Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Een profeet die in eigen land niet werd geëerd

 Een profeet die in eigen land niet werd geëerd

Photographer:Fotograaf: Philip Driessen

In Memoriam Geert Hofstede (1928-2020)

Geert Hofstede is niet meer onder ons. Hij stierf woensdag 12 februari op 91-jarige leeftijd in zijn woonplaats Ede. De emeritus-hoogleraar van de Universiteit Maastricht stond jarenlang bekend als ‘de meest geciteerde econoom in Nederland’. Bizar. Zo Hofstede iets niét was, was het econoom. Hij keek meewarig neer op het idee van de mens als individu dat bestendig zijn – ja, vooral zijn – nut maximaliseert, hooguit gehinderd door incomplete kennis van de markt. Hofstede heeft de hele wereld bereisd, maar is nooit zo’n homo economicus tegengekomen. Hij stelde het primaat van het groepslidmaatschap. Hoe vaak heb ik tijdens blokopeningen niet de frase ‘…that distinguishes the members of one group from others’ mogen uitspreken bij de behandeling van zijn beroemde Culture’s consequences uit 1980?

Buitenstaander

Aan de School of Business and Economics (toen nog Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde, FdEWB) was Hofstede echter een buitenstaander. Hij deed onderzoek naar internationale cultuurverschillen en hun effect op motivatie, leiderschap en besluitvorming in organisaties. Maar hij was vooral ook binnengehaald om de studierichting Internationaal Management (IM) op te zetten, want aan de Tongersestraat groeide het besef dat de faculteit alleen een economisch succes kon worden door toevoeging van het adjectief international. Een moeizame onderneming, bleek al gauw. Voor de Rijksuniversiteit Limburg (RL) was het buitenland in de jaren tachtig vooral de Euregio Maas-Rijn; dankzij de politiek was daar veel te halen. Dat leidde tot smalende opmerkingen onder stafleden: die IM-studenten moesten dan zeker stage lopen in de tuin van decaan Franz Palm? Die woonde immers in Eupen, een Duitssprekende stad in Franstalig België. Dat vooruitzicht trok de eerste lichting IM’ers evenmin. Maastrichtse studenten dachten toen ook al in termen van Sydney en Singapore, niet Luik en Aken. Het waanzinnige succes van opvolger International Business kwam pas in de jaren negentig, toen de horizon werd verlegd.

Botsende karakters

En dan was er ook nog iets met botsende karakters op de Maastrichtse werkvloer. Hofstede en universitaire bestuurders, je kan er een boek over schrijven. Een LinkedIn-gebruiker reageerde op het nieuws van Hofstedes overlijden met een variant op een uitspraak van de apostel Paulus: “He didn’t suffer fools gladly”.

In Maastricht was Geert Hofstede hoogleraar Organizational anthropology and international management. Maar bij de antropologen stond hij ook aan de kantlijn. Hij verrichtte niet kwalitatief onderzoek, zoals antropologen doen, maar kwantitatief onderzoek ─ en dat op een niet kinderachtige schaal! Zijn doorbraakstudie steunde op de uitkomsten van zo’n 117 duizend enquêtes, afgenomen bij IBM-werknemers in 50 landen; Hofstede was personeelsmanager bij deze Amerikaanse computergigant. Daaruit kwamen vier (later zes) nationale cultuurdimensies tevoorschijn, die tienduizenden afgestudeerden over de hele wereld nog steeds kunnen dromen. Het pakket blijft een machtig instrument, met de dimensies Individualisme-Collectivisme en Machtafstand als de twee krachtpatsers. Maar er is altijd stevige kritiek geweest. Je kan je inderdaad afvragen hoeveel cultuur je kunt meten. Je kan je verder afvragen of je een en dezelfde liniaal (Hofstedes vragenlijst) langs bijvoorbeeld de Japanse en Costa Ricaanse cultuur kunt leggen. Hebben de mensen daar dezelfde associatie bij een woord als ‘onzekerheid’ of ‘gelijkheid’? Hofstedes werk heeft vooral in de consultancypraktijk en op business schools velen de ogen geopend voor de gevaren en zegeningen van culturele diversiteit in winstzoekende organisaties. Geen geringe prestatie. Gaandeweg hebben zich daar ook andere cultuuronderzoekers gemeld, met hun eigen dimensies op hun laptopje, maar Geert Hofstede bleef en blijft de chef.

Managementgoeroe

Na zijn vertrek uit Maastricht werd hij nog beroemder dan hij al was. Het ene na het andere eredoctoraat werd hem aangeboden. Hij steeg hoog op de internationale ranglijst van managementgoeroes. Daarbij bleef hij jammer genoeg de spreekwoordelijke profeet die in eigen land niet wordt geëerd, want kop boven maaiveld – typisch Nederlandse cultuur. Dat geldt ook voor Maastricht. Aan de SBE is er vandaag vrijwel geen bedrijfskundige die cross-cultureel onderzoek verricht. Ze zijn allemaal op zoek naar universele gedragsmodellen, waarin landsgrenzen geen rol spelen. Spijtig is dat, want velen associëren Maastricht nog altijd met Hofstede en andersom.

Hofstede geloofde in de kracht van groepen en gemeenschappen, maar hij was zelf, als wetenschapper, een buitenstaander, een Einzelgänger. In de woorden van zijn echtgenote Maaike, uitgesproken in een documentaire: ‘a self-contained person’. Hij stelde zijn hoop op de mensheid, die door besef en acceptatie van cultuurverschillen kan overleven, maar buiten werktijd was ‘familie’ Geerts brandpunt van genegenheid. Zelden zo’n overtuigde family man mogen ontmoeten. Ik denk wel eens: wat hij het meest in mij, zijn promovendus, waardeerde was dat ik een groot gezin had. Vier kinderen, net als hijzelf. Hij vergat nooit voor alle vier een cadeautje mee te nemen als hij na weer een verre reis bij ons op bezoek kwam. Een stopwatch. Een landenpuzzel. Altijd leuk, altijd leerzaam. “Pap, wanneer komt de kale professor weer?”

Ad van Iterson, oud-universitair hoofddocent SBE

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)