Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Waarom is de zilverrug de baas?

Waarom is de zilverrug de baas?

Photographer:Fotograaf: Gaiazoo

Groepsgedrag en leiderschap: workshop Beyond Monkey Business in dierentuin Gaiazoo

De 44e Dies Natalis, die vrijdag 31 januari in de Sint Janskerk plaatsvindt, draait om academisch leiderschap. Wat maakt iemand tot een goede leider? Befehl ist Befehl, type aap op de rots? Of de manager die het overlaat aan de werkvloer en bijspringt als het nodig is? Tijdens de workshop Beyond Monkey Business van UMIO trokken tien deelnemers in het najaar de dierentuin in – “zo lang heb ik nog nooit naar parkieten gekeken”. Hoofdvraag: wat kunnnen mensen leren van dieren? Bijkomstigheid: “Misschien ga je dierlijke elementen ontdekken bij je collega.”

A <------------> 

B >-----------<

“Welke lijn is langer? A of B?”, luidt de vraag. “Dat is ‘n bekende, allebei even lang!” klinkt het al na een paar seconden in een vergaderzaal van de Kerkraadse dierentuin GaiaZoo. “Fout!” grinnikt Martin Lammers, voormalig HR-directeur van de Universiteit Maastricht en nu projectmanager bij UMIO, de educatieve tak van de School of Business and Economics voor professionals. Hij heeft van de zogeheten Müller-Lyer illusie een strikvraag gemaakt. Op een donderdagmiddag in het najaar geeft hij samen met UM-docent en bioloog Roy Erkens een workshop over groepsgedrag en leiderschap.
Wat Lammers aan de deelnemers duidelijk wil maken is dat we “in patronen” denken, “je meent het antwoord al te weten”. Maar kijk eens goed, wil hij zeggen, “kijk onbevooroordeeld”.

Makkelijker gezegd dan gedaan, zucht een van de deelnemers. Het is een gemêleerd gezelschap; de een is zelfstandig ondernemer en wil weten hoe hij zijn werknemers beter kan aansturen, een ander is teamleider in het onderwijs en worstelt met oude vastgeroeste gewoonten bij haar mensen. Weer twee anderen hopen iets op te steken voor hun baan bij pensioenfonds ABP. Waar ze vandaag in elk geval achterkomen: door dieren te observeren leer je te reflecteren op je eigen organisatie en op je eigen rol.

Dominant paartje
Lammers en Erkens kunnen opgelucht ademhalen. De wilde honden laten zich zien én bewegen, want tijdens eerdere workshops was er maar weinig dynamiek te bespeuren, zegt Erkens, opgeleid tot gedragsbioloog. Als student keek hij tweehonderd uur naar een bak met hommels. “Iedere twee minuten turfde ik hoe ze zich gedroegen. Ik wilde weten hoe ze hun nesten op temperatuur houden.” Uiteindelijk heeft Erkens zijn focus verlegd naar planten. “Bij planten weet je in elk geval zeker dat ze blijven staan. Dieren bewegen, verstoppen zich.” De otter bijvoorbeeld, blijkt even later tijdens de wandeling in de dierentuin. “Een otter is een solitair levend beest. We zijn er tijdens onze eerste workshops naartoe gegaan, maar hij zat altijd verstopt.” En laat het beest vandaag eens in een andere bui zijn. We mogen er zelfs in het voorbijgaan twee aanschouwen. “Waarschijnlijk omdat het rustig is in het park”, gokt Erkens.

In koppels observeren de deelnemers de wilde honden. De een noemt wat hij ziet, de ander schrijft op, om even later van rol te wisselen. “De beesten zoeken elkaar op, lopen achter elkaar aan, het lijkt wel de polonaise.” Dan klinkt er geluid. “Huh? Waarom doen ze dat? Omdat ze eten krijgen?”, klinkt het vragend. “Het is lastig om niet meteen te interpreteren”, zegt Erkens, “probeer het zo neutraal mogelijk op te schrijven.” Anderhalf uur later – als ook de parkieten (groep dieren zonder centrale leiding) en de gorilla’s (één baas) zijn bezocht  – brainstormt het gezelschap door in de vergaderruimte. Hoe zit het nu met die wilde honden? Ja, het zijn groepsdieren, maar wie is de baas? Dat was niet duidelijk. Erkens: “Ze worden geleid door een dominant paartje : één man staan bovenaan de hiërarchie van de mannen, één vrouw boven haar seksegenoten. Zij bepalen wat er gaat gebeuren.”  

Kwetsbaar
In de gorillafamilie is de zilverrug overduidelijk de baas. Hij is de grootste en zwaarste. Met zijn 29 jaar is hij overigens niet de oudste, dat is een vrouwtje van 46, maar zij trekt zich liever terug, “zij heeft geen zin in de drukte van de pubers om haar heen”, vertelt de verzorgster terwijl ze wortels en andere groenten naar de beesten gooit. De pubers: dat zijn de jongere en speelse apen. De grote baas verroert zich niet. Erkens, aan het gezelschap: “Waarom is de zilverrug de baas? Omdat hij zo sterk is? Is iedereen bang voor ‘m?” “Hij beschermt ze juist”, luidt niet veel later het goede antwoord. De gorillafamilie is een stabiele hechte groep met één dominante man.

Lammers: “Dat is het traditionele patroon zoals we dat ook uit de kerk en het leger kennen. We zien het ook nog geregeld terug in het bedrijfsleven, soms werkt het, is het zelfs noodzaak. Ik werkte als HRM-manager bij een callcenter; dat moest je runnen als een leger, als een fabriek. Dat betekent niet dat je niet aardig moet zijn, maar de structuren moeten duidelijk zijn. Bij kenniswerkers hoef je dat niet te proberen. Zij werken juist heel autonoom; autoritaire leiding pakt averechts uit. Als teamleider van kenniswerkers moet je je open stellen en ook van hen willen leren. Hoe? Heb lef en stel je kwetsbaar op. Je krachtigste instrument is een ander om hulp vragen, om toe te geven dat je aan iets twijfelt of niet zo lekker in je vel zit, en wees empathisch, vraag hoe het met de ander gaat.”

“Dat moet je durven, je zo kwetsbaar opstellen”, klinkt het. Lammers: “Waar hangt dat vanaf? Stel: jij komt aan mij, de baas, vertellen dat je een beetje depressief bent. En dan kijk ik op mijn horloge en mompel ongeïntereseerd ‘ja ja’. Dan snap ik heel goed dat jij rechtsomkeert maakt. Het is belangrijk om een veilige sfeer te creëren, dat je luistert en openstaat. En natuurlijk, soms moeten ook vervelende dingen worden besproken. Maar dat gaat makkelijker als de sfeer goed is.”

Truc
Een bruikbare tip van Lammers bij sollicitatiegesprekken: “Als je een sollicitant binnenkrijgt, scan je die van top tot teen en heb je meteen je oordeel klaar. Mijn truc: schrijf je eerste oordeel op en leg het papiertje aan de kant. Daarna ga je opnieuw kijken en luisteren naar de persoon en kom je wellicht tot een heel andere conclusie.”
Erkens: “We hadden ooit een student bij het Science Programma die slechte cijfers had gehaald in vergelijking met zijn cijfers van de middelbare school. Wij dachten: ‘Oké, hij redt ’t niet, hij is niet klaar voor de universiteit’. Wat bleek? Zijn ouders waren onlangs gescheiden. Als je er niet naar vraagt, blijf je dus in je eigen oordeel hangen.”

Bovendien, sluit Lammers de middag af, is het van het grootste belang dat jouw gedrag aansluit op de omgeving. Verandert die, dan moet je je aanpassen. Veranderen is belangrijk om te overleven. Wat zeg je als leider tegen je werknemers als je verandering wil? ‘Dames en heren, we doen het niet goed?’ Nee, dat is negatief, daarmee schop je ze tegen het zere been. Frame het anders: ‘Dames en heren, dingen veranderen om ons heen, dus we moeten iets anders.’”

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)