Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Mythe: de algemene relativiteitstheorie snapt bijna niemand

Mythe: de algemene relativiteitstheorie snapt bijna niemand

Photographer:Fotograaf: Joey Roberts

Naar het rijk der fabelen

Het is 1916. Albert Einstein heeft zojuist zijn algemene relativiteitstheorie gepubliceerd, die de kromming van het licht beschrijft onder invloed van massa. “Wat betekent”, zegt theoretisch natuurkundige Gideon Koekoek, “dat het licht van een ster bijvoorbeeld wordt afgebogen door de zon, en vanuit de aarde bezien op een andere plek blijkt te staan dan je denkt.”

Al tijdens de publicatie werd de toon gezet. Het gerucht ging dat de theorie zo moeilijk was dat slechts drie mensen in staat waren hem te begrijpen. In diezelfde tijd kreeg Eddington, een Britse astrofysicus die mee had gewerkt aan de experimenten van Einstein, een bevriend natuurkundige over de vloer. Toen die Eddington confronteerde met de ‘drie’ mensen, viel de Brit stil. De natuurkundige vroeg waar hij aan dacht.

Eddington: ‘Ik vraag me af wie die derde persoon is.’

De anekdote heeft de theorie een afschrikwekkende reputatie bezorgd. Nog één, weer met een hoofdrol voor Eddington: in 1919 stuurde de New York Times een journalist naar de astrofysicus om de algemene relativiteitstheorie voor het voetlicht te brengen. In het artikel meldde de verslaggever dat het allemaal zo ingewikkeld is dat wereldwijd niet meer dan twaalf mensen (toch een hele vooruitgang) dit begrijpen. “Wat bleek: The New York Times had een sportverslaggever gestuurd, die op dat moment waarschijnlijk even niets om handen had. Bedenk dat wetenschap in die tijd geen nieuws was. Kranten hadden nog geen wetenschapspagina’s. Het stond te ver af van hun lezers.”

Het zijn verhalen die de mythe van onbegrijpelijkheid hebben gevoed en in stand gehouden, zegt Koekoek, die een Maastrichtse natuurkundegroep opbouwt rond zwaartekrachtgolven en lesgeeft aan het Science Programme. “Je merkt het ook aan studenten, ze zijn bang voor de theorie. Menigeen polst vooraf of het vak niet te moeilijk is. Ik vraag dan of ze de speciale relativiteitstheorie hebben gehad (voor wie het even kwijt is: tijd en afstand zijn afhankelijk van de snelheid waarmee je je door de ruimte beweegt). En ik wil weten of ze bang zijn voor wiskunde. Voor de algemene relativiteitstheorie moet je je namelijk door een nieuw type wiskunde heen worstelen: tensor-algebra.”

Elke tweedejaars natuurkundestudent die daartoe bereid is, kan deze theorie volgens Koekoek bevatten. Al neemt dat niet weg dat de algemene relativiteitstheorie voor diehards is die het idee hebben opgevat om theoretische natuurkunde of kosmologie te studeren. De speciale variant, die een beperkte reikwijdte heeft, heb je als natuurkundestudent vaak nodig en is een stuk makkelijker, aldus Koekoek.

De quantummechanica is weer een ander verhaal. “De relativiteitstheorieën zijn te vatten, in die zin dat je je er een beeld van kunt vormen, van die gekromde ruimte. Dat lukt niet meer bij de quantummechanica, die tegenintuïtief is en niet lijktop iets wat we kennen. We weten dat deze theorie klopt, ze is het meest getest van alle theorieën en blijkt tot tien cijfers achter de komma te kloppen. Ze werkt ook, want wat veel mensen niet weten is dat elke transistor sinds de jaren vijftig erop draait. Maar wat er natuurkundig precies gebeurt, blijft in nevelen gehuld.” 

In het tv-programma Avondgasten op L1 bespreekt Gideon Koekoek regelmatig een nieuwe ontwikkeling in de natuurkunde  

Dit is een serie waarin wetenschappers misvattingen op hun vakgebied naar het rijk der fabelen verwijzen

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)