Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Opinie: Moeten onze Franse overheersers het nu ook ontgelden?

Opinie: Moeten onze Franse overheersers het nu ook ontgelden? Opinie: Moeten onze Franse overheersers het nu ook ontgelden? Opinie: Moeten onze Franse overheersers het nu ook ontgelden?

Photographer:Fotograaf:

Archief Jacques Claessen

Jacques Claessen, bijzonder hoogleraar herstelrecht, gaat in dit opiniestuk terug in de tijd, naar de periode van de Franse keizer Napoleon Bonaparte en diens broer Lodewijk Napoleon. Vanuit de huidige black lives matter-tijd legt hij een link met andere mensenrechtenschendingen in de Europese geschiedenis. Was Napoleon een held, een schurk of simpelweg een product van zijn tijd? En… moet het beeld van d’Artagnan voor de stadsmuren van Maastricht nu ook verdwijnen?

Het is deze maand 205 jaar geleden dat de slag bij Waterloo, nabij Brussel, plaatsvond.
Op 18 juni 1815 gaat het leger van de Franse keizer Napoleon Bonaparte de strijd aan met een geallieerd leger onder leiding van de Britse hertog van Wellington. Het wordt een veldslag die een prominente plaats zal krijgen in de geschiedenisboeken.

Daar zijn goede redenen voor. Zo is de slag tot het laatste moment bloedstollend spannend. Ook is zij de laatste slag op Europese bodem die op klassieke wijze wordt gevoerd, namelijk als een schaakspel tussen twee grootmeesters die om beurten stukken artillerie, infanterie en cavalerie verplaatsen. Maar bovenal zal de uitkomst ervan bepalend zijn voor ‘de inrichting’ van Europa.

De afloop is bekend. Wellington wint, mede dankzij de Pruisische veldmaarschalk Blücher en de prins van Oranje, zij het dat Wellington vooral zichzelf als de held van Waterloo ziet. De schurk Napoleon verliest – we zouden thans zeggen dat hij die dag zijn Waterloo vindt. Hij wordt wederom – ditmaal voorgoed – verbannen. In 1821 overlijdt Napoleon op St. Helena. In 1840 keert zijn lichaam terug naar Frankrijk, waar het in een praalgraf in de Dôme des Invalides in Parijs zijn laatste rustplaats vindt.

Hoewel in de huidige black lives matter-tijd de pijlen vooral gericht zijn op helden uit het verleden die zich – met de ogen van nu – schuldig hebben gemaakt aan racisme en discriminatie, is het geen grote stap om ook bekende figuren uit de Europese geschiedenis onder de loep te nemen die zich niet schuldig hebben gemaakt aan racisme en discriminatie maar wel aan andere – wat we nu zouden noemen – mensenrechtenschendingen. Napoleon bijvoorbeeld.

Eerlijk is eerlijk: ik ben mijn hele leven al gefascineerd door Napoleon. In zekere zin spreekt hij me aan: als ‘gewoon man’ wist hij het toch maar mooi tot keizer te schoppen. In die zin staat hij symbool voor de moderne tijd, waarin niet reeds bij iemands geboorte vaststaat in welke rol hij of zij zal sterven. Napoleon als self-made man. Bovendien moet ik als jurist erkennen dat de juridische hervormingen die Napoleon in Europa weet door te voeren, ware huzarenstukjes zijn, waarvan de invloed tot op heden merkbaar is.
Zijn successen gingen echter gepaard met grootschalig bloedvergieten. Miljoenen mensen kwamen door zijn imperialisme om het leven. Zijn ‘verdiensten’ raken daarmee in de schaduw van zijn ‘schulden’. Vandaar mijn haat-liefdeverhouding met Napoleon – die voor mij uiteindelijk held noch schurk is, maar een mens, een product van zijn tijd, die onze geschiedenis wezenlijk heeft beïnvloed.

Wanneer ik in Parijs ben, ga ik meestal ook even naar Napoleons graf. Het publiek staat boven, Napoleon ligt beneden. Om zijn graf te kunnen zien, moeten we het hoofd voor hem buigen óf op hem neer kijken. Het is maar hoe je het bekijkt. Fransen zullen hier waarschijnlijk anders over denken dan onder anderen Britten, Duitsers en Nederlanders. Je kunt overigens ook via de trappen afdalen om op gelijk niveau met Napoleon te komen.
Mijn leraar Duits op de middelbare school stelde eens de vraag: ‘Waarom bestaat er wel Napoleon brandy maar geen Hitler brandy?’. Hoewel ik wel degelijk verschillen zie tussen Napoleon en Hitler – zo maakte alleen de laatste zich schuldig aan genocide – snap ik zijn vraag wel. Aan ieder mens zitten twee kanten.

Inmiddels is in eigen land Lodewijk Napoleon in opspraak geraakt. Deze jongere broer van Napoleon werd in 1806 de eerste koning van ons land, totdat Napoleon het Koninkrijk Holland in 1810 bij het Franse keizerrijk voegde. Reden? Napoleon vond dat zijn broer te begaan was met het lot van de Hollanders; hij werd in ons land na verloop van tijd zelfs Lodewijk de Goede genoemd. In het Gelderse Barneveld wilde een lokale stichting recentelijk een standbeeld van Lodewijk Napoleon oprichten. Het idee werd echter al snel afgeschoten. In de black lives matter-tijd blijkt er ook geen ruimte meer te zijn voor personen die in verband kunnen worden gebracht met de onderwerping van óns land.

De lage landen hebben vele overheersers gekend: van de Romeinen via de Spanjaarden tot en met de Duitsers – en een aantal keren ook de Fransen. Evenmin als voor Napoleon is voor de Franse koningen die ons land bezetten, hier te lande ooit een standbeeld opgericht, maar in mijn geboortestad Maastricht staat in het stadspark wel een prachtig en levensgroot standbeeld van Charles de Batz de Castelmore, beter bekend als d’Artagnan. De door Alexandre Dumas in diens roman De drie musketiers geromantiseerde held stierf in 1673 bij het beleg van Maastricht door Lodewijk XIV, de Zonnekoning. Als ‘eerste musketier van de koning’ was het d’Artagnan die het beleg leidde. Is hij nu ook een schurk die van het toneel moet verdwijnen? 

Na de slag bij Waterloo zei Wellington: ‘Het ergste, met uitzondering van een veldslag te verliezen, is een veldslag te winnen’. Winnaars, verliezers, helden, schurken… Uitersten liggen soms dichter bij elkaar dan ons lief is. Laten we met deze relativering in het achterhoofd de standbeelden in ons land bezien.

Jacques Claessen, bijzonder hoogleraar herstelrecht en universitair hoofddocent strafrecht Universiteit Maastricht en bestuurslid Stichting Mens en Strafrecht

Foto's Jacques Claessen:

Bovenaan: Napoleon Bonaparte, daaronder: de overjas en steek van Napoleon

 

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)