Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Schrijven is iets wat je in het geniep doet”

“Schrijven is iets wat je in het geniep doet”

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

De favoriete schrijvers van Ad van Iterson hebben allemaal een fatsoenlijk beroep

Socioloog en schrijver Ad van Iterson (65) heeft onlangs zijn bureau opgeruimd (al vertrekt hij niet helemaal bij SBE). Hoe was het om als schrijver een leven lang de wetenschap te dienen? Een gesprek over de schaamte voor het kunstenaarschap, zijn angst voor de jungle en zijn nieuwe academic novel.

“Wat wil je hebben”, vroeg de vakgroepvoorzitter aan Ad van Iterson. Wie eerder zijn baan aan de wilgen had gehangen in het departement organisatie en strategie, ging vaak uitgebreid tafelen met collega’s.

Van Iterson: “Je bent met dat dineren al snel duizend euro kwijt, dus ik zeg: doe mij maar de centen.” Daar heeft hij, inclusief nog wat eigen centen, zijn eerste gedichtenbundel  Sintels | Ember | Krejje van betaald.

Opmerkelijk: de gedichten staan afgedrukt in het Nederlands, Engels en Maastrichts. “Nederlands is de taal van het instituut, Engels van de buitenlandse contacten, en Maastrichts van de streek. Ik dacht dat ik de spelling van het dialect perfect beheerste maar dat viel tegen. Toen ik de gedichten naar de drievoudige winnaar van het Groet Mestreechs Dictee had gestuurd, kreeg ik ze rood terug.”

Van Iterson (1952) heeft zijn leven lang gewerkt als socioloog aan de School of Business and Economics. Tegelijk tuigde hij een literair oeuvre op van vier romans, vier verhalenbundels, een theatermonoloog en sinds kort dus een gedichtenbundel. Zelf denkt hij dat de meeste mensen hem kennen van zijn columns in Dagblad De Limburger. Een paar weken geleden nog, tijdens een presentatie in Maastricht, tikte een vrouw hem aan. “Zeet geer deen hier vaan die stökskes?”

Grote emoties

Eind oktober, op een donderdagavond, heeft hij zijn sleutel ingeleverd. “Ik reed voor het eerst met m’n Fiat Doblò het SBE-terrein op, toen ze me aan de luidspreker bij de slagboom niet herkenden. Ik sprak wat onduidelijk, ook uit zenuwachtigheid, want je voelt je toch al half ontheemd. Daarna een keer of tien op en neer om m’n kamer leeg te ruimen. Het is zo raar. Op m’n werkkamer denk ik: ‘Dit boek gaat mee, moet ik nog eens lezen. En thuis vraag ik me af waarom ik die flauwekul heb meegenomen. Thuis staat alleen literatuur. Het is alsof de romans en gedichten zeggen: ‘Die studieboeken komen er niet in!’”

Toch voelen thuis en werk niet als gescheiden werelden, zegt hij. “Niet zoals Kemp (Maastrichtse dichter, red.): op kantoor een saaie ambtenaar en thuis een briljant dichter. Zo rigoureus heb ik dat nooit ervaren, wat ook geldt voor de scheiding tussen romantisch en rationeel, tussen literatuur en wetenschap. Als schrijver ben ik zeer beïnvloed door wetenschappers, door de sociologen van de Chicago-school. Die schreven in de jaren dertig van de vorige eeuw prachtige etnografieën over grootstedelijke problemen, over jeugdbendes en achterstandswijken. Lees de bestseller Street Corner Society.”

Terug  naar de donderdagavond. Van Iterson is bang voor al te grote emoties, maar die dringen zich tot zijn verbazing niet op. “Misschien omdat ik nooit helemaal verliefd ben geweest op de faculteit. Ik was altijd een eenpitter, die niets had met big data maar liever een saillant detail aangreep voor een studie. Tegelijk voelde ik me zeer geaccepteerd en gewaardeerd, ook in het onderwijs. Ik heb zo’n vierduizend onderwijsgroepen gedraaid, die ik prettig en leerzaam vond. Ik lag goed bij de kinderen.”

Totdat ze met hun advocaat op een hoorzitting van de examencommissie verschenen, zegt Van Iterson, die drie jaar lang zeer tegen heug en meug voorzitter is geweest. “Ik weet nog dat zo’n mafketel tegen me zei: 'Ù bent geen advocaat, klopt dat?’ Ze zagen toen een niche om studenten bij te staan, maar dat heeft niet lang geduurd. Ze verloren elke zaak.”

Schaamte

Had hij niet liever uitsluitend van de schrijverij willen leven? “Veel van mijn favoriete schrijvers hadden een fatsoenlijk beroep. Bordewijk was notaris, Svevo zakenman en Céline arts. Ik kan me zelf geen leven voorstellen zonder ‘tutorverdelingsschema’s’. Ik gedij goed bij die alledaagse structuur, die ook bestaanszekerheid geeft. Ideaal voor iemand als ik die romantisch aangelegd is, behoefte heeft aan een ruime uitloopwei maar niet de ‘jungle’ in wil. Die niet volledig op zichzelf teruggeworpen wil worden.”

Laatst kreeg hij Brieven uit Genua cadeau, een bundel van Ilja Leonard Pfeijffer, die zijn universitaire baan in Leiden opzegde en naar Italië vertrok. “Het boek stond me tegen, vooral omdat ik Pfeijffer associeer met een bohémienscene waar ik een afkeer van heb. Dat geëxalteerd doen over je eigen leven, je angsten, je verlangens. Staat ver van me af. Ik voel zelfs een zekere schaamte voor het kunstenaarschap, schrijven is iets wat je in het geniep doet. Net als mijn vader, een mijnwerker die in zijn vrije tijd stiekem gedichtjes instuurde naar De Maaspost. Een extreem verlegen man. Ik was dertien toen hij stierf.”

Inmiddels heeft hij Brieven uit Genua gelezen. “Een knap boek”, moet Van Iterson nu bekennen. “En weet je waarom? Omdat hij de angst voor de ‘jungle’, die Pfeijffer zelf ook voelt, niet uit de weg gaat. Waar is hij in hemelsnaam aan begonnen, vraagt hij zich op een troosteloze winterdag in Genua af.”

Dat Van Iterson zijn universitaire baan koesterde, neemt niet weg dat die hem soms danig in de weg zat. “Qua tijd en concentratie zeker. ’s Avonds heb je een mooi idee en ’s ochtends zit je BSA-gesprekken te voeren. Waar je overigens wel literaire inspiratie uit kunt halen, want je hoort de vreselijkste verhalen, waar ik niks over mag vertellen. Maar goed, de dagdagelijkse praktijk schuift hoe dan ook voor het langetermijnperspectief van een roman. Misschien dat ik daarom een schrijver van de korte baan ben geworden. De meeste van mijn boeken zijn niet langer dan tweehonderd pagina’s. En een kort verhaal is in een maand meestal klaar.”

Verflucht

Van Iterson studeerde sociologie aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij zijn doctoraal haalde. Eenmaal werkloos - in die tijd lagen de banen niet voor het oprapen - leerde hij in Amsterdam zijn huidige vrouw kennen die werk in Maastricht vond. “Ik had in de hoofdstad willen blijven, waarschijnlijk om daar, op twee hoog achter, een leven lang in de marge van de journalistiek aan te rommelen. Het liep anders, we verhuisden naar Maastricht en niet lang daarna kwam Geert Hofstede naar SBE en zocht aio’s. Van Iterson schreef een proefschrift over hoe de Maastrichtse “pottemannetjeskoning” Petrus Regout zijn arbeiders disciplineerde tot het industriële ritme en leven.

Laatst was hij op bezoek in Nijmegen, waar hij begon met studeren en zijn kandidaats haalde (vergelijkbaar met de huidige bachelor). “Het greep me behoorlijk aan”, zegt hij terwijl hij denkbeeldig zweet van zijn voorhoofd wrijft, een gebaar dat hij vaker maakt deze middag. “Het confronteerde me met een vormende periode in mijn leven, met mezelf, met iemand die je niet meer bent maar wel nog met je meedraagt. Ik was daarna ziek van alle herinneringen.”

Daarom zal hij ook na zijn afscheid “uit zelfbehoud” de route mijden waarlangs hij elke dag naar zijn werk fietste. “Ik woon bovenaan de Tongerseweg, niet ver van de begraafplaats. Daar liet ik me elke ochtend los om naar de faculteit te glijden. Ik heb geen zin om straks steeds langs al die herinneringen te fietsen. Mijn vrouw bood aan om in haar atelier in de Ravelijnbuurt te gaan schrijven. In de verflucht waarschijnlijk, maar goed, het voordeel is dat zich dan als vanzelf een nieuwe route aandient.”

Hij kan zich niet helemaal onttrekken aan zijn oude parcours, de vakgroep hem heeft gevraagd om nog anderhalf jaar scriptiebegeleiding te doen. “Prettig is dat je dan niet meteen helemaal weg bent. Maar of het verstandig is, weet ik niet. Een pleister moet je eigenlijk in één keer wegtrekken.”

Bedrog

Een nieuwe roman is in de maak (“ook om de zinnen te verzetten”). Het wordt een academic novel, zegt hij, maar dan zonder de gebruikelijke ironie, zoals in Onder professoren (Willem Frederik Hermans), Lucky Jim (Kingsley Amis) of Small World (David Lodge). “Het kan makkelijk, je kunt zo een stoet van pittoreske types laten opdraven. Ik moet denken aan econoom Eugène Schenk, die een duif op zijn kamer hield. Het beest kwam op een dag binnenvliegen, maakte een nest in de boekenkast en is niet meer weggegaan. Het was stervenskoud op zijn kamer omdat het raam altijd open stond voor het geval de duif op pad wilde.”

Niets van dit alles dus. Van Iterson koos voor een serieuze verhaallijn, die draait om bedrog. “Via een truc worden mensen, in dit geval wetenschappers, geflest, zoals dat ook gebeurt in Lijmen/Het Been of in Dode zielen.”

Moeten oud-collega’s vrezen dat ze herkenbaar worden opgevoerd? “Ja, daar hebben ze alle reden toe. Maar ik hoop niet dat er weer een advocaat op mijn pad komt.”

Wie is Ad van Iterson?

1996-2017            Hoofddocent organisatie en strategie bij SBE

1996-2002           Docent creatief schrijven aan de Schrijversvakschool in Amsterdam

1992                     Gepromoveerd bij prof. Geert Hofstede

1989-1996            Docent organisatie en strategie bij SBE

1984-1985            Onderzoeksassistent van prof. Norbert Elias

1979-1981            Redacteur bij studentenblad Propria Cures in Amsterdam

1979                       Afgestudeerd als socioloog aan de Universiteit van Amsterdam

Ad van Iterson, geboren (1952) en getogen in Maastricht, heeft naast zijn academische loopbaan vier romans, vier verhalenbundels en onlangs een gedichtenbundel gepubliceerd. Hij is gehuwd en heeft vier kinderen.

Ad van Iterson, ‘Sintels | Ember | Krejje’, verkrijgbaar bij boekhandel De Tribune en uitgeverij Leon van Dorp. Kosten:  14,99 euro

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: