Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Lang leve de complexiteit!

Lang leve de complexiteit!

Medewerkerscolumn

Om het geween en geknars der tanden te overstemmen, vierde NWO onlangs feestelijk dat sociale en geesteswetenschappers zijn samengevoegd in één cluster. De motivational speech tijdens deze ‘synergie dag’ bleek uitbesteed aan een ingevlogen gast, Chad Gaffield, die in Canada een soortgelijk cluster uit het slop heeft getrokken. Ondanks de plichtmatige feestelijkheid was zijn speech wel degelijk interessant. We zijn getuige, aldus Gaffield, van een fundamentele paradigmawisseling. Steeds minder wetenschappers geloven in reductionistische verklaringen en technological fixes. Tegenwoordig viert men de complexiteit. Praktisch vertaalt dit zich in een herwaardering van diversiteit. Als het probleem niet eenduidig is, zal de oplossing dat evenmin zijn. En meer politiek: de voor deze veerkracht benodigde creativiteit is niet langer te vinden bij een verlichte elite, maar moet uit de samenleving als geheel komen.

Voor U zijn dit misschien nieuwe inzichten, voor de menswetenschappen is dit allemaal gesneden koek. Althans, volgens de feestredenaar. De andere wetenschappen zouden inmiddels bedremmeld bij ons aankloppen om te worden bijgepraat. Nu lijkt me dat te veel eer. De wending naar de complexiteit heeft andere oorzaken dan het inspirerende voorbeeld van de menswetenschappen. Zij is vooral populair bij disciplines die voldoende zelfvertrouwen hebben om toe te geven aan de complexiteit, omdat ze nu over de middelen beschikken die te bestuderen. Onze aannames over de werkelijkheid evolueren mee met onze wetenschappelijke instrumenten. Wie alleen een hamer heeft, denkt dat de wereld uit planken en spijkers bestaat, en dat een paar welgemikte meppen volstaan om de zaak drijvend te houden. Wie alleen ziet dat koorts gepaard gaat met hevig transpireren, begrijpt ziekte in termen van lichaamssappen die je moet ‘uitzweten’. Maar wie beschikt over snelle computers, grote hard disks, en onuitputtelijke hoeveelheden data inzake leefstijl, genoom, en samenlevingsvormen, kan het zich veroorloven verschijnselen te benaderen in termen van complexe samenhangen.

Kunnen onze collega’s dan niets leren van de sociale en geesteswetenschappen? Toch wel. Bijvoorbeeld dat enthousiasme heerlijk is maar ook gemakkelijk tot brokken leidt. Dat mensen mogelijkheden vaak overschatten en gevaren vaak onderschatten. Dat de werkelijkheid niet alleen complex maar ook weerbarstig is, en dat daardoor onze ingrepen altijd onvoorziene gevolgen hebben. Dat data nooit simpelweg ‘gegeven’ zijn maar altijd het product van menselijke selectie en interpretatie. Dat feiten en waarden niet te scheiden zijn, evenmin als kennis en macht, en dat er binnen de wetenschappen dus altijd ruimte moet zijn voor reflectie op die verwevenheid.

Tsjalling Swierstra, hoogleraar filosofie

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: