Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Een stamceltherapie die niet helpt

Een stamceltherapie die niet helpt

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Prof. Leon de Windt: “Het wetenschappelijk bewijs is flinterdun”

Menselijk weefsel dat, met wat hulp, zichzelf kan vernieuwen: het klinkt simpel -wat het niet is - maar dat deze ‘regeneratieve geneeskunde’ de toekomst heeft, daar is de medische wetenschap het wel over eens. Daar horen ook stamceltherapieën bij. Soms echter verliest die wetenschap grenzen uit het oog. Zo zouden stamcellen uit beenmerg ingezet kunnen worden om de beschadigde delen van het hart na een infarct weer te herstellen. Prof. Leon de Windt: “Ik krijg er vast ruzie met collega’s over, maar het is klinkklare onzin. Ik maak me zorgen over het zelfreinigend vermogen van de wetenschap.”

“Alles draait om de vraag welke organen wel en welke niet in staat zijn tot celdeling”, zegt hoogleraar moleculaire cardiovasculaire biologie De Windt. “Neem de huid, je krijgt een wondje, huidcellen delen zich en creëren nieuwe huid. Dat regeneratieve vermogen hebben de meeste organen, op een paar na. De hersenen bijvoorbeeld: neuronen vernieuwen zich niet. Kijk naar boksers als Tyson, Badr Hari, Muhammed Ali; die liepen en lopen flinke hersenschade op, daar wordt een mens niet slimmer van. Elke keer als je je hoofd flink stoot verlies je zo’n duizend cellen, en die komen niet meer terug. Voor de retina, in je oogbol, geldt hetzelfde, net als voor rode bloedcellen, voor de skeletspieren en voor de hartspier. Dat laatste weten we al sinds de middeleeuwen.

“Nu zijn hartaanvallen een groot probleem, de helft van de wereldbevolking sterft eraan. Het komt door de hamburgers, de frietjes die we eten. De vaatjes op de hartspier slibben dicht. Een hart heeft zo’n vijf miljard cellen, bij een hartaanval gaat een miljard daarvan kapot, een vijfde deel dus, en dat groeit niet meer aan.

“Zo’n twintig jaar geleden dacht een Italiaanse - dat zal geen toeval zijn, Italianen zijn creatief - onderzoeker die in de VS werkte: als we nu eens een stamcel uit een ander orgaan nemen, uit het beenmerg, en dat in het hart inspuiten. Dan, miracolo!, worden die celletjes hartspieren en is het probleem opgelost. Ik heb dat idee geboren zien worden, ik was sceptisch maar ik dacht: niet te conservatief zijn, wie weet.

“Deze Piero Anversa en zijn groep beweerden dat het hart sowieso vol met delende cellen zat vanwege de doorbloeding, en met dat bloed zouden zo nu en dan ook stamcelletjes meekomen. Ze hadden de mooiste plaatjes, hele kerstbomen, om dat aan te tonen. En zij gingen dus de stamcellen rechtstreeks inspuiten. Er werden veel dierproeven gedaan, heel veel dieren zijn hiervoor over de kling gejaagd, dat mag ook wel eens gezegd worden. Ze kwamen ermee in de beste bladen, in Cell, Nature, the Lancet, het New England Journal of Medicine, noem maar op. Het was een ‘doorbraak’. Ze haalden ook heel veel geld op, in vijftien jaar zeker honderd miljoen, aan beide zijden van de oceaan, zowel overheidsgeld als privaat kapitaal. In 2007 is deze Anversa in Harvard aan de slag gegaan.

“Maar langzaam kwam er een tegenbeweging. Gedegen Amerikaanse en Duitse groepen die het onderzoek probeerden te herhalen. Dat lukte niet. Maar Anversa heeft her en der maatjes en dan klonk het weer: in andere labs lukt het wèl. Er waren onderzoekers die vroegen of ze mee mochten kijken in zijn lab. Werd geweigerd. Het is een maffia geworden, hele carrières zijn op dit idee gebouwd, op congressen zie je dat de helft nog steeds denkt: het zou kunnen kloppen. Ik was een keer bij een presentatie van Anversa in de VS, een collega vroeg daar of hij die en die proef had gedaan. Anversa antwoordde: ‘Je hebt schilders, en je hebt Michelangelo.’ Met andere woorden, geloof me nou maar.

“Op een gegeven moment zijn ze van de dierexperimenten naar de mens gegaan. Twaalf klinische studies, 1200 patiënten zijn geïnjecteerd. Dan is er eerst met zo’n grote naald beenmerg uit je bot gezogen - die naald moet door je bot heen, dat is ontzettend pijnlijk - vervolgens worden de stamcellen via een katheter naar de kransslagader gebracht en wordt het ingespoten. In de hoop dat het hart zegt: ‘Ha, daar zijn jullie.’ En dan zou het dode weefsel weer spier worden.

Maar het wetenschappelijk bewijs is flinterdun. De patiënten worden niet beter, het hart pompt net zo slecht, de overlevingskansen zijn net zo slecht. Het enige wat je kunt zeggen is: het is veilig en het maakt het niet erger.

“Intussen is deze Anversa, nadat aangetoond was dat hij geknoeid had met statistisch materiaal en dat hij plaatjes had gefotoshopt, bij Harvard de laan uitgestuurd. Hij heeft nog rechtszaken aangespannen maar die heeft hij verloren. Hij werkt nu in Zwitserland.

“Waarom vertel ik dit? Omdat ik me over een paar dingen zorgen maak. Er lopen nog steeds klinische studies, er worden nog steeds beenmergcellen in het hart ingespoten. Er zijn nog steeds collega’s die in deze mythe geloven, want dat is het, een pure mythe. Ook in Nederland is men er nog mee bezig, in Utrecht, in Leiden. Nee, niet in Maastricht, maar voor hetzelfde geld wordt hier straks iemand aangenomen die er in gelooft. Wie garandeert me dat dat niet gebeurt? Bedenk wel, het heeft verstrekkende gevolgen. Zeg je woont in Zeist, je hebt pijn op de borst, gaat naar het UMC Utrecht, en daar zeggen ze dan: ‘Meneer, we hebben nog een experimentele behandeling voor u in de aanbieding.’

“Waar ik bang voor ben: gaat dit alles het onderzoek in de hart- en vaatziekten schaden? Ik zat recent in een NWO commissie en collega’s van andere disciplines, kankeronderzoek, hersenwetenschappers, zien dit debacle ook en vragen me of alle cardiovasculaire onderzoekers tot die cowboys behoren.

“Ik ben behoorlijk gechoqueerd dat het zelfreinigend vermogen van de wetenschap kennelijk zo klein is. Dit heeft jaren kunnen voortwoekeren als een virus, en nog steeds. Het schaadt de wetenschap. De vraag is dan: wat zijn de mechanismen in de universiteit om dit te detecteren? En wat kun je doen, hoe pak je het aan?”

Reacties

We leggen de vragen van De Windt voor aan het college van bestuur. Voorzitter Martin Paul reageert schriftelijk via zijn woordvoerder. Hij concentreert zich op het verschijnsel van de wetenschappelijke fraude en hoe je die kunt ontdekken. Dat kan bijvoorbeeld door op plagiaat te checken en door frequente interne en externe evaluatie van onderzoekprogramma’s, schrijft hij. Verder wijst hij op ontwikkelingen in de richting van een transparantere wetenschapsbeoefening: open science, open access, vroege openbaarmaking van data. Maar, zo concludeert hij: “Honderd procent zekerheid dat je fraude kunt voorkomen, is er helaas niet.”

Terug naar het bredere debat rond dit soort stamceltherapieën. Hoe staat de directie van Carim, het onderzoeksinstituut waaraan De Windt verbonden is, daarin? Wetenschappelijk directeur Thomas Unger benadrukt dat hij een instituut runt met onafhankelijke onderzoekers die onafhankelijk hun mening kunnen geven. “Dit is gelukkig Turkije niet.” Er is dus ook “geen opvatting van Carim als zodanig”, maar zelf neigt Unger wel naar het standpunt van De Windt, “al ben ik iets milder over de stamcelaanpak dan hij. Er gebeurt veel in die hoek, en dat is niet allemaal verkeerd. Maar er zit veel wetenschappelijke rotzooi tussen, dat is ook waar.” De vrees van De Windt dat ook in Maastricht onderzoekers aangenomen zouden kunnen worden die deze lijn van stamceltherapie steunen, acht hij gering: “Ik zie dat niet gebeuren. Carim zoekt niet naar dergelijke mensen.”

Dan de collega’s in Leiden en Utrecht. Volgen die de methode van Anversa nog steeds? De Leidse cardioloog prof. Douwe Atsma ontkent dat: “Anversa spoot beenmergcellen in na een acuut hartinfarct en rapporteerde dat hierdoor nieuw hartspierweefsel werd gevormd. In het LUMC spuiten wij beenmergcellen in bij mensen met angina pectoris, pijn op de borst als gevolg van vernauwde bloedvaten, dus een andere hartziekte. Het doel hierbij is een betere doorbloeding, perfusieverbetering. Twee derde van de patiënten zegt hier baat bij te hebben, en op objectieve gronden (weefselperfusie) komen we nog tot hogere effectpercentages. Voor deze behandeling is wel degelijk bewijs geleverd, door ons en anderen.”

Niettemin blijft De Windt ook hierover sceptisch: “Dit overtuigt me nog niet. Het is heel subtiel allemaal, ze nemen nu een ander type stamcel, bij een andere hartziekte. En ja, er is inderdaad bewijs dat een beenmergcel een bloedvaatje kan worden, maar ik moet nog zien hoe dit zich ontwikkelt.”

In Utrecht zou prof. Steven Chamuleau reageren, maar dat was nog niet gebeurd bij het verstrijken van de deadline van Observant. De persafdeling van het UMCU meldt echter dat Chamuleau ontkent “dat de behandelingsmethode van Anversa met stamcellen in Utrecht wordt gebruikt in de patiëntenzorg”.

De Windts relaas wordt ondersteund door veel getuigenissen op internet, onder meer van een oud-medewerker van Anversa’s lab, zie Retraction Watch, http://retractionwatch.com/2014/05/30/braggadacio-information-control-and-fear-life-inside-a-brigham-stem-cell-lab-under-investigation/

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

2018-07-27: Vivian Houbraken
Ik wil graag reageren op 2 zaken:
1. Al jaren is bekend dat, als een biopsie wordt genomen in een gebied met kanker, de kankercellen worden meegesleept uit en zich vrij gaan verspreiden in de bloedbaan en de lymfeklieren, waardoor deze cellen zich - afhankelijk van de vorm en agressiviteit - binnen een bepaalde periode ontwikkelen tot tumoren, in longen, lever, botten, hersenen etc. Uitzaaiing naar .... wordt er dan gezegd. Er wordt niet bij
verteld dat dat een gevolg van de biopsie is.
Toch gaat de oncologie hier gewoon mee door, en worden patiënten zelfs niet gewezen op dit onherroepelijke gevolg.
2. Voorzitter van college van bestuur Martin Paul is blijkbaar voor transparantie in wetenschappelijke ontwikkelingen, open acces, vroege publicatie van data etc. Het zou geweldig zijn als dat mogelijk zou zijn. Niet alleen om zoveel mogelijk fraude te voorkomen, ook omdat er ook heel veel goede resultaten worden geboekt en bewezen. Maar helaas ziet de reguliere medische wetenschap veel ontwikkelingen uit andere velden, dan waarin zij zelf werkzaam zijn, blijkbaar als bedreigend voor hun eigen brood, en daarom wordt alles afgedaan als kwakzalverij en niet evidence-based en durft prof de Windt zelfs te spreken van een maffia!
Zijn reactie is te negatief en plaatsr stamceltherapie in een kwaad daglicht, terwijl er nog zoveel in ontwikkeling is en er ook al zoveel goede resultaten zijn behaald.


Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: