Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Vertrouwen

Vertrouwen

Medewerkerscolumn

Vertrouwen op wantrouwen. Dat was de dominante habitus in de laatste decennia. Ter linkerzijde nam dat wantrouwen de vorm aan van ‘kritiek’. Omdat je nooit iets of iemand blijvend kon vertrouwen, was het zaak om ‘afstand tot de macht’ te bewaren. In de filosofie bogen we diep voor ‘de meesters van het wantrouwen’ (Marx, Nietzsche, Freud) die ons maanden achter elke rationele façade op zoek te gaan naar machtswil en strijd. Rechts gooide het wantrouwen over een andere boeg. Op de markt worden rationele agenten gedreven door hun eigenbelang, zodat ze elkaar nooit kunnen vertrouwen. Juist dat onderlinge wantrouwen vormt vervolgens de productieve prikkel om goed en goedkoop te produceren. De overheid leunt achterover; wantrouwende mensen houden elkaar wel scherp. Vanuit deze gedachte werden onder het vaandel van het New Public Management tal van publieke diensten vermarkt.

Maar is het u ook al opgevallen? Wantrouwen is uit. Nu de PVV zich het monopolie op wantrouwen heeft toegeëigend, neemt weldenkend Nederland er besmuikt afscheid van.

Alfred Hirschman beschreef ooit hoe periodes van massale belangstelling voor het individuele eigen belang afgewisseld worden door periodes waarin men juist warm loopt voor de publieke zaak. Beide oriëntaties brengen namelijk zo hun eigen frustraties met zich mee.  Een dergelijke omslag hangt nu ook weer in de lucht.

Beide dromen hebben hun glans verloren. De gebleken kosten van het wantrouwen overtreffen inmiddels de gedroomde baten. Kritiek op de macht is lang zo leuk niet meer nu iedereen het achteloos op elke straathoek doet: rationaliteitskritiek is minder sexy als sceptici de klimaatopwarming achteloos wegwuiven als ‘ook maar een constructie’. Wie wordt nog blij van studenten die roepen dat wetenschap alleen maar een mening is? En wilt u nog raadslid worden, als uw kiezers er bij voorbaat vanuit gaan dat u daar alleen zit om uw eigen zakken te vullen?

De rechtse utopie blijkt geen rekening te hebben gehouden met de transactiekosten van het geïnstitutionaliseerde wantrouwen. Mensen voelen zich nu vele malen meer afgerekend, gecontroleerd, vergeleken, doorgemeten, betutteld en onvrij dan voordat de overheid hen ‘vrij liet’. Van schoonmakers tot rechters, van onderwijzers tot universitaire onderzoekers, van wijkverpleegkundigen tot chirurgen – allen klagen dat ze onvoldoende aan hun eigenlijke werk toekomen omdat ze permanent tegen allerlei wantrouwen moeten opboksen. Laat staan dat ze nog plezier in hun werk hebben.

De wal lijkt het schip te keren. Toegegeven: vertrouwen eisen gaat ons vooralsnog aanzienlijk soepeler af dan het schenken. Maar dat gaat veranderen. Vertrouwt u daar maar op.

Tsjalling Swierstra, hoogleraar filosofie

Categories:Categorieën:
Tags:

CommentsReacties

There are currently no comments.Er zijn geen reacties.

Post a Comment

Laat een reactie achter

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)

CAPTCHA Afbeelding
Enter the code shown above: