Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Nee, je bent niet onschuldig!”

“Nee, je bent niet onschuldig!”

Photographer:Fotograaf: Thinkstock

Proefschrift over kwetsbare verdachten

Het verhoren van verdachten moet beter in Nederland. Onjuiste verhoormethoden en een tunnelvisie bij agenten vergroten de kans op valse bekentenissen. Neem liever een voorbeeld aan investigative interviewing in Engeland of Noorwegen, zegt Koen Geijsen, zelf politieagent en onderzoeker aan de Politieacademie. “Druk zetten is helemaal niet nodig.” Donderdag 1 november promoveert hij aan de Universiteit Maastricht.

Jaren geleden analyseerden rechtenstudenten van de Universiteit Maastricht onder leiding van een docent alle videobanden met verdachtenverhoren uit de Arnhemse villamoord waarvoor negen mannen zijn veroordeeld. Bij deze roofmoord in 1998 kwam een 63-jarige vrouw om het leven. De Maastrichtse onderzoekers schreven samen het boek De Arnhemse Villamoord met daarin letterlijke fragmenten van de verhoren, zoals deze met verdachte Ömer Cem:

-Verhoorder Ben: Je begon mij aankijken, je moet mij aankijken. Want dan weet ik dat jij niet liegt. Jij moet mij gewoon de waarheid vertellen, Cem.
-Ömer: Ben, ik vertel jou waarheid, ik ben daar niet geweest, ik praten eerlijk!
-Verhoorder Ben: Jij moet mij vertellen wat je op 2 september. Anderen zeggen dat je daar geweest ben. 2 september. Woensdagavond. Op 2 september. Ja? En niet, jij zat niet in café Ada. Die anderen zaten niet op 2 september in café Ada. Dat weet jij, dat weet ik, dat weten hun. En hun verklaren ook daarover. Nee, de enige die daar niet over verklaart, is Cem. Cem. Ömer Cem zit hier te liegen! Over een moord! En waarom? Omdat Ömer Cem ook de moordenaar nou is!
-Verhoorder Henk: Nou begint ie weer te denken! Je moet praten, je moet praten!
-Ömer: Ja, ik ben onschuldig.
-Verhoorder Ben: Nee, je bent niet onschuldig! Je bent misschien wel een klein beetje schuldig. Misschien. Maar dat moet jij mij vertellen. En anders vind ik jou schuldig! Dan denk ik dat jij schuld hebt. Begrijp jij dat? Cem, kijk mij aan, begrijp jij dat?


Uiteindelijk bekent Ömer dat hij heeft meegedaan aan het misdrijf. Recent zijn er over deze zaak twijfels geuit door de Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS). Uit haar rapport blijkt dat de politie grote druk heeft uitgeoefend op de verdachten en dat de bekentenissen waarschijnlijk vals zijn.
Een onacceptabele manier van verhoren, reageert Koen Geijsen, wetenschappelijk onderzoeker aan de Politieacademie en politieagent in Amsterdam-centrum, als tijdens het interview de Arnhemse villamoord ter sprake komt (een zaak die hij overigens niet bespreekt in zijn proefschrift). “Maar ik geloof oprecht dat dit nu niet meer gebeurt. Het onderwijs is veranderd, net als de mentaliteit onder agenten. Tegelijkertijd: druk zetten is wel nog steeds een van de uitgangspunten van het Nederlandse politieverhoor, dat staat gewoon in de Handleiding Verhoor, de ‘verhoorbijbel’. Absoluut onnodig vind ik, maar ook rechters hebben in het verleden in allerlei jurisprudentie laten zien dat ze het goed vinden als agenten schreeuwen en met hun handen op tafel slaan.”

Anders Breivik
Geijsen vindt dat Nederland rigoureus afscheid moet nemen van de oude verhoormethodes en in plaats daarvan de internationale standaard van investigative interviewing moet omarmen zoals deze in Engeland, Australië, Nieuw-Zeeland en Noorwegen wordt gebruikt. “Het is een praktische, wetenschappelijk bewezen en ethische manier om zoveel mogelijk betrouwbare informatie uit de verdachte te krijgen, een open manier van vragen, zonder manipulatie. Twee weken geleden sprak ik op een congres met een Noorse collega die met zijn team Anders Breivik had verhoord, direct na zijn aanhouding.” Breivik schoot in 2011 bijna zeventig jongeren dood op het Noorse eiland Utøya en doodde acht anderen met een autobom in Oslo. “Vlak nadat Breivik was opgepakt, gaf hij signalen dat op korte termijn twee ‘cellen’ met extreemrechtse zielsverwanten soortgelijke terreurdaden zouden uitvoeren. Er kwam toen vanuit de media gigantisch veel druk te staan op die verhoorders, want Breivik moest zo snel mogelijk informatie gaan geven. Toen hebben de regering en de politie gezegd: ‘Nee, we gaan het op onze manier doen, op een neutrale manier.’ En dat heeft resultaat gehad: ze hebben vrij snel informatie van hem gekregen.” Het verhaal van de twee cellen bleek een verzinsel.

Zwakbegaafd
In zijn proefschrift heeft Geijsen oog voor kwetsbare verdachten. “Vooral zij zijn geneigd om een onbetrouwbare verklaring te geven als ze op een verkeerde manier worden verhoord”, zegt hij. Iets waar hij pas later in zijn carrière bij stilstond: “Voor mijn studie klinische psychologie aan de Open Universiteit liep ik stage in een tbs-kliniek. Toen ik daar rondliep, realiseerde ik me dat ik als politieagent  vaak mensen met allerlei psychische problemen of een lichte verstandelijke beperking heb aangesproken op straat. Of ze heb moeten verhoren op het bureau, terwijl ik dat toen niet als zodanig heb herkend. Vervolgens las ik een artikel van onder andere Corine de Ruiter [hoogleraar forensische psychologie aan de UM, tevens zijn promotor] in tijdschrift De Psycholoog, over de Maastrichtse jongen Mohammed D. Hij werd zeventien jaar geleden opgepakt als verdachte van de moord op een jonge vrouw. Hij voldeed aan de beschrijving van een ooggetuige. Na enkele verhoren bekent Mohammed D. Hij vindt dat hij gestraft moet worden voor zijn daden en geholpen moet worden. Er volgt een gigantisch onderzoek, een dossier van tweeduizend pagina’s, achttien ordners vol. Aan het einde van het verhaal, na onderzoek in het Pieter Baan Centrum, blijkt hij zwakbegaafd en lijdend aan schizofrenie. Hij had het niet gedaan en die politieagenten hadden het niet door.”
Dat was voor Geijsen aanleiding om zijn promotieonderzoek te starten. “In Nederland wisten we nog niet hoe vaak politieagenten in aanraking komen met kwetsbare verdachten, hoe zij verhoord worden en wat voor invloed de omgeving, zoals de inrichting van een politiecel, op hun welzijn heeft.” Geijsen sprak met 178 verdachten. Conclusie: iets meer dan 60 procent had “waarschijnlijk psychische problemen, zij moesten verder worden onderzocht”. Uit een verkorte IQ-test bleek bovendien dat 85 procent een lager IQ had dan 85, dus verstandelijk beperkt. Geijsen pleit ervoor dat iedere verdachte a priori als een kwetsbaar persoon wordt behandeld. “Het gaat vooral om bewustwording omdat je het niet altijd aan de buitenkant ziet.”
Nog een advies: neem alle verhoren op, audio of visueel. Iets waar de politie niet zoveel in ziet, omdat het haar “aan geld en technische middelen” ontbreekt, aldus een verklaring op politie.nl.

Geen zorginstelling
Tot slot breekt Geijsen een lans voor comfortabelere politiecellen. “Uit onderzoek in ziekenhuizen blijkt dat patiënten minder stress ervaren en sneller genezen als je hun kamers voorziet van meer daglicht, natuurlijke materialen en natuurlijke kleuren. Ook het personeel voelt zich beter. Binnen de acute psychiatrie zien we dat eveneens gebeuren, dus waarom ook niet in de cellencomplexen van de politie? Het draait tot nu toe vooral om veiligheid en efficiency. Terwijl verhoren beter verlopen als verdachten minder stress ervaren.” Welkom bij ‘Hotel politie’? “Nee, maar het is een moeilijke discussie. Er zijn veel dakloze mensen die bij de opvang eruit zijn gezet omdat ze zich misdragen en nergens terecht kunnen. Je wilt niet dat ze een ruit inslaan om in een politiecel terecht te komen. De politie is geen zorginstelling.”

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)