Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Dan ben ik maar af en toe de excuustruus”

“Dan ben ik maar af en toe de excuustruus”

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Benoemd voor een 2e termijn: rector Rianne Letschert

‘Charmante rector’, ‘boegbeeld’, ‘ambitieus’, ‘puur’. De media waren de afgelopen weken bijzonder scheutig met complimenten in hun artikelen over Topvrouw van het Jaar 2019 Rianne Letschert. De Maastrichtse rector zelf relativeert: “Ik ben geen super woman, ook ik maak fouten.” En ze wordt weleens “pissig”, bijvoorbeeld als ze het verwijt krijgt dat ze de macht naar zich toetrekt. “Iedereen die mij kent, weet dat ik zo niet in elkaar zit.”

Het is een paar dagen na haar uitverkiezing tot Topvrouw van het Jaar 2019. Ze is “overdonderd” door alle media-aandacht, de vele felicitaties en bossen bloemen. “Hoe ik de prijs taxeer?” Ze is heel even stil. “Eigenlijk is het heel triest dat we een verkiezing nodig hebben om vrouwelijk leiderschap in het zonnetje te zetten. Ik mag hopen dat over vijftien-twintig jaar, als mijn dochter Julia van acht de arbeidsmarkt op gaat, dit niet meer nodig is. Dat vrouwen op topposities dan de norm zijn en het niet draait omdat ene rolmodel op eenzame hoogte. Ik hoop dat Julia dan lacht om dat haar moeder ooit een ‘suffe vrouwenprijs’ won.”

Balanstrutje

Toch heeft ze (het was het derde achtereenvolgende jaar dat de organisatie haar benaderde) zichzelf uiteindelijk heel bewust genomineerd voor de titel. “Ik zit in een omgeving die door mannen gedomineerd wordt en zie hoe bijzonder het is als je daar doorheen kunt breken. We hebben slechts drie vrouwelijke rectoren aan de Nederlandse universiteiten en drie vrouwelijke voorzitters. Als je het filmpje ziet dat de organisatie van het Maastrichtse cortège maakte tijdens de opening van het academisch jaar, dan zie je - ze zoemden expres in op de schoenen - maar heel weinig hoge hakken. Kijk, het is niet mijn ambitie in het leven om in de schijnwerpers te staan, maar nu dacht ik: ik doe het, ik kan zo laten zien wat ik kan. Dan ben ik maar af en toe de excuustruus, maar wel in de hoop dat het beeld echt gaat kantelen: meer vrouwen in hoge functies en een andere toon in het debat over werkende vrouwen. Wie parttime werkt is geen ‘balanstrutje’, dat vind ik zo denigrerend. Iedereen wil toch balans in zijn leven? En al die keuzes? Daar mag meer begrip voor komen, het is vaak knap ingewikkeld om een baan en een gezin te combineren.” Ze spreekt uit ervaring, werkt meer dan tachtig uur per week, is regelmatig op reis (de afgelopen dagen zat Letschert in Japan voor het Science and Technology Forum) heeft een zoon (12) en een dochter (8), en prijst zich gelukkig met een thuisfront - man en ouders en vrienden -  dat heel veel opvangt.

De uitverkiezing biedt haar ook een kans om te laten zien dat een vrouw aan de top “zichzelf kan blijven”, “geen haar op de tanden hoeft te hebben”, niet altijd een tien hoeft te halen, “met af en toe een zeven kun je ook rector worden”, en zich “kwetsbaar” mag en kan opstellen. “Soms weet je van onderwerpen nog (te) weinig en moet je een inhaalslag maken. Het is belangrijk om daarvoor uit te komen en mensen te zoeken die er meer van weten. Je stelt je dan in de ogen van sommigen kwetsbaar op, maar ik vind dit een vorm van goed leiderschap.”

