotoninetransporteurs dan werkt het systeem prima. Probleem is echter dat niet alle mensen dezelfde hoeveelheid hebben, iets dat door een gen wordt bepaald.”
Een kwart van de wereldbevolking draagt een korte variant van het gen waardoor ze minder ‘vervoerders’ hebben en vatbaarder zijn voor de ongezonde kanten van stress. Lees goed: vatbaarder. Want wie deze genvariant draagt, hoeft zeker niet in een depressie te belanden. Volgens Markus blijft het belangrijk hoe je gebeurtenissen in je omgeving interpreteert.

Beter slapen

In Markus’ boekenkast staat The Serotonin Power Diet met daarin een dieet van twaalf weken om serotonine te activeren. Zou mooi zijn als zo’n voedingsprogramma werkt. Dan kunnen de antidepressiva de prullenbak in. Antidepressiva zorgen er immers voor dat er meer serotonine beschikbaar is waardoor het verstoorde systeem langzamerhand weer in balans komt. Maar is het echt een alternatief? Kan voeding je uit de put helpen? Markus schudt zijn hoofd. “Mensen die zeggen dat je door middel van voeding (veel koolhydraten en weinig eiwitten) het effect van een antidepressivum kunt bereiken, praten lariekoek. In Zwitserland en Amerika zijn er onderzoeken naar gedaan, maar tot nu toe zonder noemenswaardig resultaat. Voeding werkt globaal en zeker niet zo selectief als een antidepressivum. Zeker, er zijn voedingselementen die het serotoninegehalte kunnen verhogen doordat er tryptofaan in zit, maar het effect is heel erg klein.”
Tryptofaan is een essentieel voedingsaminozuur en de bouwstof voor serotonine, zoals graan dat is van brood. Zonder tryptofaan – dat we uit onze voeding moeten halen – geen serotonine. Het bevindt zich onder meer in vlees en zalm, maar ook in eieren, kikkererwten, bananen en zonnebloempitten. Een andere manier om tryptofaan binnen te krijgen is als voedingssupplement. “Met bepaalde diëten en tabletten kun je vooral van gevoelige mensen de stemming verbeteren. De effecten zijn meetbaar maar het is niet dat mensen zich merkbaar opgeknapter voelen.”
Toch gelooft Markus dat stressgevoelige mensen baat kunnen hebben bij de inname van tryptofaan – via voeding of tabletten – in situaties waarbij ze spanning voelen (voor de goede orde: dan heeft hij het niet over mensen die depressief zijn). “Wellicht verloopt dit deels via een betere nachtrust. In navolging van een aantal oude studies hebben we recentelijk ontdekt dat de inname van een kleine dosis tryptofaan voor het slapen gaan (twee weken lang) ervoor zorgt dat mensen beter slapen.” 

UM Star Lectures

Op donderdag 2 februari geven dertien hoogleraren van de Universiteit Maastricht in dertien steden, in Nederland en buitenland, lezingen over hun vakgebied. Het is de derde editie en een terugkerend evenement van het Alumni Office. De lezingen zijn voor alumni en andere geïnteresseerden. Inmiddels - woensdag 25 januari - zijn al veel lezingen volgeboekt (in totaal hebben zich al ruim 1200 mensen aangemeld). Om een paar thema’s te noemen: in Berlijn vertelt prof. Valentina Mazzuccato – in het Engels – over migratie en het welzijn van families. Het thema van de Engelstalige lezing van prof. Gaby Odekerken in Düsseldorf is Service design for innovation, social robots in healthcare. Prof. Anita Jansen spreekt in Eindhoven over de psychologie van obesitas, en in London mag prof. Kiran Patel uitpakken over de Brexit-beslissing: What can history tell us?

https://www.maastrichtuniversity.nl/about-um/alumni/um-star-lectures

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: