Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Borderline in 19e-eeuws Maastricht

Borderline in 19e-eeuws Maastricht

Photographer:Fotograaf: Stock.xchng

Studium Generale organiseert Kenniscafé over schematherapie

Een paar jaar terug bleken borderline-patiënten er zeer bij gebaat, vorig jaar gold hetzelfde voor psychopaten en nu ook voor patiënten met uiteenlopende persoonlijkheidsstoornissen. Schematherapie is in opkomst. Maar wat is het eigenlijk? Studium Generale wijdt er een Kenniscafé aan.

Iedereen doet zijn best om zo jong mogelijk te lijken, om de ouderdom te verbloemen, terwijl onderzoek laat zien dat mensen zich juist gelukkiger voelen met het klimmen der jaren. Dat heeft iets paradoxaals, zegt Arnoud Arntz, hoogleraar klinische psychologie en experimentele psychopathologie.

“De meeste mensen passen zich gaandeweg steeds beter aan hun sociale omgeving aan en leren van het commentaar van anderen. De scherpe randjes verdwijnen. Wie roekeloos in het leven stond, is geleidelijk meer verantwoordelijkheid gaan nemen; wie vaak uit zijn slof schoot, is voorzichtiger geworden; en wie zijn mond nauwelijks durfde open te doen, gedraagt zich nu assertiever. De adaptaties kunnen in een versnelling raken door belangrijke gebeurtenissen als 'de eerste baan' of het ouderschap. Het is een ontwikkeling die door gaat tot je 65e, dan vlakt de groei af."

Dit betekent dat iemands persoonlijkheid dus niet op zijn achttiende definitief is gevormd, zoals men lang heeft gedacht. Daaruit volgde dat persoonlijkheidsstoornissen als vrijwel onbehandelbaar werden beschouwd. Wie dertig jaar geleden leed aan borderline moest daarmee maar zo goed mogelijk zien te leven, zegt Arntz. Aan het onvermogen van de patiënten om met emoties om te gaan, de innerlijke leegte, stemmingswisselingen en relatieproblemen viel helaas weinig te doen.

Inmiddels hebben meerdere studies laten zien dat persoonlijkheidsstoornissen wel degelijk te behandelen zijn. Schematherapie is een behandeling die hoge ogen gooit en vruchtbaar blijkt bij zo goed als alle persoonlijkheidsstoornissen. Uit een veel geciteerd onderzoek uit 2006, waar Arntz elf jaar mee bezig is geweest, bleek dat de helft van de patiënten met borderline 'genas' en in staat was om een stabiel leven te leiden inclusief een baan en een relatie. 

 

Kindertijd

Maar wat is schematherapie eigenlijk? Het is een intensieve behandeling die patronen van voelen, denken en handelen onderscheidt. Deze ‘schema's’ of gemoedstoestanden zijn dikwijls in de jeugd ontstaan en gaan wringen in het volwassen leven. In het populaire zelfhulpboek Patronen doorbreken (2012) onderscheidt klinisch psycholoog Hannie van Genderen (Riagg Maastricht), ook te gast in het Kenniscafé, vijf zogeheten schema-modi waaronder die van het ‘gekwetste of boze kind’, van de ‘overleving’ en van de ‘gezonde volwassene’.

In de ‘kindmodus’ kunnen mensen zich voelen en gedragen zoals ze als kind deden, op een onvolwassen manier zwak, minderwaardig, verdrietig of boos. Een vriendin belt af en je voelt je ontzettend in de steek gelaten, veel meer dan je zou verwachten gezien de ernst van de situatie. In een gemoedstoestand van overleving verbergen mensen hun gevoelens, net zoals ze dat vroeger deden om te ‘overleven’. Vaak hebben ze een geschiedenis van emotionele verwaarlozing of seksueel misbruik achter de rug. Het is de bedoeling dat patiënten deze patronen bij zichzelf leren herkennen om ze geleidelijk te doorbreken.

De afgelopen tien jaar is schematherapie, mede door de experimenten van Arntz, aan een behoorlijke opmars bezig. Duizenden therapeuten zijn er inmiddels in gespecialiseerd. "Dat komt op de eerste  plaats omdat de behandeling effectief blijkt, maar ook omdat ze voor therapeuten aantrekkelijk is. Ze combineert evidence-based technieken uit psychoanalytische, cliëntgerichte, Gestalt- en cognitieve gedragstherapie, waardoor emotionele, cognitieve en gedragsmatige kanten van patiënten aan bod komen."

Tegelijk voorziet schematherapie in een behoefte van patiënten. "In de sessies, in het begin twee keer per week, is veel aandacht voor de kindertijd en dat spreekt veel mensen aan. Ze willen het niet alleen over hun actuele probleem hebben maar betrekken er liefst hun hele leven bij. Een ander voordeel is dat de behandeling, meer dan bij psychoanalytische therapieën, aanslaat bij laagopgeleiden. Al is enig vermogen tot reflectie noodzakelijk."

 

19e-eeuws Maastricht

Het is de vraag of deze intensieve behandeling die drie jaar duurt, past in deze tijden van bezuinigingen, waarin minister Schippers mensen aanmoedigt om steun te zoeken bij vrienden, buren of familieleden. “Onder verzekeraars heerst er aardig wat weerstand, vanuit een houding van penny wise, pound foolish, wat mij betreft. Ze kijken alleen naar de onmiddellijke kosten en niet naar de indirecte besparingen. Zonder een effectieve behandeling consumeren borderline-patiënten bijvoorbeeld heel veel zorg: huisarts, EHBO, de ene therapie na de andere. Bovendien is hun verzuim op het werk hoog, komen ze relatief vaak in aanraking met justitie, noem maar op.”

Het aantal borderline-patiënten is volgens sommige psychiaters razendsnel toegenomen sinds de jaren tachtig, maar die mening deelt Arntz niet. “Dat geldt wel voor angststoornissen en depressie, maar borderline komt nu niet vaker voor dan in de jaren zeventig, denk ik. Het is een stoornis die je vaak ziet bij mensen die in hun kindertijd verwaarloosd of misbruikt zijn. Hoewel de diagnose nog niet bestond, zouden tijdens de industrialisatie veel mensen aan het ziektebeeld hebben voldaan. Ook in het 19e-eeuwse Maastricht met zijn kinderarbeid, drankgebruik, een nogal onveilige omgeving voor een kind.”

Nog niet gepubliceerd UM-onderzoek toont dat schematherapie veel ruimer kan worden toegepast dan alleen bij borderline-problematiek. Ook bij varianten als de ontwijkende, afhankelijke, dwangmatige en paranoïde persoonlijkheidsstoornissen. “Na twee jaar behandelingen bleek 70 tot 80 procent van de deelnemers hersteld, iets wat een jaar later nog steeds het geval was.”

In 2012 bleek eveneens uit Maastrichtse experimenten (van David Bernstein) dat de therapie zelfs helpt bij psychopaten, al zijn dit voorlopige gegevens die deel uitmaken van een grotere studie. De behandeling is nergens zo vaak onderzocht als in Nederland. "Ik weet niet of het iets met de Nederlandse volksaard te maken heeft. Wel zie je dat Europeanen meer oog hebben voor de persoonlijkheid en de kindertijd. In de VS draait het vooral om gedrag."

 

 

 

 

 

Kenniscafé over schematherapie, op woensdag 24 april om 20.00 uur

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)