Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Corruptie aanpakken met zachte hand

Corruptie aanpakken met zachte hand

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Dissertatieprijs 2018

MAASTRICHT. Hortense Jongen stapte vorige week donderdag in Göteborg op het vliegtuig voor een ultrakorte trip naar haar geboortestad Maastricht. En met een belangrijke reden: het in ontvangst nemen van de dissertatieprijs tijdens de dies. Jongen onderzocht hoe corruptie op internationaal niveau met ‘zachte hand’ wordt aangepakt. Het onderwerp, de interdisciplinaire invalshoek en haar prettige schrijfstijl waren doorslaggevend voor de jury.

Ja is ja, nee is nej en goedendag is god dag. Die woorden zijn allemaal nog goed te doen, maar een gesprek in het Zweeds op niveau voeren? Dat is te veel gevraagd, lacht Hortense Jongen (28). “Ik moet me schamen, ik blijf het lastig vinden.” Ze werkt sinds mei vorig jaar als postdoc aan de School of Global Studies aan de Universiteit van Göteborg. Inmiddels heeft ze twee taalcursussen achter de rug. Grinnikend: “Zul je zien dat ik eindelijk goed Zweeds spreek als mijn postdoc-project voorbij is.”
Jongen is Maastrichtse kweek, althans grotendeels. Ze volgde hier een bachelor European Studies, maakte een uitstapje naar Amsterdam voor een master en kwam terug bij de faculteit cultuur- en maatschappijwetenschappen voor een promotie over de internationale aanpak van corruptie.

Omkoping van buitenlandse ambtenaren werd tot de jaren negentig van de vorige eeuw beschouwd als een “geaccepteerd onderdeel” van internationale handel, schrijft ze in haar proefschrift. Mede door het einde van de Koude Oorlog en de “aansluitende golven van democratisering” ziet men corruptie nu steeds meer als iets dat niet kan. Landen tekenen verdragen om corruptie aan te pakken, maar wat zegt zo’n ondertekening als ze zich er vervolgens niet aan houden? Er is geen Hof tegen Corruptie of andersoortig orgaan dat landen kan dwingen.
Dan komt soft governance om de hoek kijken, vertelt Jongen. En wel in de vorm van peer reviews, een systeem waarbij landen elkaar beoordelen in hoeverre ze zich houden aan hun getekende verdragen. Het gaat hier niet om afzonderlijke landen, maar om samenwerkingsverbanden als de Verenigde Naties, de Raad van Europa en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Zij kunnen druk uitoefenen en landen publiekelijk terecht wijzen, “naming and shaming”. Daarnaast stimuleren ze het uitwisselen van ervaringen om zo van elkaar te leren.
Waar de OESO zich focust op bedrijven die in het buitenland ambtenaren omkopen, treedt de Raad van Europa op tegen corruptie onder rechters, ambtenaren en parlementariërs. De VN heeft een breder scala onder haar hoede.

Jongen noemt het Britse defensieconcern BAE Systems waar het Serious Fraud Office (SFO) jarenlang onderzoek naar deed. BAE Systems zou smeergeldbetalingen hebben gedaan bij een grote wapenorder uit Saoedi-Arabië. Maar eind december 2006 oordeelde de hoogste Britse aanklager dat het corruptieonderzoek van de SFO gestaakt moest worden. Vanwege nationale veiligheid, werd gezegd. Dat kwam de Britten op felle kritiek te staan van een werkgroep van de OESO. Sommige media gingen daarin mee. Zo liet The Financial Times de toenmalige voorzitter van de OESO-werkgroep aan het woord. “Die dreigde Britse exportbedrijven op een zwarte lijst te zetten als antwoord op het voortdurend niet naleven van aanbevelingen van de reviewers”, zegt Jongen. Uiteindelijk werd in het Verenigd Koninkrijk de Bribery Act aangenomen, een van de striktste wetten ter wereld tegen omkoping.

Maar goed, we hebben het hier over het Verenigd Koninkrijk, een land met westerse waarden. Hoe zit het met Rusland, Mexico, Somalië of Armenië? “Kijk, als een land niets aan corruptie wil doen, dan kun je weinig beginnen. Maar er zijn er genoeg die wel willen, maar noch het geld of de kennis hebben, niet weten waar ze moeten beginnen of belangrijkere zaken op de agenda hebben staan. De VN kan dan aanbieden experts te sturen ter ondersteuning van wetswijzigingen.”
Al met al is Jongen positief over ‘de zachte hand’. “Je hoort veel twijfel, dat peer review bijvoorbeeld veel te lief is, en ja, het is niet perfect, maar ik vind het wel een van de betere manieren die we hebben. Het houdt het onderwerp op de agenda en landen worden actief bij de evaluaties betrokken.”
Laatste vraag. Jongen interviewde diplomaten en ambtenaren en schoof aan bij vergaderingen van de VN. Was ze niet liever zelf diplomaat of ambtenaar geweest? “Ik heb er wel over gedacht, maar de academische wereld past veel beter bij me. Ik vind het leuker om de mensen te observeren en te analyseren dan om zelf die positie in te nemen.”

Combating corruption the soft way: The authority of peer reviews in the global fight against graft, verdedigd op 15 september 2017. 
Hortense Jongen ontvangt € 3.500 en een kunstwerk (gesponsord door het Hooglerarenfonds).

De dissertatieprijs wordt beurtelings toegekend aan Randwyck en de binnenstad. Dit jaar leverden de binnenstadfaculteiten (Fasos, rechten, FSE en SBE) de proefschriften. Er waren vijf genomineerden (tweemaal SBE). Juryvoorzitter is prof. Nanne de Vries.

 
Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)