Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Wat is de waarde van normen?

Wat is de waarde van normen?

Tussen kunst en wetenschap

Wie: André Klip, hoogleraar straf- en strafprocesrecht

Boek: Alleen in Berlijn, Hans Fallada (1947)

Voor wie: alle (rechten)studenten

Het verhaal van Alleen in Berlijn(originele titel: Jeder stirbt für sich allein) – gebaseerd op echte gebeurtenissen – speelt zich af in het Berlijn van de Tweede Wereldoorlog. Het echtpaar Otto en Anna Quangel zijn altijd brave plichtsgetrouwe burgers geweest. Dan krijgen ze bericht dat hun zoon, die aan het front vecht, gesneuveld is. “Daardoor knapt er iets in hen”, zegt André Klip, hoogleraar straf- en strafprocesrecht. “Ze gaan anders kijken naar hun land en besluiten in verzet te gaan. Dat doen ze op hun eigen manier. Ze laten ansichtkaarten met daarop teksten als ‘Hitler brengt Duitsland naar de afgrond’ achter in portieken en trappenhuizen.”

Fascinerend vindt Klip de dialogen tussen het echtpaar. “Ze vragen zich af of ze dit wel kunnen doen. Verraden ze op die manier niet hun land? Uiteindelijk besluiten ze dat hun daden een groter goed dienen.” Wanneer de man en vrouw worden opgepakt, blijkt hoe braaf de meeste Duitsers in die tijd waren. “Negentig procent van de ansichtkaarten werd meteen bij de politie ingeleverd. De impact is dus gering geweest. Dat vond ik heel aangrijpend en wrang. Dat hun grote moed – ze weten dat ze gedood zullen worden als ze gepakt worden en dat gebeurt uiteindelijk ook – eigenlijk vergeefs is geweest.”

Hoewel, ze hebben toch iets bereikt. “Een politieagent legt dit voor aan de man tijdens een verhoor. ‘Waarom zijn jullie er niet mee gestopt’, vraagt hij. Het had geen zin. De man antwoordt dan: ‘Ik ben fatsoenlijk gebleven’. En dat is zo, hij heeft nooit op wat voor manier dan ook meegewerkt met het regime. Dat is voor hem het belangrijkste. Hoeveel anderen uit die tijd kunnen dat zeggen?”

Het boek laat studenten volgens Klip nadenken over de waarde van normen. “Moet je de wet als norm zien of zijn er hogere normen? Het recht kan misbruikt worden, kan ingezet worden om bepaalde groepen mensen te vervolgen. Daarom moet je de wet altijd kritisch bekijken.” Ook de afwegingen van de rechercheur die belast is met de zaak, worden in Alleen in Berlijn beschreven. “Hij vraagt zich af: moet ik hen blijven vervolgen? Eigenlijk gaat het om een suf en sullig oud stel. Hij weet dat als hij bepaalde stappen zet dat zal leiden tot hun dood. Maar hij doet het toch. Het laat zien hoe ver mensen uit angst meegaan met een misdadige norm. Hoe iedereen in een totalitair regime, ook agenten en militairen, altijd bang is en wat voor rare dingen men daardoor gaat doen.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)