Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Mythe: “Alle dingen zijn vergif, alleen de dosis bepaalt of iets schadelijk is”

Mythe: “Alle dingen zijn vergif, alleen de dosis bepaalt of iets schadelijk is”

Photographer:Fotograaf: Joey Roberts

Naar het rijk der fabelen

Het begint allemaal in de zestiende eeuw als de Zwitserse natuuronderzoeker en arts Paracelcus in een van zijn vele werken schrijft: ‘Alle dingen zijn vergif, niets is zonder gif, alleen de dosis bepaalt of iets vergif is.’ Dit citaat wordt sinds de twintigste eeuw door toxicologen en industriëlen aangehaald in debatten over gevaarlijke en schadelijke stoffen, vertelt wetenschapshistoricus, prof. Ernst Homburg. Of het nu gaat over de invloed van pesticiden op het milieu, of conserveringsmiddelen op ons voedsel, steeds hameren ze erop dat niet de stof zelf, maar de dosis bepalend is of iets slecht is voor mens en natuur.

Een sluwe zet, vindt Homburg, maar wie de boeken erbij haalt, ziet dat de zestiende-eeuwse geleerde iets anders bedoelde. De uitspraak staat in een verdediging die de arts schreef als reactie op kritiek van medici die zijn nieuwe medicijn tegen syfilis - een combinatie van arsenicum, kwik en antimoon - vergif noemden. “Hij heeft het niet over een kleinere of grotere en dus gevaarlijkere dosis van een bepaalde stof. Hij heeft het niet over hoeveelheden, hij schrijft over een ‘harmonische’ dosis. In iedere stof zit volgens hem het goede en het kwade en het is aan de alchemie om die twee te scheiden. Het scheidingsproces - in ieder lichaam zit volgens Paracelcus een alchemist - bepaalt of iets goed is of niet. De alchemist zelf moet proberen dit na te bootsen.”

“Ik ben wetenschapshistoricus en vond het raar dat de industrie en toxicologen een citaat uit de zestiende eeuw aanhalen. Jongens, je weet zeker dat het toen wat anders betekende. Ik ben chemicus en een milieuactivist uit de jaren zeventig en tachtig, ik zie dat ze deze uitspraak gebruiken om de angel uit het debat te halen.

“Het is overigens een citaat dat in de twintigste eeuw weer is opgepoetst, in de drie eeuwen daarvoor lag die in de mottenballen. Interessant is waarom ze die er weer uit hebben gehaald.” Homburg die samen met een Duitse collega onderzoek naar het werk van Paracelsus doet, heeft er wel ideeën over: “Het duikt voor het eerst op in de jaren dertig van de vorige eeuw in Duitsland, in een debat over conserveringsmiddelen. Er was een revival van de gezondheidscultus gaande, natuuraanbidders verzetten zich daar tegen de zogenoemde mechanistische geneeskunde, die zich te veel op natuurkunde en chemische wetten zou baseren. Paracelcus kreeg hier – neutraal – aandacht als evenwichtsdenker. Hoe sluw is het van de industrie om vervolgens dezelfde quote te nemen als deze natuurfreaks?”

Dit is een serie waarin wetenschappers misvattingen op hun vakgebied naar het rijk der fabelen verwijzen

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: