Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Ik schaam me dat ik bij de elite hoor”

 “Ik schaam me dat ik bij de elite hoor”

Photographer:Fotograaf: archief RU

Observant-columnisten in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen

Op woensdag 15 maart gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. Wordt het een tweestrijd tussen Rutte en Wilders, of kunnen lijsttrekkers als Pechtold, Asscher, Roemer, Klaver, Krol een vuist maken? Wie ook moge winnen: de tweedeling tussen ‘het volk’ en ‘de elite’ lijkt scherper dan ook. Observant vroeg in aanloop naar 15 maart haar Nederlandse columnisten, die de redactie (gemakshalve) onder de elite schaart, te reageren op de stelling: “Ik schaam me dat ik bij de - door de populisten zo verguisde - elite hoor.” Vandaag Tsjalling Swierstra en Nico Baakman.

Gutmenschen als vijanden van het volk

Schaam ik me om tot de elite te behoren? Nou neu. Die elite bestaat vooral als contrast met het ‘volk’. En omdat dat volk niet bestaat, bestaat de elite evenmin.

Nix om je voor te schamen dus?

Het neoliberalisme beloofde dat als iedereen aan zichzelf zou denken, we allemaal samen zouden profiteren. Het hedendaagse populisme vormt van dit optimisme de natgeregende ruïne. Er wordt nog lustig getamboereerd op het eigenbelang, maar het vernis van het algemene belang is er inmiddels geheel afgebladderd. Als we ‘moreel’ losjes definiëren als je beroepen op een overstijgend belang, dan is het dus nu de moraal zelf die het moet ontgelden. Opmerkelijk genoeg gaat juist op dit punt de vergelijking mank tussen modern populisme en jaren-dertig fascisme. Dat fascisme was namelijk bij uitstek moreel. Denk maar aan het getoeter over volk, plicht, en ultieme zelfopoffering. Wilders zul je nooit op dat hooggestemde register betrappen. (De vergelijking bewijst uiteraard dat bevlogen moralisme gevaarlijker kan zijn dan kleinzielig egoïsme.)

Wat deze populisten dan toch weer menselijk, want een beetje moreel, maakt is dat ze voor hun egoïsme vreemd genoeg de goedkeuring van anderen blijven verlangen. Ook populisten blijven sociale dieren. Als iedereen nou toegeeft egoïst te zijn, dan geeft het niet dat wij het zijn. En dus staan Nederlandse populisten te juichen als Amerikaanse of Franse populisten zeggen dat Nederlanders dood kunnen vallen. En dus stemmen ze met graagte op bewezen belastingontduikers. En dus zijn ze opgelucht als mensen met mooie praatjes ontmaskerd worden als grote graaiers. De populist is als de cynicus die cynisme predikt, in plaats van – zoals een goed cynicus betaamt - geslepen gebruik te maken van de goedgelovigheid van anderen. Al dit vreemde gedrag valt alleen te verklaren vanuit een verkapte behoefte aan morele legitimering. Het populisme zoekt onvermoeibaar zelfbevestiging in het egoïsme van anderen.

Waar populisten dus echt de pest aan hebben zijn mensen die in woord en daad tonen dat naakt eigenbelang niet de laatste waarheid is. De moralist die zich niet laat ontmaskeren. De wereldverbeteraar die de kosten van zijn altruïsme niet afwentelt op anderen. Niet de morele poseurs, maar de ‘gutmenschen’ vormen de werkelijke vijand van het volk. Uiteindelijk vormen zij de verguisde elite die onze gemoedsrust en ons zelfrespect bedreigt.

De onderliggende vraag is natuurlijk hoe we de samenleving zo onherbergzaam en toekomstloos hebben weten te maken dat eigenbelang de enige vluchtplaats lijkt. Dat we dat hebben laten gebeuren, daarvoor wil ik me best schamen.

Tsjalling Swierstra, hoogleraar wijsbegeerte

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Naar de Toppers ga ik alleen onder bedreiging van een vuurwapen

Al een jaar of vijftien, zestien, haal ik in Observant het fileermes langs van alles dat mijn pad kruiste; langzamerhand tijd om zelf eens op de snijtafel plaats te nemen. Wat ziet u als u mij tegenkomt? Niets bijzonders, ben ik bang. Brildragend, kalend, normaal postuur, meestal een spijkerbroek en gemakkelijk zittende schoenen en ’s winters een jas uit de ANWB-winkel. Ik zou zo maar voor de helft van een modaal duo kunnen doorgaan, zij het dat mijn vrouw Lucca heet. Maar mijn inkomen is royaal boven modaal en ons huis is een keer of twee zo duur als de gemiddelde woning. Onze auto daartegen brengt maar een paar honderd euro op, want die is vijftien jaar oud. Aan een nieuwere hebben we geen behoefte. Ik eet geen vlees, Lucca kookt zonder pakjes of zakjes en vermijdt E-nummers; we eten vers, en als het even kan biologisch. Bij McDonalds zul je ons niet zien. Ik geef niets om voetbal, hockey of tennis en weiger die aangelengde paardenpis uit groene blikjes te drinken. Geef mij maar een bourbon of een mooie rode wijn. Naar een optreden van de Toppers ga ik alleen onder bedreiging van een vuurwapen – ik luister liever naar jazz en klassiek. Ik zit ook niet op Facebook, maar bij voorkeur op een gemakkelijke stoel met een echt boek in de hand. De Telegraaf vinnik een vod, en televisie hebben we ook niet meer - wat een fontein van onbenul is dat, zeg. Kortom, het Henk en Ingrid-gehalte is bij nader inzien niet zo hoog. En inderdaad, van mij mag die nep-Amadeus zijn waterstofperoxide gerust achteroverslaan, in plaats van het in zijn haar te smeren. Maar dat geldt niet voor zijn kiezers. Daar zitten weliswaar enkele hele enge types onder, maar de overgrote meerderheid zijn gewone mensen waar niet veel mis mee is.

Het succes van Wilders is het falen van de gevestigde partijen. Die waren even vergeten dat je alle kiezers het hele jaar door serieus moet nemen en niet alleen in campagnetijd. En nu ze daar de rekening van gepresenteerd krijgen, halen ze Wilderiaans uit, in plaats van de rechtsstaat te verdedigen. Zie die misselijkmakende open brief van Rutte…. Vuilnisman, mag die zak ook mee? Zo lezer, en nu u. Wat denkt u: Linkse kerk? Elitaire zak? Snob? Boze witte man? Mag allemaal. Zolang ik mag zijn wie ik ben, mag u daarvan vinden wat u wilt.

Nico Baakman, wetenschappelijk medewerker European Studies

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: