Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Eindeloze discussies over bietensap

Eindeloze discussies over bietensap

Is rode bietensap nu wel of niet schadelijk voor sporters?

Voor veel sporters, zeker wielrenners, hoort een bietensapkuurtje bij de voorbereiding op een wedstrijd. Ook het NOC*NSF en de wielerploeg van Belkin zijn enthousiast. Uit meerdere studies, ook aan de UM, blijkt dat het sap de prestaties inderdaad verbetert, zonder schade aan de gezondheid. Toch vindt UM-toxicoloog Theo de Kok het onverantwoord om het sap in zulke hoge, geconcentreerde doses te gebruiken vanwege de onbekende langetermijneffecten.

“Schrik niet van de roze-rode kleur van je urine na het nuttigen van bieten(sap), dat is normaal”, zo waarschuwde het blad Fiets onlangs zijn lezers. “Het spul is zo populair”, zegt toxicoloog Theo de Kok, “dat de urinoirs knalrood kleuren na een wielerwedstrijd. Als je het sap weigert, hoor je er tegenwoordig niet meer bij.”

Dat valt wel mee, zegt Leon Kolenburg, systeembeheerder bij de capgroep bewegingswetenschappen en verzorger bij de amateurploeg Park Hotel Valkenburg Cycling Team – vanaf januari bij het opleidingsteam van Belkin (voorheen Rabobank). “Van dit team nemen vijf van de zestien renners bietensap, vooral de ambitieuze jongens die hopen om nog een keer door te breken. Ze kopen het gewoon in een reformwinkel. Een dag of tien voor een wedstrijd beginnen ze met 200 milliliter per dag en bouwen dat op tot een halve liter voor de koersdag. Wel moet je uitkijken met de tandpasta die je gebruikt, omdat sommige merken het gunstige effect teniet doen. Ik ken iemand die in de aanloop naar een wedstrijd drie dagen zijn tanden niet had gepoetst.”

De bietensaptrend is niet van gisteren maar al jaren hot onder wielrenners, en ook onder atleten, die het vruchtensap tijdens de Olympische Spelen in Londen en masse schenen te consumeren. Het NOC*NSF spreekt op haar internetsite van een “explosieve groei” die ontstond na een gunstige wetenschappelijke publicatie in 2007. Daarin beschreef de Zweedse onderzoeker Filip Larsen een studie met negen proefpersonen, die beter bleken te presteren op de fietsergometer na een driedaagse nitraatkuur. En precies daar is het allemaal om te doen: nitraat. Dat zit in rode bieten, net zoals in groene bladgroenten als rucola en spinazie.

Richtlijn

Nitraat wordt in het bloed opgenomen en komt weer via de speekselklieren in de mond. Daar – vandaar dat de tandpasta of mondwater uitmaakt - zetten bacteriën een deel ervan om in nitriet, waar dan weer in het lichaam stikstofmonoxide, ook wel NO genoemd, van wordt gemaakt. En een hoge concentratie stikstofmonoxide verlaagt de bloeddruk waardoor de vaten zich verwijden en er meer zuurstof in de spieren belandt. En dat bevordert de sportprestaties.

Dat beaamt de Maastrichtse bewegingswetenschapper Lex Verdijk, projectleider van een lopende studie naar bietensap. “In een eerdere studie hebben we goed getrainde proefpersonen een kuur van zes dagen gegeven en ze daarna in het lab een tijdrit van tien kilometer laten rijden. Ze bleken met minder zuurstof toe te kunnen om dezelfde prestatie te leveren. En ze beschikten over meer vermogen waardoor ze sneller fietsten. Het verschil in prestatie is 1 tot 3 procent. Dat klinkt misschien weinig maar dit is het verschil tussen de eerste en zeg de vijftiende plaats in een wedstrijd. Het maakt echter veel uit hoelang je het sap inneemt. Als je mensen ’s ochtends twee glazen geeft en drie uur later op de fiets zet, zoals in een tweede Maastrichtse studie is gebeurd, dan is er geen enkel effect.”

Vragen zijn er nog genoeg. Bij welke sporten werken nitraatsupplementen wel en bij welke niet? Hoe lang en hoeveel kun je het beste innemen? Werkt het bij topsporters net zo goed als bij amateurs? En hoe zit het bij patiënten? Wat zijn de klinische effecten, behalve bloeddrukverlaging en verlichting bij etalagebenen? Deze vragen komen aan bod in een nieuwe studie met topsporters, waarin Verdijk een richtlijn voor nitraatgebruik probeert te ontwerpen, per sport. Het NOC*NSF is een van de partners.

Antioxidanten

Hoe zit het met de gezondheidsrisico’s? Het NOC*NSF concludeert op zijn site dat men daar in het geval van rode bieten naar alle waarschijnlijkheid niet bang voor hoeft te zijn. En dat is ook de inschatting van Verdijk. “Ik ken geen bewijzen dat bietensap gevaarlijk is. Ook zijn er weinig aanwijzingen voor schadelijke langetermijneffecten.”

Dat is nog lang geen uitgemaakte zaak, zegt Theo de Kok. Nitraat wordt omgezet in nitriet en in zogeheten nitrosoverbindingen, die kanker veroorzaken in proefdieren. Daar bestaat geen twijfel over. Toch is er een groep wetenschappers die het standpunt van De Kok “achterhaald” vindt. Dit onder aanvoering van Andrew Jones, een onderzoeker aan de Universiteit van Exeter, die zich @AndyBeetroot noemt op Twitter. Net als Verdijk ziet Jones geen enkel bewijs dat nitraat als natuurlijk ingrediënt schadelijk is. Er kunnen weliswaar kankerverwekkende stoffen in het lichaam vrijkomen maar niet met de doses die gebruikt worden bij rodebietensap.

Achterhaald? Welnee, zegt De Kok. “Wat er veranderd is de afgelopen jaren, is dat we meer zicht hebben gekregen op de gunstige effecten van nitraat. Het blijkt onder meer te beschermen tegen hart- en vaatziekten, maar de risico’s op langetermijneffecten van uitzonderlijk hoge doses zijn nooit onderzocht. De European Food Safety Authority adviseert ook om deze effecten zorgvuldig te monitoren, vooral als de inname ver boven de norm ligt en afkomstig is van één product. Als je dit advies negeert, dan neem je een ongekend risico voor de volksgezondheid. De sportieve verbeteringen kun je een uur na inname van het sap meten maar dat geldt niet voor het ontstaan van darmkanker, dat is een ingewikkeld proces van een jaar of twintig.”

Een andere troef van Jones cum suis: in natuurlijke producten zoals groenten en bietensap zitten ook nog eens antioxidanten en andere bioactieve stoffen als vitamines die de vorming van kankerverwekkende stoffen remmen. De Kok: “Voor bladgroenten is dat inderdaad aangetoond. En waarschijnlijk geldt dat ook voor bietensap, maar ook dat moet je eerst uitzoeken voordat je het als waarheid naar buiten brengt.”

Dan is er nog een reden tot behoedzaamheid, zegt de UM-toxicoloog. Er is namelijk al vaker aangetoond dat gunstige stoffen bij hoge concentraties ongunstig uitpakken. Bètacaroteen bijvoorbeeld, een antioxidant die zit in groente en fruit, versterkt onder meer het afweersysteem. Alleszins wenselijk, maar hoge doses blijken levensgevaarlijk. “Een studie waarbij rokers een stevige portie bètacaroteen kregen toegediend is zelfs tussentijds afgebroken. De proefpersonen vertoonden een verhoogd risico op longkanker en gingen bovendien eerder dood aan hart- en vaatziekten. Voor de meeste antioxidanten geldt dat ze in normale hoeveelheden beschermen tegen veroudering en chronische ziekten, maar geconcentreerd dus een averechts effect hebben.” 

Boze mail

De Kok is een pleitbezorger van het voorzorgsprincipe. “Dus eerst onderzoeken en dan pas eventueel adviseren, en niet omgekeerd. Het NOC*NSF is lang meegegaan in de hype, wat niet raar is, omdat men hoopt op zoveel mogelijk medailles. De schaduwkant daarvan is dat je de sluizen openzet en sommige atleten geneigd zijn om ver over de grens te gaan. Na een recent artikel in de Volkskrant waar ik ook aan het woord kom, heeft een woordvoerder van het NOC*NSF laten weten dat men de kritiek serieus neemt.”

Na datzelfde artikel heeft ook de Engelse producent van het bekende merk Beet it zich geroerd. “De producent stuurde een mail op poten, met een attach van 11 MB aan wetenschappelijke publicaties die het sap positief beoordelen. Toen ik vroeg naar studies naar de risico’s van overconsumptie op de lange termijn, kwam er één zinnetje terug: we gaan het navragen.”

De bietensapkwestie is als een stuiterbal, zegt De Kok, die steeds weer in de belangstelling terugkeert. “Ik heb de producenten al een keer gevraagd om urinemonsters toe te sturen om te analyseren op schadelijke stoffen, maar dat is tot op heden niet gebeurd. Wetenschappelijk gezien is zo’n studie niet interessant, nieuwe chemische processen zul je niet ontdekken, maar maatschappelijk is er wel degelijk een behoefte.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

2016-10-20: henk
Wat natuurlijk niets af doet aan het feit dat bietensap vol gezonde stoffen zit. Het is al vele malen aangetoond dat gezonde stoffen in een pilletje ongezond zijn, zeker in hoge dosering. Maar het is natuurlijk volkomen belachelijk om het regelmatig drinken van wat bietensap ter discussie te stellen. De 'wetenschap' stelt alles ter discussie anders gaat hun broodwinning er aan. Maar ik hou me aan de eeuwenlange wijsheid van 'alles is goed, mits met mate', zoals mijn moeder altijd zei.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)