Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Zwalkend rookbeleid Nederland uniek in de wereld

Zwalkend rookbeleid Nederland uniek in de wereld

Photographer:Fotograaf: Ida Myrvold

We, niet, wel, niet, wel

Dat Nederland een slap rookbeleid voert, is al lang en breed bekend. In Maastricht vielen onderzoekers van hun stoel toen minister Edith Schippers rookverboden een heilloze weg noemde in haar maiden speech (2010). Ook maakte ze in binnen- en buitenland naam als minister van Tabak, omdat ze de industrie zo goedgezind leek. Schippers voerde maatregelen in, die eerder waren afgeschaft en droeg bij aan een zigzagbeleid, waarin overigens ook rechters een hand hebben gehad.

Hoe dan ook, zegt gezondheidswetenschapper Karin Hummel: er is geen land ter wereld waarin het rookbeleid zo zwalkt als in Nederland. Hummel heeft er onderzoek naar gedaan en is gisteren gepromoveerd op het proefschrift It comes and goes in waves.

Kijk naar de vergoedingen van stoppen-met-roken-middelen, zegt Hummel. In 2011 werden pleisters, kauwgum en cursussen vergoed, in 2012 niet meer, en in 2013 weer wel. Of neem de e-sigaret. Toen die in 2007 op de markt kwam viel die in de categorie ‘consumentenproduct’, wat onder meer betekent dat je er reclame voor mag maken. In 2008 zag men het ineens als een nicotinevervanger, vergelijkbaar met pleisters, en werd het een medicijn. Reclame maken mocht niet meer, maar de verkoop bleef toegestaan. Dit terwijl de overheid tegelijk waarschuwde voor de e-sigaret omdat de veiligheid niet te garanderen viel. En toch, in 2012, wordt het gewoon weer een consumentenproduct met alle reclame van dien. Ook mag die dan in openbare plaatsen worden gebruikt, zoals in een ziekenhuis.

Niets kan qua rommeligheid echter tippen aan de wetgeving rond het horecaverbod. In cafés en restaurants mocht vanaf 2008 niet meer worden gerookt. Rookruimtes bleven toegestaan, maar het personeel mocht daar niet serveren. In 2009 winnen kroegeigenaren een rechtszaak tegen de staat en mogen in kleine cafés zonder personeel de asbakken weer op tafel. In februari 2010 veegt de Hoge Raad deze uitzondering van tafel; die zou immers moeten gelden voor de hele horeca. In november 2010 voert Schippers – ze is koud minister van Volksgezondheid – de uitzondering weer in, en ja, een paar jaar later gaat die definitief op de helling. Vanaf 2014 geldt het rookverbod voor de hele horeca, al blijven rookruimtes toegestaan.

Zo opgesomd werkt het haast op de lachspieren, ware het niet dat de gevolgen van dit rommelbeleid minder grappig zijn. Hummel heeft de gegevens van de zogeheten COR-studie (Continu Onderzoek Rookgewoonten) geanalyseerd, die van 2005 tot 2014 jaarlijks de meningen peilde van 180 duizend rokers, niet-rokers en stoppers.

“Daaruit blijkt dat veel mensen het sociaal acceptabel vinden om in een café te roken. De rammelende regelgeving is daar niet direct de oorzaak van, maar een verband is er zeker. Wat je dan bijvoorbeeld  krijgt is dat bezoekers aan de kroegbaas vragen om te mogen roken. Heb ik zelf ook al meegemaakt. En dan stel je niet-rokers dus bloot aan schadelijke stoffen.”

Waar komt dat zigzagbeleid van Nederland eigenlijk vandaan?

Daar is niet één overkoepelende reden voor, zegt Marc Willemsen, UM-hoogleraar tabaksontmoediging. “Het probleem is dat in Nederland een langetermijnvisie over de kabinetten heen ontbreekt, met doelstellingen als: in 2030 moet het aantal rokers tot 10 procent zijn teruggebracht. Het is incidentenbeleid waarbij elke nieuwe minister zijn eigen punt drukt. De persoonlijke drijfveren van een bewindspersoon zijn vaak doorslaggevend. Je zag dat Hoogervorst vanaf 2003 serieus werk wilde maken van tabaksontmoediging, maar zijn partijgenoot Schippers liet de ideologische motieven als minder overheidsbemoeienis zwaarder wegen. Ze zijn allebei van de VVD, dus je kunt die partij niet de schuld in de schoenen schuiven. De blamage was compleet toen internationale experts in 2011 aan de bel trokken met een ingezonden brief in vakblad The Lancet. Daarin uitten ze hun zorgen over de Nederlandse manoeuvres, waaronder de uitzondering op het rookverbod.”

Rommelig beleid komt de tabaksontmoediging niet ten goede. Wat wel? Dat heeft Hummel aan duizenden rokers in zes landen in West-Europa gevraagd. In alle landen blijken rokers het gevoeligst voor prijsverhogingen; die zetten hen het meest aan om te stoppen, meer dan enge waarschuwingen op sigarettenpakjes, rookverboden, of vergoedingen van stoppen-met-roken-middelen.

Vooral de mensen uit economisch zwakkere milieus schrikken van prijsverhogingen, en dat treft. “In deze kringen roken mensen vaker, ze steken meer sigaretten op, zijn verslaafder, en vallen vaker terug. Ik zou adviseren om elk jaar 5 procent bovenop de prijs te doen. Dus elk jaar 30 cent erbij.”

In Europa laat Engeland zien hoe effectief tabaksontmoediging kan werken, zegt Hummel. Rookt in Nederland 26 procent van de bevolking, aan de andere kant van het kanaal is dat nog slechts 15 procent. Een pakje sigaretten kost er meer dan 11 euro.

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

2017-09-16: Betty van Veenschoten
Even twee feiten ter verduidelijking van dit artikel:

1. In 2012 is de volgende uitspraak door de voorzieningenrechter gedaan v.w.b. de status van de e-sigaret inzake het kort geding dat was aangespannen tegen de staat:

[...] De voorzieningenrechter is van oordeel dat de beslissing van de minister om de e-sigaret (definitief) als geneesmiddel aan te merken, in strijd is met de wet en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, met name het motiveringsbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel. Daarmee is de grond aan het (gewijzigde) handhavingsbeleid van de minister komen te ontvallen. Het gevorderde gebod om de invoer van de e-sigaret van buiten de Europese Unie en het verhandelen daarvan in Nederland toe te staan, zal daarom worden toegewezen, op de wijze zoals in het dictum is bepaald. [...]

2. Het feit dat aan de andere kant van het kanaal nog slechts 15% van de bevolking rookt is mede te danken aan het feit dat de overheid daar rokers oproept om massaal op de minder schadelijke e-sigaret over te stappen, in het kader van harm reduction. En je ziet hoe succesvol die aanpak daar dus daadwerkelijk is.

Het is erg jammer dat de Nederlandse overheid zo de hakken in het zand zet voor wat betreft het navolgen van de schadebeperkende aanpak zoals in de UK wanneer het gaat om verstokte rokers die niet willen of kunnen stoppen. De huidige 'quit or die' methode werpt duidelijk géén vruchten af.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: