Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Ik had maar één doel: het verhaal vertellen, wat is er gebeurd op de Brunssummerheide?”

 “Ik had maar één doel: het verhaal vertellen, wat is er gebeurd op de Brunssummerheide?”

Photographer:Fotograaf:

Joey Roberts

OvJ Dave Mattheijs kijkt terug op 2020

De zaak Nicky Verstappen. Het is donderdag 8 oktober 2020 als twee officieren van justitie, onder wie Dave Mattheijs, in de Maastrichtse rechtbank hun requisitoir mogen houden, het betoog waarom verdachte Jos B. jarenlang de gevangenis in moet. “Een hoogtepunt”, blikt Mattheijs terug. “Er was van tevoren zoveel over gezegd in de media, door jan en alleman, met soms nauwelijks kennis van het dossier. Bovendien leek de teneur steeds vaker: ‘Een onhaalbare zaak, want er is te weinig overtuigend bewijs’. Dan jeukt het om te reageren. Wat voelt het goed als je eindelijk mag.”

Op 20 november 2020 gaat de rechtbank grotendeels mee in het verhaal van het Openbaar Ministerie. Jos B. krijgt twaalf jaar en zes maanden celstraf opgelegd. Maar wat als B. was vrijgesproken? Wat als de rechters hadden gezegd dat er niet genoeg bewijs was om hem te veroordelen? Officier van justitie Dave Mattheijs (50) heeft het dossier van Nicky Verstappen (zie kader) sinds mei 2017 onder zijn hoede, samen met collega Paul Emmen. “Moet je je voorstellen: een dood kind waarop meer dan twintig DNA-sporen zijn gevonden van één man, een man met een zedenverleden, en hem dan niet achter de tralies krijgen?”
Het zou een nachtmerrie zijn. Voor hemzelf, zijn collega-officier van justitie, voor het rechercheteam, maar vooral voor Peter en Berthie Verstappen, de ouders van Nicky, zegt hij. “Als het zover was gekomen dat ons feitenconstruct had geleid tot vrijspraak… tja, ik kan er niet meer van maken, maar het vertrouwen in de rechtspraak zou een enorme dreun krijgen.” De kans op vrijspraak is er nog steeds, hoe klein Mattheijs die ook acht, omdat zowel het OM als de verdediging in hoger beroep gaat.

Rockster

“In principe zeggen we nee tegen alle verzoeken”, luidde zijn eerste antwoord aan Observant per e-mail, halverwege november. De opzet van het interview trok hem over de streep. Mattheijs is betrokken bij het vak criminalistiek en forensisch DNA in de master forensica, criminologie en rechtspleging van de Maastrichtse rechtenfaculteit. Hoe heeft hij 2020 beleefd? Wat heeft hij geleerd? Wat kunnen studenten van deze zaak leren? Hoe ga je om met de druk vanuit de maatschappij, de media die zich erin vastbijten, hoe houdt hij privé en werk gescheiden?
Begin december volgt een gesprek op zijn kantoor.

Mattheijs is in Maastricht geboren. Hij groeide op in Landgraaf, maar keerde in 1988 terug naar Maastricht voor een studie rechten. Op de vraag of hij altijd al officier van justitie wilde worden, geeft hij een anekdote prijs: “Sinds mijn tienerjaren speelde ik in een rock/metal band met wat vrienden. Ik zong, schreef nummers en speelde gitaar. Op een gegeven moment werden we geïnterviewd door de lokale omroep Landgraaf – ik studeerde toen al. Ze vroegen waar ik over tien jaar zou zijn. Toen heb ik gezegd: officier van justitie of rockster. Helaas is het dat eerste geworden.”
De band bestaat niet meer, maar hij heeft nog steeds een passie voor muziek en elektrische gitaren. “Begin dit jaar heb ik me eindelijk bij de Kamer van Koophandel ingeschreven. Ik heb nu officieel een bedrijfje in de inkoop, onderhoud en verkoop van gitaren. Ik houd ervan om eraan te sleutelen.” Maar het blijft een uit de hand gelopen hobby. “Er valt geen droog brood mee te verdienen.”

Eifel

Zijn gitaren hebben hem op momenten geholpen om af te schakelen, om even niet met het werk bezig te zijn. “Maar over het algemeen kan ik het wel goed loslaten.” Rust vindt hij tijdens zijn mini-vakanties in de Eifel waar hij een tweede huisje heeft. “Het is een oud pandje. Als ik zin heb, klus ik wat. Verder kun je er niet veel. Wist je dat de Eifel het slechtste 3G en 4G-gedekte gebied is van heel Europa? We hebben een tijdje meegelift op het internet van de buren, maar die zijn helaas verhuisd. Ik ben daar echt onbereikbaar.”

Het huis kocht hij jaren geleden. Zijn zonen, nu achttien en twintig, uit een vorige relatie, gaan inmiddels niet meer mee. Zijn geliefde Hanneke wel. Met haar deelt hij lief en leed. Althans, tot op zekere hoogte. Zelfs voor haar moest hij bepaalde dingen uit het onderzoek stilhouden. “Ik heb geleerd om korte antwoorden te geven als het moet, zoals ‘we zijn druk bezig’ of ‘het DNA-onderzoek loopt nog steeds’. Laatst vroeg me ook al iemand of het zwijgen niet moeilijk was, maar dat heb ik niet zo ervaren. Ik bevond me in een bubbel, in een team van mensen die er allemaal van wisten. Met hen kon ik het erover hebben.”

Vuur

Mattheijs werkt nog steeds voor de rechtenfaculteit, maar niet meer in dienstverband. Tot voor kort had hij er een kleine aanstelling, “maar op een gegeven moment werd ik coördinator van het vak, echt niks voor mij, al die administratieve rompslomp in een organisatie die ik niet ken. Ik vind de inhoud leuk, ik deel graag mijn kennis, ben graag even in een andere omgeving, maar omdat het vak voor februari en maart stond gepland, moest ik er op die momenten bijna fulltime aandacht aan besteden. Dat viel niet meer te combineren met mijn werk voor het OM.” Een carrière in de wetenschap is sowieso niks voor hem, zegt hij. “Ik houd van de dynamiek, wil dicht bij het vuur staan.”

Impact

Die dynamiek kreeg hij in de zaak van Nicky Verstappen. “Alles werd uit de kast gehaald. Neem alleen al het grootste DNA-verwantschapsonderzoek ooit in Nederland, een zoektocht naar Jos B. in de Vogezen en vervolgens een arrestatie in Spanje.” Ook de impact van de zaak was ongekend, zegt hij. “Hoewel ik zaken heb gedaan waarin het delict zwaarder was, ging het hier om een kind dat op kamp ging en dood werd teruggevonden.” De hel voor iedere ouder. En iedereen in Nederland kent het drama.
“Er is altijd aandacht voor geweest. Ik denk dat we in deze zaak 20 procent van onze tijd hebben besteed aan vragen van journalisten. Waarop gaan we wel antwoorden, waarop niet? Daarin moesten we altijd een balans vinden. Zelfs als we geen mededelingen konden doen aan de pers, omdat het de opsporing zou frustreren, kwamen er toch artikelen. Er werd altijd wel een invalshoek gevonden.” Tegelijkertijd: het OM had de media soms ook hard nodig. Zo werd er bijvoorbeeld een persconferentie georganiseerd omdat er een DNA-match was met B., maar hij onvindbaar was. Zijn naam en foto’s werden breed verspreid.

Olifant

Corona gooide dit voorjaar roet in het eten. De inhoudelijke behandeling van de zaak werd uitgesteld naar het najaar omdat de rechtbanken op slot gingen. “Die frustratie was misschien wel het grootst voor de familie van Nicky. Nu moesten ze nog langer wachten.” Over frustratie gesproken: wat doet het met je als een verdachte zwijgt terwijl je als officier van justitie ervan overtuigd bent dat hij antwoorden heeft? “Toen ik aan deze zaak begon, had ik maar één doel: het verhaal vertellen, wat is er gebeurd op de Brunssummerheide? Daar hebben de ouders van Nicky recht op. Maar helaas, dat weten we nog steeds niet.” B. heeft maar één keer een verklaring afgelegd, via een videoboodschap. Hij zegt Nicky te hebben gevonden toen hij al dood was. Mattheijs noemt het grote onzin. “Hij zou hebben gevoeld of Nicky nog ademde, of er nog een hartslag was, en zijn kleding hebben gefatsoeneerd. Maar dat verklaart niet hoe zijn DNA op de onderbroek terecht is gekomen. De verdediging probeert continu twijfel te zaaien. Ze zien het stofje aan de muur en de parkiet in de hoek, maar ze kijken om de olifant heen die op tafel staat te dansen.” De olifant als metafoor voor het DNA waar niemand omheen kan, aldus Mattheijs.

Overtuigend bewijs

Jos B. is veroordeeld voor seksueel misbruik; van doodslag werd hij vrijgesproken. “Dat u Nicky opzettelijk heeft gedood is niet bewezen”, zei een van de rechters tegen B. tijdens het uitspreken van het vonnis. “Maar uw handelen heeft zijn dood wel veroorzaakt.” Wellicht per ongeluk, doordat hij zijn hand voor de mond van Nicky heeft gehouden of op hem heeft gelegen waardoor er kracht is komen te staan op zijn borst. Het OM heeft een andere mening. “Volgens ons kan - enige vorm van – opzet wel worden bewezen”, zegt Mattheijs.
Daarop aansluitend merkt hij een trend op in de rechtszaal: “Er lijkt, als je de verdediging in nogal wat strafzaken mag geloven, een verschuiving gaande van bewijs dat wettig en overtuigend is, naar bewijs dat wettig en onomstotelijk is. Alsof we straks een film moeten overleggen waarin van minuut tot minuut duidelijk wordt wat er precies is gebeurd, omdat er anders niemand kan worden veroordeeld.”

In de zaak van Nicky is DNA “voldoende wettig bewijs dat overtuigend is”, ook om hem te veroordelen voor de dood van de jongen, meent Mattheijs. Het is een belangrijk gegeven waar hij de studenten op wil wijzen. Dat ze leren hoe ze onderzoeksuitkomsten van forensische sporen, zoals DNA, moeten interpreteren, hoe het als bewijs kan dienen. “Bij forensisch bewijs ligt de nadruk op de bron, waar het materiaal van afkomstig is. Maar sinds eind jaren negentig, begin 2000 lijkt het steeds vaker om de activiteit te gaan, dat je moet bewijzen hoe het materiaal daar terecht is gekomen. We moeten oppassen dat we daar niet in gaan doorslaan,” waarschuwt hij.

Geluk

Mattheijs is een nuchter persoon, iemand die stevig in zijn schoenen staat. Hard ja, als het moet, maar ook zacht. “Huilen? Ach, zet een sentimentele film op en daar ga ik al”, lacht hij. Dan serieus: “Gesprekken met de familie van Nicky hebben me soms echt aangegrepen. Ik heb hen ooit gevraagd wanneer het voor hen klaar zou zijn, maar ik heb gemerkt: het zal nooit echt klaar zijn voor ze. En ik zou het hen zo gunnen om verder te kunnen gaan met leven.”
Hij wil het liever niet over zichzelf hebben, maar dat het leven kwetsbaar is, daar weet hij alles van. Ook hij kent tegenslagen. Hij was een tijd geleden ernstig ziek. “Het heeft me geleerd meer en beter te relativeren. Ik ben altijd wel met mijn carrière bezig geweest. Wilde steeds verder komen. En het kriebelt nog steeds. Maar: er is zoveel belangrijkers dan werk.” Eindigend met twee woorden op de vraag wat hij in 2020 heeft geleerd: “Stug doorgaan.” Vorige week sprak hij met de familie van Nicky en Peter R. de Vries; “we kwamen tot de conclusie dat doorzetten loont, ja, dat je geluk kunt afdwingen.”

De zaak Nicky Verstappen

In de nacht van 9 op 10 augustus 1998 raakt Nicky Verstappen tijdens een zomerkamp van het jeugdwerk uit het Limburgse Heibloem op de Brunssummerheide vermist. Pas de volgende avond wordt hij dood teruggevonden, bij een perceel met kerstbomen in de buurt van het tentenkamp. Een groot opsporingsonderzoek gaat van start. Maar steeds opnieuw loopt het vast. Totdat er een aantal jaren geleden met behulp van nieuwe technieken duidelijk DNA wordt gevonden op de pyjamabroek en onderbroek van Nicky.

Om een match te vinden, kondigt de politie in mei 2017 een groot verwantschapsonderzoek aan, het grootste tot dan toe in Nederland. Bijna 22 duizend mannen (die destijds of in 1998 rond de Brunssummerheide woonden) worden opgeroepen om wangslijm af te staan. Daarnaast heeft de politie zelf ook nog een grote groep mensen in het vizier die op de een of andere manier zijn gelinkt aan de zaak en worden opgeroepen om DNA af te staan. Jos B. is daar een van. Maar hij geeft geen gehoor.
Toch wordt er uiteindelijk DNA-materiaal 'veilig gesteld' op basis waarvan hij kan worden geïdentificeerd. Na een tip wordt B. opgepakt in de buurt van Barcelona.

De rechtbank veroordeelt hem tot twaalf jaar cel wegens misbruik en vrijheidsberoving ‘met de dood als gevolg’. Jos B. heeft hem “in zijn macht en onder controle” gehouden, stellen de rechters. “Dat is op zo’n manier gebeurd dat Nicky geen adem kon halen en door zuurstoftekort is overleden.” Daarbovenop krijgt hij nog zes maanden voor het bezit van kinderporno.

Kerstinterviews Observant

Dit is een interview uit de kerstspecial van Observant waarin wij medewerkers en een student vragen terug te blikken op 2020. Voor velen was het een bewogen jaar.

Eerdere artikelen die in deze reeks verschenen: HR-adviseur Pierre Schröder en geneeskundestudent Vera Schriebl, CvB-vicevoorzitter Nick Bos, arts en onderzoeker Chahinda Ghossein en Mark Vluggen, onderwijsdirecteur bachelors van de School of Business and Economics.

Vanaf vandaag zijn de interviews ook te lezen in een speciale digitale kerstObservant. Te vinden als PDF op deze site.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)