Getalenteerde dames

Meer vrouwen in hoge functies. Dan gaat het, kijkend naar de Universiteit Maastricht, uiteraard om meer vrouwelijke hoogleraren. “Als in 2020, aan het einde van mijn eerste termijn, niet 30 procent vrouw is, ga ik op een paar faculteiten een vrouwenquotum invoeren.” Met name de School of Business and Economics (SBE) en de faculteit Health Medicine and Life sciences (FHML) blijven achter, terwijl “daar veel getalenteerde dames in de pijplijn zitten”.

Maar wie bepaalt eigenlijk of er zo’n quotum komt? Letschert heeft het over “ik”, maar is dat wel de rector? Ze lacht uitbundig: “Dat moet ik even checken, maar als college van bestuur mogen we best veel.” Dan serieus: “Zoiets gebeurt altijd in overleg met de medezeggenschap en faculteit, maar Peter (Møllgaard, decaan SBE, red.) wil dit ook. Ze zijn daar al stappen aan het zetten.”

Frisse inzichten

Alleen meer vrouwelijke hoogleraren is niet genoeg, benadrukt de rector, “het moet breder: zo zijn bij FHML de meeste directeuren van onderzoekscholen man. Je moet naar de leiding kijken: op beslissende (management)rollen zitten nu nog te vaak mannen.” En, last but not least: “We zijn ook heel erg wit. En dan heb ik het niet per se over een kleurtje, maar in de zin van Nederlands. Wij zijn als UM  internationaal in ons onderwijsaanbod, onderzoek, staf, studenten, dat wil ik ook terugzien in onze leiders. Je wilt de allerbeste. Dat zijn niet per se altijd mensen uit je eigen cultuur of eigen instelling. Kijk naar Martin (Paul, kwam uit Duitsland om aan de UM decaan van FHML te worden en later collegevoorzitter, red.), kijk naar mij (kwam vanuit Tilburg om hier rector te worden, red.), kijk naar Peter, onze decaan van SBE. Die heeft zoveel internationale ervaring, zoveel verfrissende inzichten en andere standpunten. Dat is verrijkend. Ik zeg niet dat we alles wat hij oppert ook gaan doen, maar ik wil ramen opengooien, met behoud van het goede, dat is heel belangrijk.”

Geen coup!

De rector hamert op fatsoenlijke benoemingsprocedures, transparant, eerlijk, en open voor mensen van binnen én buiten de UM. Net deze weken doet de nieuwe procedure voor de decaansbenoemingen in de universiteitsraad veel stof opwaaien. Er gaan stemmen op dat het college wel héél veel macht naar zich toetrekt nu voortaan niet alleen de rector maar het hele college zitting zal nemen in de benoemingsadviescommissie (BAC). Fel: “Het is logisch dat het college van bestuur ermee bezig is, wij zijn eindverantwoordelijk, wij moeten een topmanagementlaag neerzetten en zorgen dat de UM goed gerund wordt. Ik vind het een beetje flauw om dit als machtspolitiek te bestempelen. Dit is niet top down, dit is geen coup, dit is niet centralistisch, je kunt wel alles negatief framen, godsamme. Het raakt me, iedereen die mij kent weet dat ik zo niet in elkaar zit!”

“Ik word er een beetje pissig van. Als ik iedereen zou willen overrulen had ik het beter bij het oude kunnen laten, toen kon het college heel makkelijk in laatste instantie de voorgedragen kandidaat afschieten. Dan kan nu met goed fatsoen niet meer, nu we met zijn drieën in de BAC zitten. Met alle respect, dit is veel transparanter en democratischer, kijk maar naar de rol van de faculteitsraad (die mag voortaan twee kandidaten voor de BAC voordragen, red.) die is veel groter.” Daar wordt verschillend over gedacht. In de oude regeling mocht de raad weliswaar niemand voordragen, maar moest de F-raad gehoord worden over de kandidaat “op een zodanig tijdstip dat het overleg van wezenlijke invloed kan zijn op de besluitvorming”. Deze zinssnede staat niet in de nieuwe procedure, maar zegt Letschert: “Hij blijft in het BBRUM (Bestuurs- en beheersreglement UM, red.) staan.” Kortom: hij is nog steeds geldig.

Dan is er nog het feit dat er nadrukkelijk ook buiten de UM naar een decaan wordt gezocht. Eveneens een gevoelig punt voor de U-raad. “Ik ga echt geen decaan zoeken die de faculteit niet bevalt. Maar het is ook niet zo dat de faculteiten volop bezig zijn met het opleiden van hun toekomstige leiders. Er staat geen batterij mensen klaar om die zware taak op zich te nemen. Ik moet mijn rol daarin pakken.”

Minachting

Nog een laatste opmerking hierover: “Ik vind deze hele coup-gedachte ook een blijk van een minachting voor de andere leden van de BAC. Alsof de wetenschappers, OBP’ers (ondersteunend en beheerspersoneel, red.) en studenten zich niet tegen mij teweer durven stellen en me alleen naar de mond praten. Sorry, maar dat heb ik in de afgelopen drie jaar nog nooit meegemaakt. Integendeel.”

Rianne Letschert wenst geen jaknikkers om zich heen, zegt ze. “Ik heb tegen de directeuren op de Berg meteen gezegd dat ze kritisch moeten zijn. Ook binnen het college hebben we stevige discussies. Nick (Bos, vicevoorzitter, red.) en ik kunnen heerlijk botsen op inhoud, maar altijd vanuit veiligheid en een goede verstandhouding. De decanen heb ik na mijn herbenoeming uitgenodigd voor een etentje. Ik wil met jullie intervisie doen, heb ik gezegd. Ik wil de positieve kanten horen, ook de negatieve, daar leer ik van. Het was een bijzondere avond. Ik houd er niet van om ergens omheen te draaien. Fouten maken mag, dat doe ik ook. Ik heb bijvoorbeeld in mijn begintijd als rector te vaak ‘ja’ gezegd op allerlei verzoeken. Ik heb geleerd selectiever te zijn. En natuurlijk ben ik het niet altijd eens met de kritiek, maar dat hoeft ook niet. Zolang we elkaar maar met argumenten proberen te overtuigen.”

Spannende dingen

“Jullie gaan spannende dingen met mij beleven”, zei ze in haar allereerste interview met Observant, vlak voor haar aantreden in 2016. Ze grinnikt. “Spannend” was niet misschien niet het juiste woord, vindt ze nu. Maar ze heeft zeker niet stil gezeten.

Zo is het woord ‘diversiteit’ binnen de UM inmiddels een begrip, niet in de laatste plaats door de komst van een diversity officer, verschillende diversiteitsevenementen en -projecten. “Laatst zei een mannelijke medewerker tegen mij: ‘Sinds jij er bent praten we bij de koffie over diversiteit.’ Een groter compliment kun je mij niet maken, dan is het thema echt opgepikt. Er zijn er ook die zeggen: ‘O jij, met je diversiteit.’ Ja, dat durven ze tegen me te zeggen. Ze zijn het er misschien niet helemaal mee eens, maar ook bij hen is het doorgedrongen.” 

#MeToo

Ook voor #MeToo is sinds haar aantreden meer aandacht. “Ik praat er veel over en dat vergroot het bewustzijn. Ik sta voor zero tolerance. Het is een moeilijk thema: hoe vind je bewijs? Hoe bescherm je alle partijen die hierin geraakt kunnen worden? Hoe zorgen we voor een veilige werkomgeving waarin omstanders niet meer wegkijken, maar hun verantwoordelijkheid nemen?” Het aantal meldingen neemt nog steeds toe. “We hadden gehoopt dat door de aanstelling van de ombudsman de druk op de vertrouwenspersoon zou verminderen. Maar dat is niet zo. Een extern bureau onderzoekt nu onze procedures en kijkt naar de capaciteit. Je kunt het niet maken om mensen op te roepen zich te melden, en ze dan vervolgens op een wachtlijst te zetten.”

Eilandje

De tijd dat faculteiten en ook servicecentra op hun eigen eilandje zaten, is grotendeels voorbij, concludeert de rector.  Er wordt samengewerkt – “in de nieuwe bachelor Global Studies werken alle faculteiten samen, dat is iets om trots op te zijn”-  en er is een groter besef dat “we een geheel vormen. Dat we met elkaar samen verantwoordelijk zijn. Als we gezamenlijk afspreken dat we een bepaalde studenteninstroom willen houden - dat heeft direct gevolgen voor onze financiering - en een faculteit doet niet mee, dan hebben we daar allemaal last van. Hetzelfde gaat op als een hoogleraar wegens mogelijke belangenverstrengeling in de krant komt, dat schaadt iedereen. Ook al heb je je zaken nog zo goed op orde, jij bent toch van de UM.”

Toekomst

De toekomst? Die bomvolle agenda en tachtig-urige werkweek blijven voorlopig, zoveel is duidelijk als de rector van wal steekt en het ene na het andere voornemen en plan de revue passeert. Enthousiast: “We zijn echt stappen aan het zetten op HR-gebied. We hebben nu een transparant loopbaantraject voor jonge, talentvolle onderzoekers, met heldere criteria en een transparante procedure. Zowel de U-raad als het Lokaal Overleg (verzamelde vakbonden, red.) zijn enthousiast.”

Verder gaat ze door met de lobby in Den Haag die ze dit voorjaar namens de drie jonge universiteiten is gestart – tegen het rapport Van Rijn, voor diversiteit, voor internationalisering. “Ik ben er niet voor opgeleid, ik heb er nog niet alles uit kunnen halen. Ik zou liegen als ik zou zeggen dat het wel zo was. Maar ik kan relaties opbouwen door open te zijn, dat is mijn stijl.”

In april-mei 2020 komt een nieuwe onderwijsvisie naar buiten, voortbouwend op het Edview-project dat het probleemgestuurd onderwijs aan de UM onder loep nam. “Dat is echt groot, het gaat over de hele universiteit.” Daarnaast wil ze de werving van onderzoeksubsidies verbeteren, probeert ze Data Science (“alles wat we in huis hebben”) samen met voorzitter Martin Paul op de landelijke en Europese kaart zetten, en komt er een nieuw plan voor de interne communicatie aan: “Marketing en Communicatie (M&C) zit sinds kort in mijn portefeuille. Ik vind het belangrijk dat zaken die hier gebeuren, ook op de werkvloer belanden. Een nieuwsbrief werkt niet, dus we gaan het anders doen. Eigenlijk is iedereen verantwoordelijk voor interne communicatie, niet alleen het college of het hoofd M&C.”

H-index

En dan is er haar nationale project, een nieuw waardering- en beloningssysteem voor wetenschappers, dat ze namens de verenigde universiteiten (VSNU) met de rector van Eindhoven gaat aanpakken. Het moet straks bij beoordelingen niet meer alleen gaan om impactfactoren en h-indexen, maar ook om de maatschappelijke impact van het onderzoek en de onderwijsprestaties van betrokkene. “Dit project kan potentieel veel impact hebben, maar met een beleidsnotitie komen we er niet. Hiervoor is een cultuurverandering nodig, daar maak ik me graag hard voor.”

In bed en bad

Een paar tweets per dag - altijd lovend als het om studenten en medewerkers gaat, vaak kritisch over politiek Den Haag -, voor minder doet de rector het niet. “Twitter kost niet veel tijd. Ik twitter op de wc, in bed, bad of lopend van de ene vergadering naar de andere. Alleen op verloren momenten. Het is het minst tijdrovende sociale medium. Ik krijg veel bijval uit mijn achterban en het helpt ook in politiek Den Haag, zij weten waar ik sta en waar ik te vinden ben.”

En nee, haar drijfveer is nooit media-aandacht, ook niet bij de verkiezing van Topvrouw van het Jaar. “Ik doe het omdat het effectief is. Het gaat niet om mij.”

 

 

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)