Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“We hebben weer bloed aan onze handen”

“We hebben weer bloed aan onze handen” “We hebben weer bloed aan onze handen”

Photographer:Fotograaf: Sébastien Huette/archief Mathieu Segers

Oratie van Mathieu Segers over de Europese integratie

Eén: willen we de Europese Unie behouden? En twee: wat is daar voor nodig? Dat zijn de vragen waar het de komende jaren om draait, zegt Mathieu Segers, hoogleraar Eigentijdse Europese geschiedenis en Europese integratie. Vorige week vrijdag hield hij zijn oratie in de St. Janskerk.

Met zijn inaugurele rede Europese integratie en haar wisselvalligheden - drie jaar na dato - heeft Mathieu Segers (1976, Maastricht) een literair verhaal willen vertellen. Een verhaal met ruim baan voor de verbeelding. Ongelooflijk belangrijk, zegt hij. “Te vaak wordt er over Europa in technocratische termen gepraat, in beleidstaal, de Euro-zone, de Muntunie. Voor veel mensen is dat niet te volgen. In mijn oratie verwijs ik naar schrijvers en romans om licht te werpen op de menselijke kant van Europa. Want daar zit voor mij de essentie: begrip opbrengen voor elkaars gevoeligheden.”

Dat zie je terug in een roman als ‘Les Thibaults’, van Roger Martin du Gard?

“Ik noem deze Franse schrijver omdat hij treffend laat zien hoe de kleine en de grote geschiedenis in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog met elkaar verknoopt zijn. Hoe het de familie Thibault maar ook de Europese naties steeds slechter lukt om rekening met elkaar te houden. En hoe men daarbij iets essentieels over het hoofd ziet: wanneer anderen machteloos raken, word je dat zelf ook. In die tijd gebeurt nog iets: de beloftes van politici worden steeds grootser, hun doelen steeds ambitieuzer, en hun grote woorden steeds normaler. Wat de afstand tot het dagelijks leven van mensen alleen maar vergroot.”

Is dat nu ook aan de hand?

“Kijk naar de gele hesjes. Politiek is alleen geloofwaardig als mensen die in hun eigen leven voelen. Zo niet, dan veranderen grote woorden in leugens. Of het worden holle kreten, zoals dat nu al regelmatig gebeurt met de mensenrechten. Als je ziet hoeveel vluchtelingen op de Middellandse zee sterven, hoe hun rechten worden geschonden in de Griekse kampen, dan moet je concluderen dat we er niet in slagen om ze op eigen bodem na te leven.”

Toekomstige historici zullen 2015 en 2018 als totaal verschillende werelden beschouwen, schrijf je in je oratie. Hoe bedoel je dat?

“2015 was voor Europa een horrorjaar. Bataclan, de vluchtelingencrisis, de annexatie van de Krim, Syrië, de eurocrisis. We keken voor hulp naar de VS, maar dat bleek bij nader inzien een verouderde reflex, een laatste stuiptrekking van de pax americana. Dat werd ondubbelzinnig duidelijk door de Brexit en de verkiezing van Trump: de Angelsaksische wereld keerde Europa de rug toe. Daar waren we niet op voorbereid.”

Naïef?

“Ja, gemakzuchtig ook. Europa heeft lang geleund op de Britten en de Amerikanen. Nu moet blijken of we op eigen kracht verder kunnen.”

In NRC noemde je de EU geen onvermijdelijkheid maar een van de opties. Met de Brexit hebben de Britten een alternatief laten zien. Het klonk nogal laconiek.

“Wat ik duidelijk wilde maken is dat het alternatief dat de Britten nu proberen te ontwikkelen op zich goed nieuws is. Aan het alternatief kun je aflezen of je zelf nog op het goede spoor zit. Dit constante zelfonderzoek is sinds de Verlichting de kracht van de Europese beschaving geweest. Maar na de Koude Oorlog hoorde je steeds vaker: there is no alternative. Onzin natuurlijk. Je moet altijd alternatieven onderzoeken. Het heeft bovendien wantrouwen gewekt. In de zogenoemde populistische bewegingen is een afkeer gegroeid van alles wat vanuit Brussel komt.”

De bekende socioloog Frank Furedi betoogde laatst in de aula van de Minderbroedersberg dat populistische stemmers vaak worden weggezet als fascisten. Volgens hem tekent dat de ondemocratische geest van Brussel, dat populisten liever declasseert dan het debat met hen aangaat.

“Deze samenvatting van Furedi is me iets te simpel. Brussel, dat zijn vooral de lidstaten. De ministers en regeringsleiders bepalen uiteindelijk wat daar gebeurt. Het probleem is veel meer dat politici in eigen land een vals beeld hebben gecreëerd, onvoldoende eerlijk zijn geweest over wat ze daar zelf hebben besloten, en waarom. Ze hebben decennialang een incompleet verhaal verteld, waarin het nationaal belang de boventoon voerde boven het overstijgende belang. Mensen voelen dit aan. Onvoldoende eerlijkheid voedt de onvrede.”

Waar koerst Europa op af?

“Het zal de komende jaren draaien om de vraag: willen we ons nog inzetten voor dat Europese integratieproces, nu de Britten en de Amerikanen de cockpit hebben verlaten? Zie het als een cruciale test voor de West-Europese lidstaten, die in dit geval een groter collectief geheugen hebben dan de Oost-Europeanen. Twee vragen zijn van belang. Eén: willen we de Europese Unie behouden? En twee: wat is daar voor nodig?”

Pardon, willen we EU behouden?

“Dat is een vraag die zeker op tafel ligt. Wat mij betreft is het antwoord ja, maar we moeten wel nieuw draagvlak winnen. Er is een soort ‘herstichtingsmoment’ nodig, waarbij we uitspreken dat we het integratieproces ook in de 21e eeuw zien zitten en op welke manier.”

Het antwoord kan dus ook nee zijn.

“Natuurlijk. We hebben ons heel lang gedragen alsof het einde van de geschiedenis was aangebroken, alsof we alle ellende achter ons hadden gelaten. Niet dus. De geschiedenis is terug: we hebben weer bloed aan onze handen, het geweld steekt overal de kop op, en het eigenbelang regeert weer. Daarmee zijn ook de politieke vragen terug: waar staan we voor? Waar liggen onze morele grenzen? Maar daar zijn we in Europa nog helemaal niet mee bezig. We zitten nog steeds in de modus van ‘we hebben alle sores achter ons gelaten’. Dat is een gevaarlijke misvatting. Er staat echt iets op het spel. De EU moet opnieuw zijn meerwaarde bewijzen in het leven van mensen. Anders is het een failliet project.”

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)