Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Mythe: Een mythe is makkelijk te ontkrachten

Mythe: Een mythe is makkelijk te ontkrachten

Photographer:Fotograaf: Joey Roberts

Naar het rijk der fabelen

De afgelopen twee jaar hebben wetenschappers in deze rubriek 71 mythes proberen te ontkrachten. Altijd volgens het principe: mensen hebben ooit foutieve informatie gekregen over dit onderwerp, dus als we hen vertellen hoe het echt zit, zullen ze niet meer in de mythe geloven. Helaas, zo simpel werkt het niet, zegt psycholoog Arie van der Lugt.

“Mensen zijn voortdurend op zoek naar verklaringen voor waarom de dingen zijn zoals ze zijn. Als we een aantrekkelijke verklaring hebben gevonden, dan houden we daar aan vast. Zelfs als we geconfronteerd worden met het tegendeel. Zelfs als de verklaring helemaal niet zo logisch is. De waarheid is complexer dan de mythe; onduidelijker en minder zeker. Ieder wetenschappelijk onderzoek eindigt daarom met de aanbeveling tot meer onderzoek, want we weten het nog lang niet. Mensen houden niet van die onzekerheid, we horen liever een slecht verhaal dan geen verhaal.”

Ook in de wetenschap ligt dit gevaar op de loer. “We vergeten dat we emotionele wezens zijn. We kiezen ervoor die dingen te zien en te horen die passen bij ons verhaal. Als we een bepaalde theorie hebben, zien we daar ook makkelijker bewijzen voor. Net zoals je wanneer je een nieuwe auto hebt, opeens die auto overal ziet.”

Van der Lugt haalt een onderzoek aan waarin mensen moesten raden wat voor een beroep iemand heeft. “Eerst lezen ze dat deze persoon eigenschappen heeft die wij met ingenieurs associëren. Vervolgens hoe klein de kans is dat deze persoon ook daadwerkelijk ingenieur is. Die informatie negeert de meerderheid van de deelnemers, ook statistici die getraind zijn om op dit soort cijfers te letten.” Het stereotype– deze eigenschappen passen bij deze baan, dus dat moet bijna wel zo zijn – verdringt de ratio. Vergelijk het met iemand die denkt dat naar mate het langer duurt, hij een grotere kans heeft om zes te gooien omdat het nog niet gelukt is. “Casino’s leven daarvan.”

Van der Lugt probeert zelf altijd kritisch te blijven. “Juist wanneer ik merk dat ik enthousiast zit mee te knikken, vraag ik me af: klopt dit wel? Hoe werkt het dan? We vragen vaak ‘waarom’, maar niet ‘hoe’. Bijvoorbeeld: er worden heel gemakkelijk verklaringen gegeven voor ons hedendaagse gedrag vanuit de evolutietheorie. Vrouwen zouden meer van winkelen houden dan mannen, omdat ze in de oertijd de verzamelaars waren. Dan heb je een antwoord op de vraag: waarom houden vrouwen meer van winkelen? Maar wat je je moet afvragen is: hoe werkt dat dan precies? Hoe is het verzamelen van bessen uitgegroeid tot een voorliefde voor winkelen? Dit type ‘Flintstone-verhalen’, mythes over de grotbewoners, gaan wel erg makkelijk voorbij aan de miljoenen jaren van evolutie die daar aan vooraf zijn gegaan.”

Als het zo moeilijk is om een mythe te ontkrachten, moet je dat als wetenschapper dan wel doen? “Ik ben er zelf heel voorzichtig mee tijdens mijn colleges. Begin met duidelijk te zeggen dat het een mythe is. Treedt niet te veel in detail – dat roept die onzekerheid in mensen op en dan wijzen ze de nieuwe informatie af. Maar waak ervoor dat je verhaal niet te simplistisch wordt, dan klopt het alsnog niet.” Een lastige zaak dus. Het belangrijkste is volgens Van der Lugt dat we ons bewust zijn van de neiging om in mythes te geloven. “Blijf kritisch, we zoeken naar de truth, niet truthiness.”

Nog een laatste opmerking: niet alle mythes zijn slecht. “Uit sprookjes of de oude Griekse verhalen kunnen we wijze levenslessen trekken. Andere – na de dood ga je naar de hemel – werken als een fopspeen. Het verhaal waarin we geloven, stelt ons gerust. Dat is prima, zolang we maar weten dat we er daarom in geloven.”

Dit is een serie waarin wetenschappers misvattingen op hun vakgebied naar het rijk der fabelen verwijzen

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: