Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Mythe en waarheid

Mythe en waarheid

Photographer:Fotograaf: archief

Zoals bekend, karakteriseert Aristoteles de mens als animal rationale, dus als ‘levend wezen met rede begaafd’. We zouden ons van de andere animalia onderscheiden door onze intrinsieke redelijkheid. Natuurlijk is het altijd onplezierig om met de grote Stagiriet van mening te verschillen, maar bij al zijn kwaliteiten, die niet hoog genoeg geprezen kun­nen worden, was hij toch wat eenzijdig gericht op de ratio. In plaats van ‘met rede begaafd’ kunnen we evengoed stellen dat mensen fundamenteel narratieve wezens zijn, verhalenvertellers. We kletsen wat af – of lezen, schrij­ven, kijken films. We doen dat werkelijk de godganse dag. En vrij vaak vertellen we elkaar verhalen die niet zozeer letterlijk waar zijn als wel in de eerste plaats zingevend.

Waarheid en zingeving zijn twee verschillende zaken. Veel discussies knappen ervan op als je dit onderscheid in de gaten houdt, maar dat doet niet iedereen. Een tijdje geleden klaagde Maarten ’t Hart dat de Koran onjuistheden zou bevatten qua botanica. Kan zijn, maar wat dan nog? Wie op zoek is naar informatie over zijn balkonplanten moet niet in een oud wijsheidsboek gaan snuffelen, maar naar een tuincentrum gaan.

Ander voorbeeld. In relaties zeggen mensen graag: “ik hou van jou omdat je speciaal bent”. Let op het causale verband, want daar gaat het hier om. Vanuit het waarheidsperspectief slaat zo’n statement natuurlijk nergens op: er zijn zeven miljard mensen op de wereld en de meesten daarvan zijn volstrekt onspectaculair. Heel onwaarschijnlijk dat jij nou net een bijzonder exemplaar te pakken zou hebben. We lijken ook nog allemaal op elkaar als druppels water. Kortom, de uitspraak ‘ik hou van jou omdat je speciaal bent’ is onwaar. Toch kan het zinvol zijn als mensen zoiets zeggen tegen het object van hun affectie. Veel beter dan de waarheid. Wie op dit terrein, de liefde, een ware uitspraak wil doen (maar dat moet u dus niet doen!), die moet het omgekeerde beweren: “Natuurlijk begrijp ik ook wel dat je volkomen doorsnee bent, gewoon dertien in een dozijn, maar omdat ik nou toevallig van je hou, lijkt het net alsof er op een of andere manier toch iets bijzonders aan jou is.”

In de wetenschap gaat het primair om het achterhalen van waarheid (in de betekenis van ‘feitelijkheid’, dus wat op logisch en/of empirisch toetsbare wijze kan worden vastgesteld). We  willen cognitieve vooruitgang boeken, kennis ver­werven. Voor kennis moet je bij de wetenschap zijn, bijvoorbeeld bij de universiteit.

Mijn stelling in het eerste deel van deze mini-serie over mythen is: Als je op zoek bent naar kennis, moet je bij de universiteit zijn. Is het je evenwel te doen om wijsheid, dan moet je juist helemaal niet bij de universiteit zijn, maar bij de mythologie en de kunsten. Wordt vervolgd.

Marietje Kardaun

 

 

Marietje Kardaun is wetenschappelijk medewerker bij FASoS

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

2017-04-04: Iris Stomp
wanneer ik dit lees, moet ik glimlachen, ik kijk uit naar de volgende!

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)