Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Geld aannemen van bedrijven, en toch geloofwaardig blijven

Geld aannemen van bedrijven, en toch geloofwaardig blijven

Photographer:Fotograaf:

Loraine Bodewes

Serie wetenschappelijke integriteit: deel 3

Je onderzoekt in opdracht van een bedrijf of een drankje energie geeft. De uitkomsten laten er geen twijfel over bestaan: er is geen verband tussen het drankje en de energiehuishouding. Je schat de kans op vervolgopdrachten echter hoog in. Pas je de formuleringen in het vakartikel aan om in de race te blijven?

Nog niet zo lang geleden mocht Remco Havermans, bijzonder hoogleraar Jeugd, voeding en gezondheid, een voltreffer noteren: hij ontving een kleine 100 duizend euro van de Alpro Foundation, een platform dat wetenschappelijk onderzoek financiert naar plantaardige voeding. Het is gelieerd aan het gelijknamige bedrijf, dat zuivelvervangers op de markt brengt zoals sojamelk. 

Het geval wil dat Havermans, verbonden aan het University College Venlo, al een onderzoek in de steigers had staan, dat naadloos aansloot bij de doelstellingen van de foundation. Eén daarvan luidt: mensen motiveren om plantaardig te eten. En dat is ook wat Havermans’ studie behelst: adolescenten warm maken voor fruit, groente, zaden en noten. En wel via sociale media, voornamelijk Instagram, omdat dit platform populair is onder jongeren.

Open einde

De UM-onderzoeker werd uitgenodigd voor een gesprek. Of eigenlijk: voor een discussie met voedingswetenschappers in vaste dienst. “Je zou misschien verwachten dat ze mijn onderzoeksvoorstel meer zouden toesnijden op Alpro-producten, maar dat is niet gebeurd. De studie moest vooral haalbaar zijn en iets concreets opleveren.”

Er is toen een gedetailleerd tijdpad afgesproken, inclusief de deadline voor het eerste concept-artikel, en regelmatig overleg. “Dat laatste gebeurt ook als je overheidssubsidie van ZonMW krijgt. Het verschil is dat je nu een contract tekent. Waar ook expliciet in staat dat de bevindingen in een vakblad belanden, ongeacht de strekking. En dat de onderzoeker bepaalt wat er wordt gepubliceerd, en in welke bewoordingen.”

Havermans zou, vooropgesteld dat er nog vervolgopdrachten in het vat zitten, niet weten hoe hij zich daarvoor het best in de kijker zou kunnen spelen, met welke uitkomsten hij Alpro het meest zou behagen. “Als sociale media ongeschikt blijken om tieners een zetje in de rug te geven, dan is dat evengoed een zinvol resultaat.”

Kan hij zich wel voorstellen dat onderzoekers, om extra geld uit het vuur slepen, negatieve uitkomsten zo verwoorden dat ze beter te pruimen zijn? “Misschien door een open einde te formuleren in de slotbeschouwing, maar daar heeft eigenlijk niemand wat aan. Waarschijnlijk blijkt in de vervolgstudie dat het drankje, zoals genoemd in het dilemma, weer niets doet.”

Geloofwaardig

Het is voor het eerst dat hij onderzoek doet met geld van het bedrijfsleven. Wel heeft hij eerder met een commerciële partij om de tafel gezeten, maar tot een samenwerking is het nooit gekomen. “Ik kan daar niet te veel over zeggen, maar de vraag was of ik het product wilde keuren en aanprijzen. Ik heb toen duidelijk gemaakt dat ik de uitkomst van een studie niet van tevoren kan bepalen. Toen heb ik niets meer vernomen.”

Commercieel onderzoek is onder collega’s vaak onderwerp van discussie. Het wordt van overheidswege aangemoedigd, zegt Havermans, en tegelijk riekt het bij het brede publiek al snel naar ‘wij van wc-eend adviseren wc-eend’. “De scepsis is niet onterecht, want ook uit onderzoek blijkt dat opvallend veel gesponsorde studies gunstiger uitpakken voor de opdrachtgever. Dat gebeurt niet altijd met voorbedachte rade, maar ook onbewust. Het zit ‘m dan in de vele, kleine beslissingen die je maakt bij de opzet, de uitvoering, het analyseplan, noem maar op. Als die allemaal gekleurd zijn, beïnvloedt dat het eindresultaat.”

In de discussies met collega’s draait het dan ook om de vraag: hoe behoud je je academische onafhankelijkheid als je betaald wordt door commerciële partijen? En hoe blijf je geloofwaardig? “Als bijzonder hoogleraar krijg ik daar ook opmerkingen over. ‘Jij bent niet onafhankelijk, want een consortium van bedrijven betaalt jouw salaris.’ Dat zijn onder meer Scelta Mushrooms, de telersvereniging ZON en BASF Vegetable Seeds (zaadveredeling). En ja, ze steken er aardig wat geld in, maar ze bepalen niet wat ik onderzoek, alleen dat het zich afspeelt op het vlak van de bevordering van gezonde eetgewoonten bij jongeren.”

Zes dilemma’s

Samen met het Platform voor Onderzoeksethiek en Integriteit heeft Observant zes dilemma’s opgesteld waarmee wetenschappers te maken kunnen krijgen. Die zullen om de week in Observant verschijnen.

Het Platform voor Onderzoeksethiek en Integriteit, dat in 2018 in het leven is geroepen, heeft zich ten doel gesteld om een gezonde onderzoekscultuur aan de UM te bevorderen. En wel door wetenschappers bewust maken van de valkuilen, en het gesprek erover op gang brengen.

Al langer kunnen promovendi de facultaire vertrouwenspersoon inschakelen bij conflicten met collega’s, net zoals elke onderzoeker dat kan doen bij de UM-vertrouwenspersoon. Raakt het conflict aan wetenschappelijke integriteit, dan volgt een melding bij de Commissie Wetenschappelijke Integriteit. Die onderzoekt sinds 2012 klachten van wetenschappelijk wangedrag. Aanleiding was onder meer de Stapel-affaire, waarin een Tilburgse psychologiehoogleraar Diederik Stapel werd ontmaskerd als fraudeur.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)