Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

“Ik ben niet meteen een ander mens natuurlijk”

“Ik ben niet meteen een ander mens natuurlijk”

Photographer:Fotograaf: Loraine Bodewes

Hoogste ambtenaar wordt lid college van bestuur

MAASTRICHT. Als de fotografe binnenkomt, aarzelt hij. Hij heeft net zijn jasje uitgedaan en het over een stoel gehangen. Niet de stoel waarop hij gaat zitten, Nick Bos is terecht zuinig op zijn goeie goed. Maar moet hij het jasje nu weer aan voor de foto? “Hoeft niet, zo in overhemd is het vlotter”, oppert de verslaggever. “O, moet ik dat zijn, vlot? Is dat mijn nieuwe uitstraling?” Hij grinnikt. “Nou nee, ik doe dat jasje toch maar weer aan. Maar geen stropdas, daar heb ik geen zin in.”

 

 

Per 1 januari is hij ambtenaar af en doorgestoten tot de rangen van het universitaire bestuur. Nick Bos (56) begon aan de UM in 1999 als hoofd studentenzaken (nu SSC) verhuisde in 2003 naar de ‘Berg’ en eindigde er als de hoogste ambtenaar, algemeen directeur, verantwoordelijk voor strategie en voor het hele universitaire bureau. En nu volgt hij dan André Postema op, het derde lid en tevens vicevoorzitter van het college van bestuur.

Zoiets roept vragen op: kun je gisteren ondergeschikt zijn en vandaag de baas, in dezelfde organisatie? Kun je op voet van gelijkheid verkeren met mensen die je voorheen vertelden wat je moest doen?

“Nou”, zegt hij over dat laatste, “zo liggen de verhoudingen hier niet hoor. Ik heb nu al jaren dicht bij het bestuur gefunctioneerd; als ambtenaar denk je mee. Martin [Paul] en Luc [Soete] waren ingenomen met mijn benoeming, en niet omdat ze dachten: ‘Die kunnen we wel even naar onze hand zetten.’ Zo ben ik ook niet. Natuurlijk moet je als ambtenaar dienend zijn, maar dat betekent niet dat je je oren laat hangen naar de bestuurders. Ambtenaren mogen zeer eigenwijs zijn tot het besluit is gevallen; dan moet je dat volgen. Maar het is heel goed om tegengeluiden te laten horen, en die rol heb ik bij het college vervuld.”

Maar kan hij zelf de omschakeling maken? “Ik ben niet meteen een ander mens natuurlijk. Het zal moeten groeien. Ik was altijd een soort meewerkend voorman, terwijl je als bestuurder meer afstand moet bewaren, meer de helikopterview, niet verdrinken in de dossiers. Ik denk wel dat ik die slag kan maken.”

 

Hij heeft niet gesolliciteerd, zegt hij, hij is gevraagd door de raad van toezicht. “Nee, ik was niet verbaasd, wel blij verrast. Te meer omdat ze goed buiten de deur hebben gekeken. Er was een longlist, vervolgens een shortlist, dus je kunt niet spreken van te weinig gegadigden voor zo’n functie, en dat ze dan ten slotte toch bij mij uitkomen schept vertrouwen. En draagvlak, want voordat ik gevraagd ben zijn de decanen en andere stakeholders in de universiteit om hun mening gevraagd; draagvlak is belangrijk voor een bestuurder.”

 

Imago

Bij een “heel groot deel” van de universiteit, zegt hij, is hij niet bekend. “Dus als je naar mijn imago vraagt, hangt het ervan af aan wie je dat voorlegt. De decanen zullen zeggen: hij speelde een belangrijke rol, als linking pin tussen hen en het college van bestuur. Waar nodig heb ik ze bij elkaar gehouden. Hoe? “Door compromissen uit te werken, door misverstanden weg te nemen, door van tevoren bij de decanen langs te gaan en te inventariseren wat er leeft.”

We leggen hem wat her en der opgevangen trefwoorden voor: loyaal, aan het bestuur. “Nou, eerder aan de organisatie, niet per se aan het college.”

Iemand die graag de controle houdt? “Dat herken ik wel. Vergeet niet, dit is een grote organisatie, bestuurders hebben hier veel ambities, er zijn altijd allerlei vernieuwingsprojecten, er is weinig steady state. Daar moet je controle op hebben.”

Als het over ambitieuze bestuurders gaat komt al snel de naam van Jo Ritzen bovendrijven. Klopt het dat Bos hem bij tijd en wijle heeft moeten afremmen? “Soms wel ja, hij is een ideeëngenerator, dan kun je niet alles uitvoeren. Dus dan was het: ‘Jo, dit is interessant maar het kan niet.’ Daar stond hij open voor, zolang er maar wat gebeurde op de terreinen die echt belangrijk waren.

“Kijk, Jo wordt altijd geprezen omdat hij de UM internationaal zou hebben gemaakt, maar dat is niet zo, dat proces was al lang gaande. Jo heeft wel de deur naar de regio open gezet. Hij stelde andere vragen: ‘Wanneer praten we met DSM?’, bijvoorbeeld. Dat was nieuw hier. De contacten met DSM, Philips, Sabic, de provincie, dat is bij hem begonnen. Ik heb de afgelopen jaren al die erven afgelopen, zo kun je dat wel zeggen, als een soort bestuurlijke representant van de UM. Mijn benoeming in het college nu heeft die andere partijen gerustgesteld. ‘Fijn dat de UM kiest voor continuïteit’, klinkt het daar. Ik was al verantwoordelijk voor de bestuurlijke coördinatie van Chemelot en de Health Campus, dat blijf ik doen.”

 

Losse eindjes

Vraag Nick Bos naar wat hem onderscheidt van, dan wel bindt met zijn voorganger, Postema, en hij wuift de vraag weg: “Daar ga ik niet op antwoorden, ik geef mijn eigen invulling.”

Goed, nieuwe poging. Postema schetste bij zijn afscheid een toekomst waarin de UM twee nieuwe faculteiten zou kennen, een voor de natuurwetenschappen (sciences), een voor onderwijs. Bos haakt in – “jazeker, ik heb dit interview voorbereid”.

“Er staan inderdaad grote dingen te gebeuren, maar die faculteiten komen er niet. De gedachte is om daar interfaculteiten van te maken, zodat er een soort matrixorganisatie ontstaat waarbij mensen een dubbelaanstelling krijgen. Een voorbeeld, de nieuwe universiteitshoogleraar Peter Peters valt onder de FHML maar in zijn aanstellingsbrief staat dat, mocht de science-interfaculteit er komen, hij ook daar een aanstelling zal krijgen. Dat is een majeure ontwikkeling.”

En Bos gaat verder. Hij maakt duidelijk dat hij, en het college als geheel, de handen vrij wil hebben om die majeure ontwikkelingen goed te sturen. Hetgeen betekent dat er nu eindelijk eens een punt gezet gaat worden achter een paar dossiers (“losse eindjes”) die al langere tijd lopen. Een daarvan is de privatisering oftewel outsourcing van het Guesthouse. Bos: “Dat dossier willen we snel tot een einde brengen. Het is denkbaar dat we stoppen met die outsourcing. We kijken nog naar de pro’s en contra’s, er is laatst een meeting geweest met deskundigen, nu gaan we nog in overleg met de universiteitsraad en het Lokaal Overleg, met de vakbonden. Hun overwegingen nemen we zeer serieus.”

Zowel U-raad als LO hebben zich echter in het recente verleden al zeer kritisch uitgelaten over deze outsourcingsplannen.

Bos: “Dat is zo, daar luisteren we goed naar, misschien zijn we het ook wel moe, deze hele discussie. Wat mij betreft handelen we het binnen een maand af.”

Een tweede ‘los eindje’: het debat over de studentenbanen aan de UM. Postema ging dat aan met het voorstel om de aanstelling van studenten overal op gelijke basis te organiseren en dat via Interum te doen, het interne uitzendbureau. Dat leverde een storm van protest op, deels doordat een inbreuk op lopende contracten dreigde, deels vanwege een mogelijke verlaging van de salarissen. Bos: “Het is een beetje een rotzooitje, sommigen krijgen betaald met tegoedbonnen, er zijn verschillen in uurtarieven, er zijn aanstellingen zonder een juiste werkvergunning, iets wat riskant is voor de UM, dus harmonisering is echt van belang. Mijn uitgangspunt is: we hebben die studenten nodig, ik ben er zelfs ooit mee begonnen bij het SSC, en ik vind dat een faire beloning op zijn plaats is. Mijn insteek is niet dat het zo goedkoop mogelijk zou moeten zijn. Er is dus behoefte aan een pakket dat voor alle partijen aantrekkelijk is, en dat moet wat mij betreft binnen een à twee maanden rond zijn.”

 

HRM-beleid

Bos gaat naar het volgende punt; inderdaad, het interview heeft hij goed voorbereid “want ik wist dat je naar mijn plannen zou vragen”.

Zo is het de hoogste tijd voor “een nieuw HRM-beleid. Het programma Mobilizing Minds is al weer vijf jaar oud, dat richtte zich op mobiliteit en talentontwikkeling. Daar is wel wat aan gebeurd, er zijn de leiderschapsprogramma’s geweest bijvoorbeeld, maar het is allemaal een beetje in de wielen gereden door de bezuinigingen, de budgetten zijn stevig gekort. En er zijn meer thema’s, de vergrijzing, langer doorwerken, de hoge werkdruk. Dat laatste leeft sterk maar ik weet nog niet wat we eraan kunnen doen. Uit de onderzoeken naar tevredenheid over het werk blijkt altijd dat het wel meevalt, dus we moeten er goed naar kijken.”

Dan is er nog de verhouding tussen wetenschappelijk en ondersteunend personeel. Die is nu 56-44, voorganger Postema meende in zijn afscheidsinterview dat het wel naar 60-40 kon. Bos: “Nee, dan zouden we wel een heel strenge universiteit zijn. Er is geen beleid om die verhouding te veranderen, we willen een studentvriendelijke universiteit zijn en daar heb je deze hoeveelheid ondersteunend personeel voor nodig.”

 

Er speelt nog een heel ander debat, meldt hij. Het college en de decanen discussiëren erover hoe de UM om moet gaan met de onderzoeksfinanciering, ook omdat er vanuit Den Haag veranderingen op til zijn. Dat heeft personele aspecten: zet je in op meer promovendi, of op het werven dan wel behouden van vooraanstaande wetenschappers?

Er is meer. Het lukt de UM maar niet om te scoren bij de grote geldverdeelprogramma’s als ‘Zwaartekracht’ en de Spinozabeurzen. Alleen bij de Europese ERC-grants is er soms een succesje. Bos: “Het is een ‘winner takes it all-systeem, als het niet lukt krijg je niks. Daar zouden we vanaf moeten. En als we er niet vanaf kunnen, moeten we er in onze strategie terdege rekening mee houden.”

 

Mac-community

Ook op ICT-gebied mag er het een en ander veranderen, vindt Bos. “Het is niet meer van deze tijd dat we alleen Windows ondersteunen en Apple niet”, zegt hij.

De Mac-community kan dus tevreden zijn. Verder wil het college zich actief bemoeien met het management van onderzoeksdata, uiterst actueel na alle wetenschappelijke fraudegevallen. Bos: “We gaan beginnen met een paar pilots rond de opslag en het toegankelijk maken van die data, zodat herhaalonderzoek mogelijk wordt. Er zullen verschillen zijn tussen de binnenstadsfaculteiten en Randwijck, maar er moeten in ieder geval modellen voor ontwikkeld worden.”

Ook de studenten hebben iets te verwachten. Zo wordt de wifi-capaciteit uitgebreid. “We gingen altijd uit van bring your own device en dat men dan maximaal twee apparaten meeneemt, een laptop en een smartphone bijvoorbeeld, maar in de praktijk zijn het er vaak meer. Verder moet dit jaar een goed studentenportal van de grond komen, zodat ze via onze website snel en gemakkelijk bij de juiste informatie uitkomen.”

