Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“De nadruk op vaardigheden vind ik buitengewoon armoedig”

“De nadruk op vaardigheden vind ik buitengewoon armoedig”

Photographer:Fotograaf: Ivar Pel

Interview met pgo-goeroe Henk Schmidt

Onlangs verscheen een boeiend proefschrift over de geschiedenis en toekomst van het pgo, niet in Maastricht maar in Rotterdam. Aan de Erasmus Universiteit, waar voormalig UM-hoogleraar en pgo-coryfee Henk Schmidt het probleemgestuurd onderwijs introduceerde en de UM meteen van de eerste plaats stootte in de landelijke rankings. Wat was zijn geheim? Heeft hij nog tips? Observant zocht hem thuis op in Huis ter Heide.

An offer you can't refuse. Zo voelde het aanbod dat pgo-coryfee Henk Schmidt in 2001 kreeg van de Erasmus Universiteit Rotterdam: een nieuwe psychologieopleiding op poten zetten in de geest van het probleemgestuurd onderwijs. En wel in zijn klassieke vorm. "Maastricht vertoonde toen tekenen van fossilisatie. In de vakgroep onderwijsontwikkeling en -onderzoek werd nog wel nagedacht over hoe het beter kon, maar dat vond weinig weerklank bij andere afdelingen."

In Rotterdam kreeg Schmidt, met een aantal trouwe Maastrichtse promovendi in zijn gevolg, carte blanche. En dat pakte niet beroerd uit: vanaf het eerste jaar troefde de opleiding pscyhologie de UM af in de Keuzegids en Elsevier. Hoe deed hij dat?

"Aan de UM wordt het onderwijs vaak verzorgd door senior stafleden, onderzoekers die na een paar jaar pgo verveeld raken. Dus wat heb ik in Rotterdam gedaan? Ik koos voor een beperkte wetenschappelijke seniorstaf van 34 mensen, gecombineerd met jonge afgestudeerde psychologen met alleen een onderwijstaak. Maar voor niet meer dan twee dagen per week en niet langer dan drie jaar. Dit om het pgo fris te houden. Tegelijk deden die jonge docenten ervaring op."

Hij heeft ook de duur van de onderwijsgroepen verlengd van twee naar drie uur. “Je moet de tijd krijgen om aan andere studenten uit te leggen wat je weet. Daar leer je het meest van. In Maastricht werkten studenten op zeker moment een lijstje met leerdoelen af en dan wordt het een nutteloze aangelegenheid. Wat ook hielp was de enthousiaste jonge staf die ik om me heen had: veelbelovende wetenschappers met een hart voor onderwijs.”

Ook hebben Schmidt cum suis het vaardighedenonderwijs gedigitaliseerd. Zo leren studenten wetenschappelijk schrijven via steeds complexere, online-oefeningen. "Normaal leverden ze, na veel moeite, slecht geschreven stukken in, die vervolgens allemaal moesten worden nagekeken. Docenten krabbelen dan wat oppervlakkig commentaar in de kantlijn en that’s about it. Nu kost het de staf minder tijd en doen we tegelijk een beroep op de zelfwerkzaamheid van studenten. Zo gaat dat ook met gesprekstraining, interviewen, et cetera.”

Je hebt allerlei vernieuwingen doorgevoerd terwijl je je vroeger ergerde aan “het gemorrel aan het pgo-bouwwerk”, zoals je dat noemde.

“Wat ik in Rotterdam heb gedaan zou ik eerder piecemeal engineering noemen. Je kijkt wat beter kan. Met een tweede badkamer tast je het wezen van het bouwwerk niet aan. Dat is iets anders dan de onderwijsgroepen vergroten, wat in Maastricht is gebeurd. Daarmee hou je uiteindelijk geen pgo meer over. Iets wat ook geldt voor het inlassen van steeds meer colleges. Dat is het paard achter de wagen spannen. Dan maak je de onderwijsgroepen steeds minder belangrijk.”

In Maastricht worstelen faculteiten met het probleem dat studenten, nog voor de eerste onderwijsgroep, gefixeerd zijn op de toets.

“Kennelijk is hen niet duidelijk wat de kern van pgo is: discussiëren, met anderen nadenken over de stof, en uitleggen aan elkaar. Het is aan de docenten om een leeromgeving te creëren waarin niet alles draait om oude toetsvragen. Kennis moet geen middel worden om een tentamen te halen. Dat is leerpathologie. Maar goed, als je het gevoel hebt dat het klassieke pgo niet goed realiseerbaar is, vanwege de kosten die de pan uitrijzen of te grote groepen studenten, dan moet je naar slimme alternatieven zoeken.”

Zoals?

Flipped classrooms bijvoorbeeld. Daarbij lezen studenten eerst een hoofdstuk uit het boek en komen daarna pas naar de collegezaal. Daar worden ze in groepjes van drie opgedeeld en projecteert de docent problemen op het scherm. Studenten praten daarover en kiezen met hun telefoon of een keuzekastje een van de oplossingen die eveneens op het scherm verschijnen. De docent toont vervolgens het goede antwoord en geeft daarover kort college. En dan door naar het volgende probleem. Zo creëer je een zekere kleinschaligheid in een grootschalige omgeving en zorg je dat iedereen actief bezig is.”

Hoe pgo is dit?

“Het is geen pgo, want dan komt het probleem eerst. Maar je past wel toe wat je hebt geleerd. Naar flipped classroom is inmiddels veel onderzoek gedaan, een Amerikaanse studie onder natuurkundestudenten boekte spectaculaire resultaten. De ene groep van 250 studenten kreeg les van een Nobelprijswinnaar, en de andere van een postdoc. De Nobelprijswinnaar doceerde natuurkunde op de klassieke manier en de postdoc via flipped classroom. Wat bleek: bij de postdoc kwam 85 procent opdagen, normaal was dat de helft. Bovendien voelden de studenten zich meer betrokken bij het onderwijs en presteerden ze veel beter op de toets. Het artikel is verschenen in Science. Ik heb zelf in Rotterdam op deze manier lesgegeven, voor vierhonderd studenten. Ik heb als docent nog nooit zulke goede beoordelingen gehad.”

Het klinkt toch een beetje als pgo light.

“Het klassieke pgo heeft mijn persoonlijke voorkeur, maar bedenk dat universiteiten sinds 2001 een kwart minder geld hebben gekregen uit Den Haag. Met de flipped classroom gun je studenten toch het voordeel van actief leren. En dat kan dus ook in grote groepen. Een andere variant is team-based learning, waarbij studenten ook thuis eerst de stof doornemen en daarna in een platte zaal verspreid worden in groepjes van vijf. Om te beginnen wordt individueel kennis getoetst die ze thuis hebben geleerd. Vervolgens wordt in de kleine groep de antwoorden op de toets besproken. De resterende ‘burning questions’ worden gesteld aan een aanwezige vakdeskundige. Daarna passen ze die kennis in de kleine groepen, zonder tutor, toe op meer complexe praktijkproblemen. Dus weer die combinatie van actief leren, betrokkenheid, nadenken, toepassen, en dat alles in een vorm die financieel beter haalbaar is.”

Om studenten beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt, zie je meer en meer competentiegericht onderwijs, met de nadruk op ‘21th century skills’ als interdisciplinair samenwerken, communiceren, planmatig werken, creativiteit. Een goede ontwikkeling?

“Nee, niet echt. Er is niets op tegen om studenten algemene vaardigheden bij te brengen, ook omdat veel van hen niet in het beroep terechtkomen waarvoor ze zijn opgeleid. Toch vind ik de nadruk op vaardigheden buitengewoon armoedig. Een universiteit moet studenten helpen om de wereld om hen heen beter te begrijpen. En daarvoor is inhoudelijke kennis, theorie en methode onontbeerlijk.”

Dus je bent niet van de school ‘kennis zoek je maar op’.

“Nee, zeker niet. Als je geen kennis hebt, kun je ook geen kennis opzoeken. Ik zit ook vaak op Wikipedia en zoek ook veel op, maar altijd in de context van iets wat ik al voor driekwart begrijp. Hoe meer voorkennis, hoe beter het leren verloopt.”

Jouw promovenda Virginie Servant, die een proefschrift over pgo schreef (zie deze pagina), pleit voor een kritische variant van pgo, waarbij het wereldbeeld van studenten wordt uitgedaagd. Mee eens?

Lachend: “Virginie is een anarcho-liberaal met een merkwaardige voorkeur voor neo-marxisme, die eigenlijk terugverlangt naar ‘Parijs 1968’. In de trant van ‘onder de straatstenen ligt het strand’. Alles is mogelijk, de verbeelding aan de macht. Onderwijs komt dan in dienst van de samenleving te staan, van de onderdrukte groepen. Wat mij betreft heeft de universiteit een bredere functie dan het oplossen van maatschappelijke problemen. Een universiteit is een vrijplaats waar mensen hun verbeelding en creativiteit kunnen volgen; als je dat alles definieert in termen van maatschappelijk nut, verschraalt het onderwijs.”

Nog niet zo lang geleden heb je als rector in Rotterdam de herkansingen afgeschaft. Waarom eigenlijk?

“Dit heb ik van Wynand Wijnen (medeoprichter van pgo aan de UM, red.) geleerd: herkansingen zijn een pest voor het onderwijs omdat ze uitstelgedrag bij studenten in de hand werken. Ze deden in Rotterdam gemiddeld viereneenhalf tot vijf jaar over hun driejarige bachelor. Als rector heb ik twee dingen voor elkaar gekregen: iedereen moet het eerste jaar in één jaar halen. Zo niet, dan ben je ongeschikt voor universitair onderwijs en moet je vertrekken. En ik heb herkansingen afgeschaft. Je moet gewoon zorgen dat je aan het eind van het jaar gemiddeld minimaal een zes hebt. Het resultaat is dat nu zelfs iets meer studenten dan vroeger hun propedeuse halen, en dat in één jaar. Rotterdam kent nu na Maastricht de meeste studenten die binnen drie jaar hun bachelor halen. De universiteitsraad was bang dat studenten zouden wegblijven uit Rotterdam, maar de instroom is hoger dan ooit.”

Hoe was je zo zeker van je zaak?

“Onderwijskundige intuïtie, zullen we maar zeggen.”

Wie is Henk Schmidt?

Henk Schmidt (Heerlen, 1947) begint in 1974 in de vakgroep onderwijsontwikkeling en –onderzoek tegelijk met de eerste lichting medische studenten aan de Rijksuniversiteit Limburg. Hij ontwikkelt zich snel tot een pgo-autoriteit; van 1980 tot 2016 is hij internationaal de meest geciteerde onderzoeker op het vlak van medisch onderwijs. In 1990 wordt hij hoogleraar onderwijspychologie, in 1993 decaan van de toenmalige faculteit gezondheidswetenschappen en in 1995 is hij een van de oprichters van de psychologiefaculteit. In 2001 vertrekt Schmidt naar Rotterdam, waar hij bouwdecaan wordt van de psychologiefaculteit volgens pgo-model. Van 2009 tot 2013 is hij er rector, om daarna universiteitshoogleraar te worden. Dat is hij nu nog steeds, voor één dag in de week.

Categories:Categorieën:
Tags:
PGO

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)