Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

UM start natuurkundegroep met oog op Einstein Telescoop

UM start natuurkundegroep met oog op Einstein Telescoop

Photographer:Fotograaf: Nikhef

MAASTRICHT. Een jaar of twee geleden had het college van bestuur er nauwelijks oren naar, maar dat is veranderd. Niemand twijfelt nog aan het nut van een Maastrichtse natuurkundegroep, die zich gaat richten op zwaartekrachtgolven. Het verhoogt bovendien de kans dat de Einstein Telescoop in 2020 naar Zuid-Limburg komt.

De groep bestaat vooralsnog uit Gideon Koekoek (38), een theoretisch natuurkundige die per september het Amsterdamse instituut Nikhef heeft verruild voor het Science Programme. Vanuit datzelfde instituut zal binnenkort een bijzonder hoogleraar aan de UM worden benoemd. Over vijf jaar telt de groep vijf onderzoekers, aldus een ruwe schatting. Koekoek zal die opbouwen.

Sinds de gravitatiegolven begin 2016 zijn aangetoond, is het vakgebied immens populair. Kijk naar wat het al heeft opgeleverd, zegt Koekoek. “Een Nobelprijs en de opheldering van zeker vijf natuurkundige en astrofysische mysteries. Het is zo’n ontdekking die uiteindelijk alles zal veranderen, die een nieuwe fase inluidt in het begrijpen van de wereld. Je kunt het vergelijken met de ontdekking van elektromagnetisme door Maxwell in 1865, om maar eens iets te noemen.”

De UM heeft nu al baat bij de samenwerking met Nikhef, omdat daardoor alle data van de recente doorbraken toegankelijk zijn voor medewerkers en studenten. De universiteit zou helemaal profiteren als de allernieuwste Europese apparatuur, de zogeheten Einstein Telescoop, in Limburg zou belanden. In 2020 valt de beslissing.

Deze detector bestaat uit een gelijkzijdige driehoek met armen van tien kilometer lang. Niemand hoeft te vrezen voor schade aan het heuvelland omdat de tunnels honderd meter onder de grond belanden, zegt DKE-onderzoeker Ronald Westra, die met het idee voor de natuurkundegroep kwam. “Via een gat van 60 meter breed gaat een ‘mol’ de grond in die de gangen graaft. Er komen naar schatting drie miljoen vrachtwagens aan grond uit. De zachte löss in combinatie met de harde kalklaag, waarin de tunnels worden geboord, maken de Limburgse bodem zeer geschikt. Voor verzakkingen hoeven we niet bang te zijn.”

Valt de keuze op Limburg, dan staat ineens de allernieuwste apparatuur binnen handbereik, zegt Koekoek. “De Einstein Telescoop is veel geavanceerder dan de huidige detectoren in de VS en Italië. Die doen eens in de paar maanden metingen, in Limburg zou dat honderden keren per dag gebeuren. Een en ander zou de UM veel aanzien en studenten opleveren.”

In juli is de UM op bezoek geweest bij minister Bussemaker, die de plannen steunde. De Provincie, die ook mee was, ziet het als een versterking van de Limburgse kenniseconomie. Limburg wordt een natuurkundige hotspot, zegt Koekoek. “Je krijgt een constante instroom van internationale wetenschappers.”

Behalve bouwwerkzaamheden zal het project ook veel toeleveringsbedrijven aantrekken. Westra: “Dat heb je ook bij CERN gezien, waar nu in totaal 12 duizend mensen werken. De Einstein Telescoop, die zo gevoelig is dat die zelfs een overwaaiende wolk registreert, kost 1,3 miljard. Alles zal ruimschoots worden terugverdiend, zo blijkt ook uit een economische verkenning van de KNAW. Het project zal binnen tientallen jarenlang een veelvoud van de kosten opbrengen. Dat is echt geen punt van discussie.”

Luik en vooral Aken staan te trappelen om mee te doen. Een drielandenconsortium lijkt Westra voor de hand liggend, met eventueel het commandocentrum in Vaals. “De Duitsers willen heel graag en waren zelfs enigszins gepikeerd dat ze de plannen uit de krant moesten vernemen. Aken heeft een sterke natuurkunde-sectie. In de jaren tachtig stonden de Duitsers op het punt om een detector te bouwen, maar de val van de Muur gooide roet in het eten. Alle technologie die we nu toepassen, is in Hannover bedacht.

Hongarije en Sardinië zijn de andere kapers op de kust, maar Limburg heeft volgens Koekoek en Westra verreweg de beste papieren. De drijvende kracht achter de promotie van Limburg is Jo van den Brand, VU-hoogleraar deeltjesfysica die jarenlang de gravitatiegroep op Nikhef heeft geleid. Hij komt weliswaar uit Hoensbroek maar dat speelt geen rol, zegt hij tegen iedereen. Van den Brand is sinds kort woordvoerder bij Virgo, de Europese organisatie die de detector bij Pisa beheert en bepaalt waar de nieuwe apparatuur terechtkomt.

Mocht de keuze op Hongarije of Sardinië, dan zal de natuurkundegroep aan de UM niet meteen worden opgeheven. “Zeker niet”, zegt Koekoek. “De Einstein Telescoop komt er toch. En we zullen hoe dan ook toegang tot de data krijgen.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: