Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Hoe ziet lichaamstaal eruit in de hersenen?

Hoe ziet lichaamstaal eruit in de hersenen?

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Iemand komt met grote passen op je af lopen, wenkbrauwen gefronst, mond samengeknepen, schouders breed en naar voren gebogen. ‘Oei, die is boos’, denkt nu vrijwel iedereen. Maar hoe weten we dat? Prof. Beatrice de Gelder houdt zich al jaren bezig met alles wat we zeggen zonder te praten: lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen. Met de ERC Synergy Grant (8,7 miljoen euro) die ze onlangs – samen met collega’s in Leuven en Tübingen – kreeg, wil ze nu een computermodel maken van alles wat er in onze hersenen gebeurt bij het herkennen van lichaamstaal.

Lichaamstaal functioneert eigenlijk zonder dat we het door hebben. We herkennen dagelijks honderden kleine universele menselijke bewegingen en interpreteren die (meestal) op de juiste manier. Zelfs als die beweging niet door een mens gemaakt wordt. “Ik was laatst op een robotconferentie”, vertelt De Gelder. “Wanneer de robot zijn hand uitsteekt, moet iedereen glimlachen omdat we het herkennen als een menselijke beweging.” Pas wanneer het mis gaat, valt het op. “Dan denken we intuïtief: dit klopt niet. Maar wat maakt dat het volgens ons niet klopt? Stak de robot zijn arm te snel uit of juist te langzaam, niet vloeiend genoeg, met de arm verkeerd gedraaid?”

Dat is waar De Gelder achter wil komen. “We willen het ABC van menselijke bewegingen maken. Zijn er bijvoorbeeld speciale verwerkingssystemen in de hersenen voor lichaamstaal? Dat zou best kunnen, gezien het belang ervan.”

Want lichaamstaal heeft een overlevingsfunctie, niet alleen bij dieren, maar ook bij ons. “Als iemand agressie uitstraalt, is het belangrijk om dat op te merken, zelfs al is dat niet bewust. We reageren veel sneller en specifieker dan we zelf door hebben op lichaamstaal.”

Toch wordt het als vakgebied niet altijd serieus genomen. “Men vindt lichaamstaal triviaal, het is iets wat zo vanzelf gaat, daar valt niet veel aan te begrijpen. Taal lijkt interessanter, maar dat is iets wat alleen mensen hebben. Dan blijf je in een wel heel klein hoekje van de wereld. Ook al richt ons onderzoek zich op mensen, we kunnen veel leren van onderzoek naar lichaamstaal bij dieren. Ook ga je voorbij aan de enorme complexiteit van lichaamstaal.”

De wetenschap kan de laatste jaren dankzij uitvindingen als fMRI steeds preciezer activiteit in de hersenen lokaliseren. Maar bij lichaamstaal zitten daar nog wat haken en ogen aan. “Het probleem zit ‘m in de enorme vrijheid van bewegingen die mensen hebben. Bedenk eens op hoeveel manieren alleen al een hand kan bewegen. Het herkennen van een object is relatief simpel, maar bij het herkennen van een menselijke beweging komt heel wat meer kijken, dan is er activiteit in meerdere delen van de hersenen. Er zijn veel verschillende patronen die we kunnen volgen. De bedoeling is dat we echt de diepte in gaan, op zoek naar alle factoren die een rol kunnen spelen bij lichaamstaal.”

De Gelder wil eerst het visuele systeem in kaart brengen: alles wat we zien. “Met behulp van videomateriaal gaan we avatars ontwikkelen die de bewegingen gaan uitvoeren. Het voordeel daarvan is dat we volledige controle over de bewegingen hebben.” Laat je de proefpersonen naar echte mensen kijken, dan weet je niet zeker of een andere factor – bijvoorbeeld een onbewust opgetrokken wenkbrauw – een rol speelt bij de verwerking in de hersenen. “En echte mensen kunnen bepaalde bewegingen niet maken, zoals een handdruk met een omgedraaide arm. Hadden we de techniek van virtual reality niet gehad, dan kon dit onderzoek niet plaatsvinden.”

De proefpersonen gaan naar die avatars kijken terwijl ze in de scanner liggen. “Dan kunnen we zien: hoe gaan de hersenen hiermee om? Hoe wordt er met dat beeld van die beweging omgegaan?” Van daaruit kan het onderzoek verder gaan. “We zien een persoon bewegen, maar we horen ook van alles. Hoe zit het met het auditieve systeem? Daar weten we ook niets van.”

Wie is Beatrice de Gelder?

Beatrice de Gelder (1944), emeritus-hoogleraar cognitieve neurowetenschap, studeerde zowel psychologie als filosofie. Na het afronden van haar proefschrift in aan de Katholieke Universiteit Leuven, doceerde ze wetenschapsfilosofie in Leiden en later Tilburg. Halverwege de jaren negentig besloot ze haar aandacht te richten op cognitieve neurowetenschap.   Ze was directeur van het Cognitive and Affective Neuroscience Laboratory van de universiteit van Tilburg en senior onderzoeker bij het Martinos Center for Biomedical Imaging aan Harvard Medical School. In 2012 kwam ze naar Maastricht, waar ze het Brain and Emotion Laboratory leidt.

Haar onderzoek richt zich vooral op gezichtsblindheid (mensen die geen gezichten kunnen herkennen of onthouden) en emoties en lichaamstaal. Ze ontving zeven keer eerder een onderzoeksbeurs, waaronder een ERC grant in 2012 voor een studie naar de culturele verschillen in emotionele lichaamsexpressie.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)