Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Dan ga je maar weer terug naar je bed, huilend”

“Dan ga je maar weer terug naar je bed, huilend”

Photographer:Fotograaf: Simone Golob

Studentenwelzijn op agenda UM

Presteren moeten ze. De allerbeste worden. Fantastische stage, hoge cijfers, liefst cum laude afstuderen natuurlijk, en als het even kan ook nog een bestuursfunctie op het cv. Tja, geen wonder dat studenten bezwijken onder de druk en gedeprimeerd rondlopen. De kranten stonden er afgelopen tijd vol van. Is het in Maastricht ook zo erg? Cijfers zijn er niet, maar de lange wachtlijsten bij de UM-psychologen dwingen tot maatregelen.

Het was nota bene zijn eigen dochter Jip die anderhalf jaar met een burn-out rondliep. Vader Peter Muris, hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie aan de Universiteit Maastricht, had niets gemerkt. Ze studeerde geschiedenis aan de Universiteit Leiden, had haar eigen leven en deed haar best om anderen niet lastig te vallen, ook haar ouders niet. In de documentaire die de NOS over haar maakte, afgelopen najaar, zegt de toen 23-jarige Jip het “lastig te vinden” om haar “dubbelleven” toe te geven. “Ik hoop dat het op een gegeven moment wel weer goed gaat. Dan hebben ze nooit geweten dat het een tijdje niet zo goed ging.” Muris schrok van die bekentenis. “Jip is altijd heel stabiel geweest, rustig, heeft een rijk sociaal leven, maar is ook een meisje dat het graag goed doet, hard werkt. Ze heeft te veel van zichzelf gevraagd.”
Jip had geregeld paniekaanvallen. Ze vergelijkt die met “een storm, een orkaan aan gedachten, met allemaal negativiteit en dingen die niet lukken.” Als ze om half tien de universiteitsbibliotheek binnenloopt en ziet dat er geen computers meer vrij zijn – zo vertelt ze in de documentaire – is ze uit het veld geslagen: “Hoe moet ik nu mijn scriptie schrijven en waarom ben ik niet eerder opgestaan? Dan ga je maar weer terug naar je bed, huilend, en daar kom je dan twee dagen niet uit.” Om jezelf daarna toch maar weer bij elkaar te rapen en verder te gaan.
Het begrip burn-out komt uit de arbeidspsychologie en is geen op zichzelf staande diagnose, zegt psycholoog Muris. “Simpel gezegd betekent het dat je niet meer kunt dragen wat je op je hebt genomen. Je wilt het zo goed doen dat het je uiteindelijk te veel wordt.”
Bij momenten van stress, waar iedereen in het leven mee te maken krijgt, komt er een kwetsbaarheid bovendrijven die tot paniek of angst kan leiden. Die gevoeligheid is bij menig jongvolwassene heel groot, legt hij uit. “Dat geldt zeker voor jongeren die al eerder last hebben gehad van een sociale angststoornis of een depressie. Worden die niet goed behandeld, dan kunnen ze weer de kop opsteken bij stressvolle gebeurtenissen.”

Zombies
Dagblad Trouw schreef begin dit jaar over “perfectionisme, volksziekte van een nieuwe generatie”, naar aanleiding van een Britse studie waaruit blijkt dat de sociale druk die twintigers ervaren om perfect te zijn, de afgelopen decennia met 30 procent is toegenomen. Een niet onomstreden onderzoek in eigen land, aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle, leidde onlangs tot een wel heel onheilspellende kop in de Volkskrant: “Studenten vervallen tot generatie van zombies”. Ruim drieduizend studenten van Windesheim vulden in de periode december 2017 tot en met maart 2018 een lijst in met vragen over hun welzijn (alcoholgebruik, angstklachten, burn-out, risico op zelfmoord). De conclusies: een kwart heeft burn-outklachten of voelt zich emotioneel uitgeput, voornamelijk door de druk om te presteren. Bijna 15 procent lijdt aan ‘zeer serieuze angst- en depressieklachten’. En bij een op de vijf is zelfs een risico op zelfmoord aanwezig.
Elma Drayer, columniste van de Volkskrant, gaf de verantwoordelijke onderzoeker een veeg uit de pan. “Altijd leuk (…) een blik werpen op de non-respons. En zie. Van de ruim 18 duizend benaderde Windesheim-studenten besloten er welgeteld 3134 mee te doen. Een non-respons van maar liefst 83 procent.” Vaak reageert een specifieke groep, “die redenen heeft om te reageren”, zegt Hannah Konings van het NIP, het Nederlands Instituut van Psychologen in het Trouw-artikel “Studenten massaal opgebrand? Dat valt wel mee”. Vanuit het NIP klinkt de waarschuwing voorzichtig om te gaan met het label burn-out of depressie. “Als iemand je vraagt of je weleens gestrest voelt, dan zeg je natuurlijk ja. Maar er zit nogal wat tussen de klinische diagnose burn-out en een dip.” En dat, vindt Konings, is ook het probleem met de zelfrapportage in het Windesheim-onderzoek: je bent erg afhankelijk van iemands subjectieve ervaring.

Vangnet
Nee, ze wil de problemen niet bagatelliseren, maar Mieke Jansen, teamleider studentenpsychologen en career services van de Universiteit Maastricht, benadrukt dat het met de meesten “gewoon goed gaat”. “Als we de kranten moeten geloven, gaan alle studenten gebukt onder zware stress. Maar stress hoort bij het leven. Dat hebben we allemaal wel eens. Waar we aan moeten werken is dat studenten leren ermee om te gaan. We moeten ze weerbaarder maken, ze laten weten wanneer en waar ze hulp kunnen inschakelen.”
Onzekerheid hoort bij deze levensfase, meent Jansen. “Je gaat naar een universiteit, alleen op kamers, moet een nieuw sociaal netwerk opbouwen, moet leren studeren. Voor buitenlanders is het extra lastig doordat ze een andere taal spreken en niet zomaar ieder weekend terug naar huis kunnen.” De Duitse Miriam Zimmer begon in Maastricht aan de Nederlandse psychologiestudie, maar voelde zich “niet welkom in de onderwijsgroep. Een gesprek met de studieadviseur leverde niets op. Ze voelde zich niet begrepen. “Ik bleef me maar afvragen of ik de enige was met zo’n rotgevoel.” Uiteindelijk is ze geswitcht naar de Engelstalige variant. Daar zit ze beter op haar plek. “Achteraf had ik graag met een medestudent gesproken. Die had zich misschien iets meer kunnen voorstellen bij mijn situatie.”
Met rechtenstudent Julia Bacci Aggio zette ze onlangs het initiatief Heart to Heart op in navolging van soortgelijke projecten aan het University College in Utrecht en Leiden. Het is een peer coaching systeem waarbij studenten, getraind door studentenpsychologen, andere studenten helpen. “Zie het als een vangnet voor degenen die het nodig hebben.” En die zijn er. Zimmer en Bacci Aggio kennen genoeg verhalen van studenten die kampen met paniekaanvallen, angsten, heimwee of depressieve gevoelens. “Vooral buitenlandse studenten weten niet waar ze terecht kunnen, hebben niemand om mee te praten. Ze komen naar Nederland – een cultuurshock – en worden ondergedompeld in het studentenleven en de studie.”

Boos
Waarom zijn het juist de millennials die gebukt gaan onder alle druk? De Britse wetenschappers van de ‘perfectionisme-studie’ wijzen op de veranderde cultuur: het zou allemaal individueler en materialistischer zijn geworden. Psycholoog Muris – die overigens ook zijn vraagtekens zet bij de “zeer hoge” Windesheim-percentages – merkt dat jongeren “enorm gebrand” zijn op studeren, “iedereen wil hoge punten. Ik zie het bij mijn eigen researchmasterstudenten. Laatst had ik inzage van een toets. Ik had de papers streng, maar fair beoordeeld. Twaalf van de zestien kwamen klagen: ze vonden hun cijfer te laag. Ik kreeg ze huilend, zelfs boos op de inzage. Een van hen zei letterlijk: ‘Je torpedeert mijn cum laude.’ Ze zijn allemaal student, werken samen als het moet, maar zijn als het erop aankomt heel erg op hun eigen kansen en cijfers gericht.” Daarnaast moeten we de rol van ouders niet onderschatten. “Ze willen graag dat hun kind belangrijk is, zelfs uitzonderlijk, en stimuleren in die zin dat competitieve element.”
Ook belangrijk: de invloed van sociale media. Muris: “Je kunt continu zien wat anderen doen, jezelf vergelijken. Allerlei positieve berichten en mooie foto’s worden de wereld in geslingerd, alsof er nooit iemand in een dip zit. Om te voldoen aan dat beeld van anderen leg je jezelf opnieuw druk op. Natuurlijk, je kunt beslissen er niet aan mee te doen, maar dat is moeilijk. Dat begint al in de puberteit. Je wilt bij de groep horen.”
Last but not least: tijd voor een foute studiekeuze is er niet. Er is een bindend studieadvies en de studiefinanciering moet worden terugbetaald.

Wachtlijst
Voor dertig partijen, waaronder studentenorganisaties ISO en LSVb en 113 Zelfmoordpreventie, is de maat vol. Ze hebben zich verenigd in een netwerk en pleiten voor een actieplan. Het is aan onderwijsinstellingen om te zorgen voor een veilig studieklimaat en een goed hulpaanbod, schrijven ze in een gezamenlijk persbericht. Leid docenten en studiebegeleiders zo op dat ze meer aandacht hebben voor studentenwelzijn. En zorg dat studenten zichzelf jaarlijks kunnen screenen op psychische gezondheid.
Hoe staat het ervoor in Maastricht? Hebben we een goed hulpaanbod, zijn er voldoende psychologen? Niels van der Sangen, studentlid in de universiteitsraad, zocht contact met Mieke Jansen. Het balletje ging rollen en vorige week woensdag gaf Jansen een presentatie over studentenwelzijn aan de universiteitsraad. Ook de wachtlijsten voor individuele consulten bij de studentpsychologen kwamen ter sprake die inmiddels weer zijn opgelopen tot zeven weken, zegt ze. Ondanks dat er een tijdje terug menskracht is bijgekomen. Hoe kan dit? Jansen heeft er geen verklaring voor. “Lopen er meer studenten met problemen rond of weten ze ons makkelijker te vinden, zijn ze opener? We weten het niet.”
Ze pleit voor meer harde data, betrouwbaar cijfermateriaal dat laat zien of er inderdaad zoveel psychische klachten zijn en welke dan. “Want waar hebben we het anders over? Bovendien kan het richting geven aan wat je moet doen, waar je op moet inzetten.” Jansen wijst verder ook op de bestaande groepsworkshops en trainingen in onder andere stressmanagement, faalangst, zelfvertrouwen en assertiviteit en op de mogelijkheid om twee keer per week, een half uur, telefonisch te spreken met een van de psychologen. Dat is overigens niet bedoeld om uitgebreid je verhaal te doen, maar om korte dringende vragen te stellen.
Maar dat is niet genoeg, vindt Pia Harbers, studieadviseur van cultuur- en maatschappijwetenschappen en lid van de universiteitsraad. Studenten bellen tevergeefs, hoort ze, of staan te lang op de wachtlijst. Rector Rianne Letschert, zoveel maakt ze duidelijk tijdens de vergadering van de universiteitsraadcommissie, vindt dat geld geen rol mag spelen. Heeft Jansen meer mensen nodig, dan moet ze naar het college van bestuur.

Een onvoldoende
Lange wachtlijsten en toch blijken tal van studenten nog geen idee te hebben van de ‘hulpdiensten’ aan deze instelling, blijkt uit een enquête van Mark Kawakami, universitair docent aan de rechtenfaculteit. Bijna 130 bachelor en masterstudenten van rechten vulden afgelopen najaar zijn enquête in. Een kwart weet niet van het bestaan van de studieadviseurs, psychologen of groepstrainingen. Jansen erkent het probleem. “PR is niet onze core business, hoewel we merken dat zichtbaarheid en vindbaarheid belangrijk zijn.”
Uiteindelijk gaven de 130 studenten de hulpdiensten gezamenlijk het cijfer 5 voor hun level of support. Een onvoldoende dus. “Het is balen als je een maand moet wachten als je angstig bent en depressief. Zeker als je je realiseert dat het een grote stap is om hulp te zoeken”, schrijft een masterstudent. Een ander vindt dat docenten zich er meer om mogen bekommeren. Precies datgene waar het landelijke netwerk met haar actieplan op doelt: train docenten in het coachen van hun studenten, ook op mentaal gebied, zodat erger kan worden voorkomen. Mondjesmaat wordt er geëxperimenteerd met speciale mentortrainingen aan de UM, onder andere bij de faculteiten cultuur- en maatschappijwetenschappen en psychologie en neurowetenschap. Sibren Fetter, career counselor aan de UM: “De meesten zijn al heel betrokken docenten, maar ze zijn geen coaches, dat is een vak apart. Gesprekken met studenten moeten niet alleen gaan over de studievoortgang. Vraag allereerst hoe het met iemand gaat. Vervolgens is het vooral een kwestie van achterover leunen en goed luisteren. Natuurlijk, soms wordt het gesprek emotioneel of blijk je de student niet te kunnen helpen. Dan moet je doorverwijzen en is het handig als je weet wat de mogelijkheden zijn.”
Om het voor studenten inzichtelijker te maken wat er aan hulptroepen en evenementen over studentenwelzijn is, zowel binnen als buiten de UM, publiceren Zimmer en Bacci Aggio op de website van Heart to Heart (die binnenkort online gaat) een lijst aan informatie. Een wegwijzer waarin ook antwoorden worden gegeven op vragen welke expertise iemand heeft, of de psycholoog Engels spreekt en of bijvoorbeeld een zorgverzekering verplicht is.

Toekomstmuziek
Mieke Jansen hoopt dat de UM zich aansluit bij het project Caring Universities, onderdeel van de World Health Organisation. Vier universiteiten doen er op dit moment aan mee: de Vrije Universiteit Amsterdam, KU Leuven, Friedrich Alexander Universitat Erlangen Nurnberg, en Harvard Boston. Jansen: “Er ligt een vragenlijst over het welzijn van studenten. Bovendien krijgen we toegang tot een groot netwerk en e-health programma’s over angsten, depressies en alcohol- en middelengebruik.” Kosten: 50 duizend euro voor één jaar. Verder hoopt ze op meer geld voor betere communicatie en de wellbeing week (zie kader). 

Terugkomend bij Jip Muris. Twee huisgenootjes komen bij toeval achter haar “dubbelleven”. Ze zoekt hulp bij een psycholoog. Vooral op het vlak van time management heeft ze een en ander moeten leren, vertelt haar vader, UM-hoogleraar Peter Muris: “Ze moet leren grenzen stellen, zichzelf niet te veel druk opleggen, ervoor kiezen niet overal bij te willen zijn. Maar dat is iets waar ze continu aan moet werken.”

Zorgplan in Amsterdam
Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam werken aan het zorgplan UvA Care om de mentale gezondheid van zowel studenten als promovendi te verbeteren. Binnenkort start een proef onder eerstejaars. Kartrekker is Reinout Wiers, hoogleraar ontwikkelingspsychologie en oud-medewerker van de Universiteit Maastricht. Studenten wordt gevraagd een vragenlijst in te vullen over onder andere stress, depressies, angst, studie- en werkdruk en het gebruik van (verslavende) middelen, schrijft Folia, de journalistieke website van de UvA. Vanaf oktober zal UvA Care geleidelijk voor alle studenten en promovendi beschikbaar zijn.
De uitslag van de vragenlijst wordt vertaald in rood (je staat er slecht voor, doorverwijzing naar de studentenartsen of psychologen volgt), oranje (twijfels) of groen (in orde). De twijfelgevallen krijgen een e-health programma aangeboden.
De UvA werkt al sinds 2011 met een online studentengezondheidszelftest. Uit een rapport over de studentengezondheidstest – over het jaar 2015-2016 – waaraan 5169 studenten van de UvA en de Hogeschool van Amsterdam meededen, blijkt dat 45 procent “een of ander actueel gezondheidsprobleem aangeeft”. Deze groep lijkt in omvang toe te nemen ten opzichte van de voorgaande jaren, luidt de conclusie. Vaak gaat het mis met de planning van tijd, concentratie, zelfvertrouwen en faalangst.
 

Well-being week Maastricht
De eerste Well-being week van de UM vond afgelopen najaar plaats. Een evenement waarbij het University College Maastricht, de psychologiefaculteit en het team studentenbegeleiding de handen ineensloegen om gezondheidsklachten te voorkomen en studenten te informeren waar ze met hun fysieke of mentale klachten terecht kunnen. Het was een pilot. Bij succes, en geld, zou er een vervolg komen. Met de recent toegekende Comeniusbeurs (onderwijsinnovatie, via NWO) van 50 duizend euro is dat in elk geval voor dit jaar in orde en er is ruimte voor uitbreiding en professionalisering. Zo wordt er onder andere geïnvesteerd in een website. Psycholoog Petra Hurks die samen met Mieke Jansen, teamleider studenten psychologen en career services, en studieadviseurs Aimee Coenen en Tessa Vanheeswijck de subsidie aanvroeg: “In de toekomst zouden we graag alle faculteiten mee laten doen. Voor iedereen is het belangrijk om stress op tijd te signaleren en tips te krijgen over studeren, het beheren van je agenda, mindfulness en bijvoorbeeld voeding.”
 

https://www.maastrichtuniversity.nl/nl/support/tijdens-je-studie/studentenbegeleiding

Facebook: @HearttoHeartMaastricht

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)