 

Paprika’s

Blijft over: de Kennis-As. Een uitgebreid tienjarig investeringsprogramma waarbij de UM samen met de provincie Limburg, gemeentes en het bedrijfsleven optrekt om de kennisinfrastructuur, zoals dat dan heet, te versterken en daarmee de regionale economie. Bos heeft dat tot nu toe ambtelijk gecoördineerd, nu gaat hij er als bestuurder mee aan de slag. Het nieuwe University College in Venlo is een blikvanger in dat geheel. Kent Bos de kritiek die hier en daar binnen de UM te horen is: wat we in godsnaam in een gat als Venlo te zoeken hebben? En waarom we als UM naar de pijpen van de provincie dansen?

Hij schiet in de lach: “Bij de provincie hoor je precies het omgekeerde! Waarom ze daar de UM steeds maar volgen terwijl ze toch geen taak hebben in het hoger onderwijs. Nee, het zit anders, de ideeën zijn over en weer ontstaan. Rondom Chemelot, waar provincie, DSM en UM samen zijn opgetrokken op het gebied van biomaterialen. De provincie ziet dat de universiteit samen met het ziekenhuis een enorme partij is hier in de regio, met veel innovatiekracht. Chemelot heeft het vertrouwen gewekt dat je samen iets van de grond krijgt. Daar zit nu onderzoek, er zijn studenten, en dat dichtbij de research&development van het bedrijfsleven. Dat model wil de provincie ook rond Venlo. Men is daar groot in voedsel en logistiek, ze willen innoveren en dan niet de zoveelste kas met paprika’s maar andere soorten, of een ander soort teelt. Dan moet je bij de kennisinstellingen zijn. De UM had al twee masteropleidingen in Venlo, die lopen redelijk maar op termijn is dat model niet levensvatbaar, het is te duur. De docenten reizen op en neer, dus voor twee uur les ben je ze vier uur kwijt. Dan heb je de keus: of we brengen alles terug naar Maastricht, of we gaan in Venlo een nieuwe fase in; we richten een University College op, en er komt staf die daar gaat wonen en daar onderzoek gaat doen, bijvoorbeeld naar thema’s als ‘gezond voedsel voor de gezonde mens’. Vergeet niet, Fontys zit er, de Hogere Agrarische School ook. En we hebben contact met de Technische Universiteit Eindhoven en met de Radbouduniversiteit Nijmegen. Die willen we bij het initiatief betrekken, het is denkbaar dat we een gezamenlijk College beginnen. Jawel, dat is moeilijk, het hoger onderwijs is zeer competitief, maar de gesprekken zijn gaande.”

 

 

 

Wie is Nick Bos?

Nick (van Nicolaas) Bos, Limburger van geboorte (Amstenrade, 1957) is historicus, en even leek het dat een wetenschappelijke carrière in het vooruitzicht lag. Helaas, zijn vakgebied, sociaaleconomische geschiedenis, was in de jaren ’70 nog wel populair maar kromp drastisch in de decennia daarna. De grote Utrechtse vakgroep waartoe hij behoorde, bestaat nu zelfs niet meer. Jarenlang zwierf hij van het ene onderzoeksbaantje naar het andere, was toegevoegd docent op contractbasis zonder perspectief op een fatsoenlijke aanstelling. Dat hij in 1995 promoveerde op negentiende eeuwse elites bleek naderhand zijn wetenschappelijke zwanenzang; er volgde nog een sollicitatie als instituutsdirecteur annex bijzonder hoogleraar (“nee, ik zeg niet waar”) waar hij tweede werd (“dat was terecht”), maar toen was het ook afgelopen. Hij besloot definitief om een andere weg in te slaan. Niet weg van de universiteit, “daar ligt mijn hart”, maar wel andere rollen. Ambtelijk, en ook al bestuurlijk. Hij werd in Utrecht onder meer hoofd onderwijs- en studentenzaken bij de letterenfaculteit, en verkaste daarna in ‘99 naar Maastricht om er hoofd van het studentenservicecentrum te worden.

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)