Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Jip en Janneke, Nederlandser krijg je het niet

Jip en Janneke, Nederlandser krijg je het niet Jip en Janneke, Nederlandser krijg je het niet Jip en Janneke, Nederlandser krijg je het niet

Photographer:Fotograaf: archief Emilie Sitzia

Fiep Westendorp leerstoel illustratie voor Emilie Sitzia

Mag het in het Engels, vraagt prof. Emilie Sitzia als het interview begint. Antwoord geven in het Nederlands blijft vermoeiend, ook al kan ze deze taal na jaren in Maastricht woordelijk verstaan en zonder enige moeite lezen. Dat laatste is een must voor de zeer onlangs aan de Universiteit van Amsterdam benoemde hoogleraar illustratie. Een leerstoel die door de Fiep Westendorp (ja, van Jip en Janneke en Pluk en de Petteflet, en al die andere kinderboeken) Foundation is ingesteld. “Ik onderzoek de relatie tussen beeld en woord. Dus ja, ik lees ook de bijbehorende verhalen van Annie M.G. Schmidt.”

“Niets is zo Nederlands als de tekeningen van Fiep Westendorp”, constateert Emilie Sitzia. “De theepotten, de klok, de gordijnen, de vloerbedekking, maar ook de bruggetjes en de huizen die voor iedere Nederlander verwijzen naar de Amsterdamse grachten. Iedereen kent haar tekeningen. Ze zijn deel van jullie wereld, van jullie identiteit, je let niet meer op de details omdat je in een oogopslag weet wat er staat. Ik mag deze leerstoel mede bekleden omdat ik een buitenstaander ben. Ik kijk met een andere blik.”

Emilie Sitzia, die naast haar hoogleraarschap in Amsterdam als universitair hoofddocent aan de Universiteit Maastricht (faculteit Arts & Social Sciences) verbonden blijft, groeide tot haar twaalfde dichtbij het Franse Angoulême op. Daar vindt sinds 1974 jaarlijks een internationaal (inmiddels vermaard) stripfestival plaats. “Ik kwam daar soms, misschien ben ik daardoor wel onbewust geïnspireerd. Ze hebben daar nu ook het Musée de la Bande Dessinée (stripboekenmuseum, red.)”, zegt de onderzoeker die literatuur en kunstgeschiedenis in Parijs en Frankfurt studeerde en promoveerde in Finland.

“Ik onderzoek de relatie tussen woord en beeld. Denk aan de tekeningen bij sprookjes, hoe schilders zich laten inspireren door poëzie, hoe de Franse schrijver Emile Zola zich voor zijn boek The Masterpiece (L'œuvre) liet inspireren door impressionistische en andere werken. Er is altijd een dialoog tussen die twee, ze vechten om de aandacht. Ik zoek iedere keer weer naar dat strijdtoneel. Aan de ene kant heb je het directe effect van het beeld, je ziet het in een oogopslag. Daar tegenover staat de zich langzaam in de tijd ontvouwende tekst. Wie wint, hangt af van de mensen. De een is gevoeliger voor het plaatje, de ander voor het verhaal.”

Jip en Janneke verdwaald

Ook in Jip en Janneke zit die strijd tussen beeld en tekst, zegt Sitzia terwijl ze een paar tekeningen op haar computer oproept. “Annie M.G. Schmidt schrijft meermalen over de moeder van Jip en Janneke, maar die zie je nooit terug in de tekeningen. Daar is de moeder afwezig en staan de kinderen centraal. Het zegt iets over Westendorps visie op de kindertijd, hun onafhankelijkheid, hun plaats in de maatschappij.” Ze toont vervolgens een tekening die is gemaakt bij een verhaal waarin Jip en Janneke zijn verdwaald in het park. Opvallend detail: “De kinderen zijn verdwaald maar zien er helemaal niet overstuur uit. Westendorp lijkt te zeggen: verdwalen is helemaal niet erg.”

De komende vijf jaar neemt ze (naast onder andere lesgeven, organiseren van tentoonstellingen en ontwikkelen van educatieve programma’s met de Foundation) de tekeningen van Fiep Westendorp onder de loep. Op dit moment onderzoekt Sitzia de invloed van de zwart-wit figuurtjes. “Jip en Janneke zijn altijd in zwart-wit getekend, terwijl hun omgeving soms in kleur is. Waarom koos Westendorp hiervoor? Ze deed dit niet voor niets. Ik vermoed dat het met identificatie te maken heeft. Juist omdat het om zwart-wit figuren gaat, blijft er ruimte voor de kinderen om zichzelf er in te projecteren. Ik vroeg onlangs twaalf kinderen naar de haarkleur van Jip en Janneke en stuk voor stuk vulden ze hun eigen haarkleur in. Het zijn geen harde cijfers, deze steekproef is wetenschappelijk nog veel te mager, maar het geeft een indicatie.”

Pippi Langkous

Westendorp stierf in 2004 en is bij leven – in 2016 werd haar honderdste geboortedag gevierd - nauwelijks als echte kunstenaar erkend. Ze is relatief onbekend gebleven. Opvallend, aldus Sitzia, die ook dat gaat onderzoeken: “Ze had een driedubbel probleem: op de eerste plaats is ze een vrouw en die werden in haar tijd niet op waarde geschat. Verder verscheen haar werk in drukvorm, in boeken, en die kunstvorm is niet altijd serieus genomen. Het directe contact met de hand van de maker is er niet, iets wat je bij een schilderij wel hebt. En dan had zij te maken met de illusie dat een illustratie altijd dienstbaar is aan de tekst en dus geen waarde op zichzelf heeft.”

Er stond in Westendorps tijd een hele generatie vrouwelijke tekenaars op - denk aan de illustratoren van Pippi Langkous (Ingrid Vang Nyman) en Beertje Paddington (Peggy Fortnum). Ook dat fascineert Sitzia: “Waarom werden ze illustrator, waarom kinderboeken, hadden ze contact met de avant-garde, en heel belangrijk: wat is hun invloed geweest op het beeld van onszelf en onze maatschappij? Die is vaak veel groter dan je zou verwachten. Neem bijvoorbeeld Pippi Langkous, hoeveel meisjes zijn niet door haar geïnspireerd? Hoevee vrouwen hebben niet haar motto ‘Ik heb het nog nooit gedaan dus ik denk dat ik het kan’ tot hun lijfspreuk gemaakt? ”

Martine

Laatste vraag: bestaat er in de Franse taal ook een Jip en Janneke of Pippi Langkous? Sitzia grinnikt en toont wat uiterst brave afbeeldingen uit de serie Martine. “Heel saai en ook nog seksistisch. Meer dan eens bukt het meisje Martine zich naar voren en zien we nog net een onderbroek onder haar jurk vandaan komen. Ze zijn - toeval of niet - gemaakt door een man.”

De kinderboekenweek 2017 waarin boeken met griezels en engerds  centraal staan, loopt van woensdag 4 oktober tot en met zondag 15 oktober 2017

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: