Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Oorlogsjournalist Rudi Vranckx: “Waarheid is een van de vele opties geworden”

Oorlogsjournalist Rudi Vranckx: “Waarheid is een van de vele opties geworden”

Photographer:Fotograaf: Michiel Hendryckx

40 jaar Observant: start lezingcyclus journalistiek op 3 oktober

Halverwege het gesprek staat hij op, “weet je dat ik ook stripboeken heb uitgebracht? De tekenaar benaderde mij. En ik heb ja gezegd.”

Wat? Hij, de gelauwerde oorlogsjournalist? Ja dus. Rudi Vranckx loopt naar een boekenkast en komt terug met een kloeke strip. Voorop een tekening van een man, onmiskenbaar de schrijver, wandelend met rugtas en jas slordig over zijn schouder. Komende 3 oktober is deze man te gast op een gezamenlijke avond van Observant en Studium Generale.

Nee, we zitten niet bij hem thuis maar in wat misschien zijn kantoor mag heten: boekhandel annex café Barbóék, hartje Leuven. “Aan dit tafeltje waar we nu zitten heb ik een deel van mijn laatste boek geschreven.” Dat was Mijn kleine oorlog. Een overzicht van zijn ‘dertig jaar aan het front’, zoals de ondertitel luidt. Dat front bevond (en bevindt) zich vooral in het Midden-Oosten, maar ook in Afghanistan, ook in Congo. Overal waar de laatste decennia conflicten uit de hand liepen maakte hij reportages voor de BRT, later de Vlaamse VRT.

Het laatste stripboek, Imagine Mosul, gaat over zijn actie om instrumenten in te zamelen voor de muziekschool in het Iraakse Mosul. Het terreurbewind van IS was niet bepaald zachtzinnig omgesprongen met deze cultuursector. Met geen enkele sector natuurlijk, maar muziek was van de duivel en wie zich ermee inliet liep extra gevaar. Vranckx wandelde na het vertrek van IS door de verminkte stad en hoorde gitaren, een paar gammele exemplaren die de terreur overleefd hadden. Clandestien bewaard. Het gaf hem hoop - na al die jaren waarin hij de meest gruwelijke taferelen had gezien - en inspireerde hem tot actie: het inzamelen in zijn eigen land, België, preciezer: Vlaanderen, van muziekinstrumenten. “Het staat ver van journalistiek af, en ik wens geen activist te zijn, maar dit was eerbaar, hier hielp je de slachtoffers van extremisme mee. Een beetje goedheid injecteren, daar ging het me om.”

‘Kleine’ verhalen

Tv-reportages, boeken, stripboeken nu, een theatertournee zelfs, dit jaar voor de tweede keer, waarin hij voorleest uit eigen werk, beeldfragmenten vertoont en de dochter van wijlen Bram Vermeulen, ooit een duo met Freek de Jonge, anti-oorlogsliedjes van haar vader zingt. “Ik voel me niet per se een tv-journalist”, zegt hij, “wat ik te vertellen heb wil ik op zoveel mogelijk manieren doen”.  

En hij heeft veel te vertellen. Omdat hij overal waar het spannend wordt naartoe gaat, omdat hij er blijft als anderen alweer vertrekken, en omdat hij ook de ‘kleine’ verhalen niet vergeet. Sterker, ze zijn zijn handelsmerk geworden. Neem de ineenstorting van het kalifaat; wat gebeurde er met de weduwen van de jihadisten, met de kinderen? Die belandden in Syrische kampen onder mensonterende omstandigheden. Vranckx gaat ernaartoe en interviewt vrouwen, filmt de kinderen. Ook een Nederlands/Marokkaanse jonge vrouw, het item haalde het Nederlandse journaal.

“Je moet als journalist moeilijke thema’s niet schuwen. Ik registreer wat er gebeurt: hier zijn ze, wat doe je eraan? Vervolgens krijg je veel ellende over je heen. ‘Smijt ze van de daken’, ‘Blijf zelf ook maar ginder’, bedreigingen aan mijn adres, georkestreerde trollencampagnes die mijn twitteraccount bevuilen, maar ja, moet je er dan over zwijgen? Je houdt het publiek een spiegel voor, het is een rauwe zenuw. Ik zou tien keer populairder kunnen zijn als ik dit soort onderwerpen meed.”

Eredoctoraat

Dan maar minder populair. En de waardering bij vakgenoten is groot, bij vredesorganisaties idem dito. Pax Christi, het Humanistisch Vredesberaad, de Carnegie Stichting, ze lauwerden hem allemaal. En ook de academische wereld: afgelopen mei ontving hij een eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel en haar Franstalige evenknie, de ULB. Dat juist die twee instellingen hem eren amuseert hem: “Ik heb hier in Leuven geschiedenis gestudeerd, aan de katholieke universiteit. De VUB is de vrijzinnige concurrent, militant antikatholiek. Van hen kreeg ik nu dat eredoctoraat, dat vind ik wel mooi: kennelijk doen die breuklijnen er niet meer toe, is die stammenstrijd voorbij.”

Fake news

Waar het over zijn vak gaat is er niettemin een nieuwe breuklijn, zegt hij: “Die van de waarheidsvinding versus fake news, versus manipulatie. Daar raken overigens journalistiek en academia elkaar: beide zijn gericht op waarheidsvinding. Maar waarheid is een van de vele opties geworden, daar maak ik me echt zorgen over. Een woordvoerder van Trump die het over ‘alternatieve feiten’ heeft…, die bestaan helemaal niet! Het zoeken naar waarheid is in opspraak, de media zelf worden in diskrediet gebracht. Kijk, propaganda was er altijd, maar met de social media is de werking ervan veel sterker geworden, de megafoon is groter. Oorlog is een leugen, oorlog ontmenselijkt, mensen lopen in de val van leugens. En dan kun je je afvragen: hoe ver zitten we van de jaren dertig af? Er zijn steeds meer professoren die dat inzien. Ik ben historicus, ik weet heel goed dat de geschiedenis zich niet herhaalt, maar wat zich wel herhaalt is menselijk gedrag. Zoals het zoeken van zondebokken. Als hier bijvoorbeeld wordt beweerd dat er miljarden naar de vluchtelingen gaan en daardoor niet naar de gewone Vlaming; dat zijn leugens, we weten wat een vluchteling gemiddeld kost. Dat mechanisme, die technieken, het beschuldigen van een bepaalde groep, dat hebben we eerder gezien. Je moet mènsen beschuldigen, geen groepen. En vergeet niet, elk woord heeft zijn betekenis, ook zwijgen heeft betekenis.”

Kompas

Er is, zegt hij, één vraag, “de grootste vraag” die hij zich altijd stelt, ook over de oorlogen van tegenwoordig; “Hadden we het kunnen weten, hadden we het kunnen zien aankomen? Als je er middenin zit, trek je dan de juiste conclusies? Wat is je kompas?”

Een avond met Rudi Vranckx, lezing, fragmenten uit zijn reportages en interview door Wammes Bos. Donderdag 3 oktober, aula Minderbroedersberg, 20.00 uur, Georganiseerd door Observant en Studium Generale

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)