Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Luchtvervuiling, een sluipmoordenaar

Luchtvervuiling, een sluipmoordenaar

Photographer:Fotograaf: Think Stock

The Lancet publiceert rapport over vervuiling wereldwijd

Vervuiling maakt vijftien keer zoveel slachtoffers als alle oorlogen en geweldsmisdrijven bij elkaar. Dat staat in een rapport onder de vlag van de Verenigde Naties, dat vandaag wordt verspreid via vakblad The Lancet. Er zijn bovendien presentaties in New York, Tokyo, Kaapstad, New Delhi en in Brussel - niet in het Europees Parlement, waar je zo’n presentatie zou verwachten, maar op de UM-campus. Hoe zit dat?

De commissie Global Alliance on Health and Pollution (GAHP), die het rapport opstelde, is op het eerste gezicht een bonte verzameling van deskundigen, in die zin dat de koningin van Thailand (gepromoveerd), een Nobelprijswinnaar, oud-presidenten en onderzoekers zij aan zij brainstormen over het wereldprobleem van vervuiling. Een van die onderzoekers – de enige Europeaan in het gezelschap – is Onno van Schayck, de Maastrichtse hoogleraar preventieve geneeskunde. Van Schayck heeft een record op het vlak van luchtvervuiling, roken, astma en ijvert al jaren voor verbetering van de luchtkwaliteit in Indiase sloppenwijken. Via Van Schayck en rector Rianne Letschert (“het was haar idee”) is de Brusselse presentatie op de UM-campus beland.

Het zijn niet de minste sprekers die er een voordracht houden. Een van hen is Carlos Salinas, oud-president van Mexico. Salinas, tevens GAHP-commissielid, geldt als een van de voorvechters van een schonere wereld. Begin jaren negentig heeft hij Mexico-stad, meer dan twintig miljoen inwoners, ‘aangeveegd’.

“Hij begreep dat je deze problemen niet top-down kunt oplossen”, zegt Van Schayck. “Salinas, een groot communicator, creëerde het draagvlak om energiecentrales uit de stad te verbannen terwijl veel stedelingen er werkten en ervan afhankelijk waren. Ook heeft hij het openbaar vervoer flink uitgebreid. Dit in het besef dat je een pakket aan maatregelen nodig hebt om lucht, water en bodem schoon te krijgen.”

Een paar jaar later gold Mexico-stad niet langer als smerigste stad ter wereld.

Ministeries

Hoe groot is het probleem wereldwijd? Gigantisch, zo blijkt uit het thema-nummer van The Lancet, het toonaangevende medische vakblad dat mede het initiatief nam en het rapport integraal heeft gepubliceerd. Het is de eerste analyse die de impact op de gezondheid en de economie in kaart brengt. Een op de zeven doden wereldwijd is het gevolg van vervuiling. In 2015 kwam dat neer op negen miljoen vroegtijdige sterfgevallen. Het rapport ronkt van de cijfers en vervolgt: dat is drie keer zoveel als het aantal slachtoffers van aids, malaria en tuberculose bij elkaar. En vijftien keer zoveel als alle dodelijke slachtoffers van oorlog en geweld.

En toch is vervuiling grotendeels over het hoofd gezien door fondsen, internationale ontwikkelingshulp en gezondheidsorganisaties, aldus het rapport. In 2013 ging 28 miljard dollar naar infectieziekten en nog niet één miljard naar vervuiling. Van geen enkel belangrijk fonds is het een speciaal aandachtsgebied.

Ook nationale overheden hebben hun kop in het zand gestoken. “Om vervuiling aan te pakken – je hebt al snel te maken met volksgezondheid, economie, milieu, transport, landbouw - moeten ministeries de handen ineenslaan en dat is nauwelijks gebeurd. Ministeries maar ook landen hebben lang naar elkaar gewezen en weinig gedaan. Niemand is eindverantwoordelijk en daarom moet je dit op het niveau van regeringsleiders regelen.”

130 km per uur

Van alle sterfgevallen komt 92 procent op het conto van lagelonenlanden. “Het is onmiskenbaar een probleem van de armen”, zegt Van Schayck. “Denk aan sloppenwijken, aan mensen die op vuilnisbelten leven, mensen die van smerig drinkwater afhankelijk zijn. Het is zo onrechtvaardig dat het me boos maakt. Ik voel me oprecht verbonden met deze mensen. Ze hebben al niets te verteren en gaan ook nog eerder dood. Wie kijkt er naar ze om?”

Het is des te schrijnender, zegt hij, omdat deze misstanden vermijdbaar zijn. “Het is niet zo dat opkomende economieën nu eenmaal door een vervuilende fase heen moeten, net als het westen heeft gedaan. Ontwikkelingslanden zijn niet genoodzaakt om dezelfde fouten te maken. Sterker nog, schoon produceren loont. Voor elke dollar die je stopt in de bestrijding van luchtvervuiling, krijg je dertig dollar terug, althans, dat is de rekensom voor de VS geldt sinds de jaren zeventig.”

In Europa zijn we volgens de UM-hoogleraar een heel eind. “De kwaliteit van het water is sterk verbeterd, de bodem is nog steeds een probleem maar daar wordt aan gewerkt. Alleen de luchtvervuiling is nog steeds immens. Waarom? Simpelweg omdat je het niet ziet. In smerig water zie je vissen drijven. Luchtvervuiling is een silent killer.”

Ook in Nederland. “Terecht dat Milieudefensie de overheid voor de rechter heeft gesleept omdat ze te weinig doet om fijnstof te verminderen. Nederland was in het verleden een van de landen die de Europese normen sterk overschreed. Nu moeten we gewoon voldoen aan de wettelijke normen en aan de plicht om de burgers te beschermen. En dus geen 130 kilometer per uur toestaan als dat maar een paar minuten rijtijd scheelt.”

Sluipmoordenaar

Terug naar de Derde Wereld. De agglomeratie Delhi geniet op dit moment de dubieuze reputatie van ‘meest vervuilde stad ter wereld’. Er wonen 46 miljoen mensen die samen tien miljoen auto’s bezitten. Vorige week liet de Indiase regering er alle kolencentrales, dieselgeneratoren en steenfabrieken stilleggen. Ook het verbranden van huisvuil is verboden. Vóór de zomer heeft Van Schayck een verhaal gehouden voor de deelregering van Delhi, met Mexico-stad als voorbeeld. En Londen, waar automobilisten meer dan elf euro moeten betalen om het centrum in te mogen. Het aantal files is met een kwart gedaald en steeds meer Londenaren nemen de fiets.

Niet alleen op straat maar ook binnenshuis werkt luchtvervuiling als een sluipmoordenaar. In de talloze krottenwijken van Bangalore is het de belangrijkste doodsoorzaak van vrouwen en kinderen die tijdens het bereiden van maaltijden urenlang in de rook zitten. Veel kinderen lijden aan luchtweginfecties en moeders gaan gebukt onder COPD of longkanker. Maastrichtse onderzoekers hebben onder leiding van Van Schayck speciale oventjes ontworpen met een optimale verbranding en een pijp die die de rook wegleidt.

Afgelopen zomer is een grootschalig onderzoek gestart in vier slums. “We meten bij vrouwen en kinderen de gezondheid en letten daarbij op hoofdpijn, tranende ogen, longontstekingen en het aantal ziekenhuisbezoeken. Vanaf januari zullen de oventjes in de helft van deze  sloppen worden geïntroduceerd en daarna vergeleken met de andere helft van de slums waarin op een traditioneel vuurtje wordt gekookt. Dat experiment duurt minimaal een jaar.

Slumdog Millionaire

“Het liefst, maar dat hangt van het geld af, wil ik het onderzoek drie jaar in de lucht houden om te kunnen zien hoe de bewoners op termijn met de stoof omgaan. Haken ze af als er een kapot gaat? Kan die ter plekke worden gemaakt? Wat gebeurt er als ze het huis uit worden gezet, als een bulldozer de boel platgooit? Je staat verbaasd over wat er allemaal mis kan gaan.”

De mal stellen de UM-onderzoekers gratis ter beschikking. “Voor de productie is alleen cement en een soort van vuurvast schuim nodig. Een lokale ondernemer uit de cementindustrie heeft toegezegd om gratis trainingen te verzorgen in een van de sloppen. De lokale overheid ontkent het probleem. Zodra men de slums erkent, moet er gas, water en elektriciteit worden aangelegd en kunnen ze niet van de ene op de andere dag worden platgewalst.”

Misschien moet de problematiek worden aangekaart in een Bollywood-film. “Heb ik ook al aan gedacht. Films zijn ontzettend populair, ook in de krottenwijken. Ik moet denken aan Slumdog Millionaire, een film die de werkelijkheid laat zien zoals die is.”

Aarde

Het GAPH-rapport, waaraan ook de Wereldbank en de EU hebben meegewerkt, is geschreven voor een breed publiek en niet in de laatste plaats voor beleidsmakers. De commissie adviseert om de verschillende aspecten van vervuiling te integreren en een strategie op papier te zetten. De VN heeft al toegezegd om een conferentie over vervuiling op poten te zetten en de Wereldgezondheidsorganisatie gaat haar vizier scherper richten op ziekten die met verontreiniging samenhangen.

Toch blijft de vraag: hoe voorkom je dat het rapport in de la verdwijnt? “Deze problematiek heeft juist lang in een la gelegen. We hebben het eruit gehaald. De wereld zal niet over een paar weken veranderen, we zullen er aandacht voor blijven vragen. Maar goed, daarvoor zijn we op aarde, wat mij betreft.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

2017-10-27: Paul Rutten
Europese normen luchtkwaliteit zijn geen gezondheidsnormen maar politieke normen. Leidraad moeten de Wereldgezondheidsnormen WHO normen zijn.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: