Back to list All Articles Archives Search RSS Terug naar lijst Alle artikelen Archieven Zoek RSS

Zumba in traditionele bloemenjurken

Zumba in traditionele bloemenjurken

Photographer:Fotograaf: Eigen foto Anna Marie Hendriks

Onderzoek op Fiji: overgewicht is een ware bedreiging voor de volksgezondheid

Op het eiland Fiji is overgewicht niet langer uitzondering maar regel, zeker onder vrouwen. De traditionele visgerechten met cassave en taro in kokosmelk hebben het afgelegd tegen de cheeseburger en Koe Lo Yuk. Wat doet de overheid? Dat vroeg onderzoeker Anna Marie Hendriks zich af en vertrok voor vijf maanden naar Fiji.

Aan Samoa – het Amerikaanse deel - de twijfelachtig eer van de koppositie: 94 procent van de bevolking is te dik. Maar ook op andere eilanden in Stille Oceaan als Tonga, Nauru en Fiji is overgewicht een probleem van gigantische omvang. Op de Fiji-eilanden is 70 procent van de vrouwen te zwaar en 40 procent van de mannen. “Bij de mannen valt het nog mee omdat die van nature groot en sterk zijn en veel spiermassa hebben in vergelijking met bijvoorbeeld Amerikanen”, zegt Anna Marie Hendriks, promovendus bij de vakgroep gezondheidsbevordering, die twee weken geleden terugkwam. “In het vliegtuig zat ik tussen driehonderd militairen die uitgezonden werden naar Irak. Ze pasten nauwelijks in de vliegtuigstoeltjes. Bij vrouwen is het probleem groter. Zij zien de extra kilo’s als een teken van vruchtbaarheid en gezondheid. Na een paar weken waren ze verheugd dat ik (Hendriks heeft modellenwerk gedaan en is zo slank als een den, red.), in hun ogen althans, aangekomen was en complimenteerden me daarmee.”

Het klinkt amusant maar de realiteit is een stuk rauwer. Vijf van de zes Fijianen worden niet ouder dan vijfenvijftig. Veel van hen sterven aan hart- en vaatziekten. Ook diabetes komt heel vaak voor en als gevolg daarvan ook blindheid en amputaties van voeten en benen. Hendriks: “Wat het alleen maar erger maakt is dat ze het vertikken om naar een ziekenhuis te gaan. Een enkeling gaat naar een sjamaan maar de meesten zoeken hun heil bij de kerk. Fijianen zijn superchristelijk. Dat terwijl de gezondheidszorg gratis is! Vaak wonen ze op de omringende eilanden en hebben ze geen geld om de boot te betalen. Het land bestaat uit 332 eilanden waarvan sommigen niet eens geld kennen, waar men dus in natura betaalt. In het algemeen verdienen mensen weinig. Een topsalaris bedraagt 500 euro per maand, terwijl de voedselprijzen net zo hoog of zelfs duurder zijn in vergelijking met het westen.”

 

Impulsief

Hendriks (26) heeft vijf maanden op verschillende ministeries op Fiji gewerkt om het beleid rond overgewicht onder de loep te leggen. Dat had ze eerder al in vier Nederlandse gemeenten in het zuiden van het land gedaan. Daarbij draaide het om de vraag: wat komt er terecht van het ‘integrale beleid’ waar de overheid tegenwoordig de mond van vol heeft? Dat betekent dat verschillende ministeries (of gemeentelijke afdelingen) samen de problemen te lijf gaan.

“Na 25 jaar gezondheidsbevordering staat één ding vast: alleen informeren en motiveren is niet genoeg. Mensen weten inmiddels heel goed wat een gezond dieet inhoudt en toch veranderen ze hun gedrag niet. Wat ook niet makkelijk is in onze samenleving omdat we constant worden verleid om vet te eten en niet te bewegen. Belangrijk is dat je de omgeving van mensen verandert, dat je bijvoorbeeld fietspaden aanlegt, om maar eens wat te noemen. Maar in de vier gemeenten bleef het integraal beleid vaak steken in goede bedoelingen.”

Hoe ze kort daarna in de stille Oceaan terechtkwam, 16 duizend kilometer verderop? Dat gebeurde onder meer nadat een reviewer van een van haar artikelen zich afvroeg waarom ze zich beperkte tot Europa en de Verenigde Staten. Impulsief als ze naar eigen zeggen is, zocht ze contact met het ministerie van Gezondheid in Fiji en diende een onderzoeksvoorstel in.

 

Corned beef

De obesitasepidemie op Fiji is ontstaan toen de westerse leefstijl zijn intrede deed. Dat begon met de Engelse overheersing in 1874 en raakte in een stroomversnelling na de onafhankelijkheid in 1970. “Sindsdien heeft het traditionele dieet het meer en meer afgelegd tegen het westerse voedsel. Je ziet dat ook in het restaurantaanbod. In de hoofdstad Suva zijn maar twee Fijiaanse eettentjes, de rest is Indiaas, Chinees of Amerikaanse junk.”

De kwalijke invloed van het westen bereikte een hoogtepunt nadat Fiji in 1996 het wereldhandelsverdrag ondertekende. Daarna exporteerde of beter – dumpte - Nieuw-Zeeland schapenvlees op Fiji dat in eigen land uit de schappen was verbannen omdat het te ongezond was: een soort buikspek dat bijna voor de helft bestond uit vet. Fiji had aanvankelijk geen poot om op te staan vanwege het handelsverdrag, maar sinds kort mag Fiji het schapenvlees weren. Het is evident, meende een internationaal gerechtshof, dat het product schadelijk is voor de volksgezondheid. “Paradoxaal is dat Nieuw-Zeeland tegelijkertijd ontwikkelingshulp biedt om overgewicht te voorkomen.”

De Verenigde Staten exporteerden iets vergelijkbaars naar Samoa: kalkoenstaart, dat in eigen land werd verkocht als voer voor huisdieren. “Samoanen vinden het hartstikke lekker, maar het is in feite één bonk vet. Je ziet dat de landen die Amerikaanse ontwikkelingshulp krijgen, zoals Samoa, meer overgewicht rapporteren dan andere landen. Ze krijgen de American way of life er gratis bij.”

De westerse invloed beperkte zich lange tijd tot de stedelijke gebieden, maar nu openen zelfs op de afgelegen eilanden supermarktjes hun deuren, van de Engelse keten Morris Hedstrom. “Ik ben daar in dorpjes geweest waar nauwelijks elektriciteit is, geen normale wc’s, en waar men nog steeds op matjes op de grond slaapt. Heel primitief. Het traditionele eten is hartstikke gezond, ze bakken niet in olie maar koken alles in kokosmelk, met veel vis en groene bladgroenten die ze zelf verbouwen. Nu komt het voor dat vissers hun vangst verkopen en met het geld een blikje vis kopen in de supermarkt. Heel triest. Aan hun voeten ligt een kraakheldere zee waar van alles en nog wat zwemt maar hun kinderen geven ze een bord rijst met noedels en daarbovenop corned beef. Of zoals ik met kerst ontdekte: twee witte boterhammen met noedels ertussen. Hartstikke calorierijk en geen enkele voedingswaarde.”

 

Coca Cola Games

Wat doet de overheid? In de huidige premier Bainimarama, de opperbevelhebber van het leger die in 2006 via een staatsgreep aan de macht kwam, heeft niet iedereen evenveel vertrouwen. Met de verkiezing in zicht, in september, lijkt hij de voorbereidingen van de oppositie te frustreren, zegt Hendriks. Wat zijn beleid betreft richten de tegenstanders hun pijlen niet zozeer op de inhoud maar op de manier waarop hij maatregelen doordrukt.

Voor de volksgezondheid pakt dat niet nadelig uit. De overheid erkent de ernst van de situatie en zit niet stil. “De verschillende ministeries op Fiji werken goed samen. Het verbod op het Nieuw-Zeelandse schapenvlees, waarbij de ministeries van volksgezondheid en handel de handen ineen hebben geslagen, is daar een mooi voorbeeld van. Net zoals de samenwerking van volksgezondheid en landbouw die backyard gardening in de steden aanmoedigen, een soort volkstuintjes waar mensen enige verse groente en fruit kunnen planten. Het probleem is alleen dat bijna de helft van de hoofdstedelingen in krottenwijken woont, waar geen plaats is voor deze tuintjes.”

Samen met financiën heeft het ministerie van volksgezondheid bovendien de belasting op frisdrank verhoogd. “Een flesje cola kost nu drie Fijiaanse dollar, terwijl je voor zes dollar kunt lunchen. Prima maatregel, maar de macht van de multinationals blijkt groot. In schoolkantines is cola nog steeds verkrijgbaar. Het Amerikaanse bedrijf sponsort zelfs de Coca Cola Games, een sporttoernooi tussen middelbare scholen dat naadloos past in de lijn van het lokale gezondheidsbeleid en dat de overheid graag wil behouden.” Een en ander kwam in april ter sprake op de Pacific Food Summit, waar de regeringen hebben afgesproken om de industrie aan banden te leggen.

 

Sulu’s

Ook voedingsbedrijven als Nestlé deinzen er niet voor terug om het overheidsbeleid in de wielen te rijden. Toen de regering een maatregel aankondigde om alle producten te voorzien van heldere etiketten, dreigden sommige om de archipel te verlaten. Fiji is een te kleine markt om veel geld uit te geven aan nieuwe etiketten, heette het. De maatregel is nooit ingevoerd.

Wel geslaagd zijn de gratis zumba-lessen die twee keer per week worden georganiseerd in het centrum van de hoofdstad. “Echt een groot succes. Het is er meestal rond de dertig graden maar het overdekte plein staat altijd vol, veel vrouwen maar ook mannen. Ze gaan helemaal los, met seksueel getinte bewegingen en al. In hun sulu’s, traditionele jurken met bloempatronen, zien de vrouwen er mooi uit. De meesten zijn blij met hun lijf. Ze komen naar de zumba-lessen omdat ze het leuk vinden, niet per se omdat het gezond is of omdat ze willen afvallen. Dus er valt nog een hoop te doen voor gezondheidswerkers.”

Categories:Categorieën:

CommentsReacties

2014-05-24: Ralph Joosten
Beste,

Een heel mooi en goed onderbouwd onderzoek! Ik ben er pas geleden geweest en het is idd zoals het is omschreven een groot probleem.

Complimenten voor de onderzoekster!

Groet,

Ralph Joosten
Concerncontroller

Post a Comment

Laat een reactie achter

Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met de verwerking van de ingevulde gegevens door Observant.
Voor meer informatie: Privacyverklaring
By responding, you agree to send the entered data to Observant.
For more info: Privacy statement

Naam (verplicht)

E-mail (verplicht)