Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

De wereld op zijn kop

De wereld op zijn kop

Medewerkerscolumn

Op een avond zit ik zit lekker naar een theaterstuk te kijken en dwalen mijn gedachten af. Is de whisky die de acteur drinkt wel echt? Zou het toneelstuk minder goed zijn als hij dat niet is? Of juist beter? En hoe kan ik dan weten of de Whisky echt is of niet? Of maakt de echtheid niet uit en gaat het de acteur er juist om dat ik mij als toeschouwer de whisky voorstel? Of nog solipsistischer: is de whisky, het theater, de wereld, het product van mijn bewustzijn?

Ik dwaal verder af naar het Bohr-Einstein-debat over kwantumfysica en het bestaan van een objectieve realiteit. Einstein had moeite met Bohrs idee dat de werkelijkheid alleen bestaat als een mogelijkheid die pas zichtbaar wordt op het moment dat ze met een toeschouwer in ‘botsing’ komt. Bohrs gedachte werd wetenschappelijk geaccepteerd: de werkelijkheid bestaat bij de gratie van een waarnemer. Dit betekende het einde van het newtoniaanse paradigma van objectieve feiten. Postmoderne filosofie huldigde daarop het relativisme en het einde van de grote eenduidige Waarheid.

Als aanhanger van dit postmoderne paradigma heb ik nooit kunnen vermoeden dat ik wakker zou liggen van de vraag hoe je de Waarheid kunt verdedigen tegen ‘alternatieve feiten’. Is postmodern relativisme doorgeschoten nu nepnieuws steeds moeilijker te onderscheiden is van de gevestigde pers; nu wetenschappelijke organisaties alternatieve Twitteraccounts gebruiken om hun ‘feiten’ te beschermen tegen officiële leugens van het Witte Huis? Hoe stel ik mijn eigen realiteit ter discussie als de algoritmes van de sociale media mijn wereldbeeld slechts versterken? Hoe kan ik nog zien wat er echt aan de hand is? Harvard psycholoog Steven Pinker zegt het juist: “Ons gevoel voor waarheid is veel kwetsbaarder dan we durven denken.”

Als postmodernisme in de handen valt van populisten en als ‘feiten’ niet langer gekend willen worden door de massa, heeft het dan nog zin om diezelfde feiten wetenschappelijk te verdedigen, of vervallen we daarmee in een regressief geloof in het oude paradigma? Wellicht presenteert de realiteit zich nu als een existentiële botsing met onszelf. Als we geluk hebben, brengt deze collisie een hoognodige herleving van de vraag naar de betekenis van empathie, compassie, vriendschap, en liefde: het goede leven. Ik wil graag geloven dat de kwantumfysica vertelt dat als we maar genoeg ‘zienskracht’ hebben voor een wereld waarin déze waarden regeren -- in plaats van duister narcisme - deze uiteindelijk onze nieuwe gedeelde werkelijkheid worden.

Carijn Beumer, universitair docent bij Health, Ethics and Society (FHML)

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: